ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο πραγματικός κίνδυνος

Ας αρχίσουμε από τα αυτονόητα: η Δημοκρατία στην Ελλάδα δεν κινδυνεύει. Αν ως
κίνδυνο εννοούμε αυτό που κάποιοι επικαλέσθηκαν με αφορμή την πρόσφατη επίθεση
μιας ελάχιστης μερίδας του Τύπου στο πρόσωπο του Προέδρου της Δημοκρατίας,
στην οποία διέγνωσαν μια ενορχηστρωμένη επίθεση κατά των θεσμών, ικανή να τους
διαβρώσει και ίσως και να τους συνθλίψει, τότε πρέπει να αντισταθούμε στην
ευκολία των χαρακτηρισμών. Το περιστατικό είναι θεσμικά δυσάρεστο, ίσως και
ενδεικτικό, δεν στοιχειοθετεί όμως κίνδυνο για την υγεία ενός πολιτεύματος που
έχει πια οριστικά αποδείξει τη σταθερότητά του.

Μια διάκριση είναι, πιστεύω, χρήσιμη στο σημείο αυτό. Άλλο πράγμα είναι η
θεσμική κρίση, που συνίσταται στην αδυναμία των κανόνων της τυπικής
δημοκρατίας να παράξουν ένα κρίσιμο ελάχιστο κοινωνικής συναίνεσης και
κυβερνητικής αποτελεσματικότητας και άλλο το θεσμικό έλλειμμα, που εμφανίζεται
υπό διάφορες και διαφορετικής έντασης εκφάνσεις, αλλά που ενυπάρχει εγγενώς
στην ίδια την έννοια της Δημοκρατίας. Η μετα-κομμουνιστική Ρωσία των πρώτων
χρόνων, για παράδειγμα (αλλά ακόμα η κατάσταση των ελευθεριών στη χώρα καθιστά
δύσκολο να τη χαρακτηρίσουμε πραγματική δημοκρατία), ή η σημερινή Αργεντινή
τού μη εκλεγμένου προέδρου και της ανύπαρκτης οικονομίας, διέσχισαν ή
διασχίζουν θεσμική κρίση. Αν η δημοκρατία τους δεν έχει τυπικά καταλυθεί, οι
θεσμοί τους στην ουσία δεν λειτουργούν στην υπηρεσία του κοινωνικού σώματος.
Αντίθετα, όλες οι άλλες δημοκρατίες, συμπεριλαμβανομένων και των πιο
προηγμένων, παρουσιάζουν ελλείμματα και χρειάζονται συνεχώς διορθωτικές παρεμβάσεις.

Στη Γαλλία που ετοιμάζεται να εκλέξει τον νέο της πρόεδρο, για παράδειγμα, το
έλλειμμα συνίσταται στην όλο και μεγαλύτερη αποχή μιας πολιτικής τάξης
διαμορφωμένης ομοιόμορφα και περίκλειστης στην ειδική γνώση και συμπεριφορά
της, ενώ στην ισχυρότερη δημοκρατία του κόσμου, την αμερικανική, τα ελλείμματα
αντιπροσωπευτικότητας και διαφάνειας είναι παραπάνω από εμφανή.

Στη μεταπολιτευτική Ελλάδα θα μπορούσαμε να πούμε ότι το έλλειμμα αφορά κυρίως
το ήθος και το μέτρο. Αυτό που επώδυνα φανέρωσε το τελευταίο επεισόδιο είναι
ότι πλέον, σε πολλές περιπτώσεις και από πολλές πλευρές, ούτε τα προσχήματα
δεν τηρούνται. Ένα ψέμα ή μια άσχετη με αυτό που δήθεν «αποκαλύπτει»
πληροφορία χρησιμοποιούνται για να πλήξουν το κύρος προσώπων και θεσμών.
Γενικώς, τα κάτω από τη μέση χτυπήματα, ενώ δεν θέτουν σε άμεση διακινδύνευση
τους ίδιους τους θεσμούς, υπονομεύουν το κύρος και την αξιοπιστία τους. Η
τηλεόραση, λόγου χάριν, ως μέσο ενημέρωσης και ψυχαγωγίας, έχει πλήρως
απαξιωθεί ­ όμως η αίσθηση ότι δεν έχουμε φθάσει ακόμα στο τελευταίο σκαλοπάτι
είναι ιδιαίτερα ανησυχητική.

Οι διακρίσεις πάντως κι εδώ είναι απαραίτητες. Τύπος δεν είναι μόνο η
τηλεόραση ­ και ο γραπτός Τύπος στην Ελλάδα βρίσκεται σε πολύ υψηλότερο
επίπεδο από άλλων δυτικών δημοκρατιών. Εξάλλου, αν το ήθος πολλών προσκείμενων
ή παρακείμενων στην εξουσία είναι προβληματικό και διαβρωτικό, δεν πρέπει να
ξεχνάμε ότι δεν υπάρχουν πολλές δημοκρατίες στον κόσμο όπου και οι δύο κεφαλές
τής εκτελεστικής εξουσίας, ο πρόεδρος και ο πρωθυπουργός, είναι, στον τομέα
αυτό, άμεμπτες.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.