Πορεία στην ύφεση χωρίς πυξίδα

«Μπορείς να πας το άλογο στην πηγή, αλλά όχι να το υποχρεώσεις να πιεί». Η
φράση αυτή του Κέινς αναφέρεται ότι κυκλοφόρησε μεταξύ των κεντρικών
τραπεζιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης τις τελευταίες ημέρες, ως απάντηση στις
πιέσεις που τους ασκήθηκαν από τους υπουργούς Οικονομίας να μειώσουν κι άλλο
τα επιτόκια του ευρώ, προκειμένου να τονώσουν την οικονομική ανάπτυξη στην
Ευρώπη.

Αυτό που εννοούν με τη φράση αυτή οι κεντρικοί τραπεζίτες, είναι ότι η μείωση
των επιτοκίων δεν εξασφαλίζει απαραιτήτως υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης. Αν ο
κόσμος δεν αντιδράσει, αν η καταναλωτική εμπιστοσύνη βρίσκεται στο ναδίρ,
κανένα επίπεδο επιτοκίων δεν είναι ικανό να κινητοποιήσει τις καταναλωτικές
επιθυμίες σε βαθμό που να τονώσει τη ζήτηση και να επιταχύνει τον ρυθμό
ανάπτυξης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι τραπεζίτες αποκλείουν το ενδεχόμενο να προχωρήσουν σε
νέα μείωση επιτοκίων. Αλλά δεν είναι σίγουροι ότι μιά τέτοια πρωτοβουλία εκ
μέρους τους θα φέρει αποτέλεσμα. Στην πραγματικότητα, κανένας δεν είναι
σίγουρος για τίποτα το τελευταίο διάστημα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία βλέπει
τις προβλέψεις της να διαψεύδονται, η μία μετά την άλλη, προς το χειρότερο. Το
αποτέλεσμα είναι να εμφανίζονται αμήχανα όλα τα κοινοτικά όργανα, τα οποία
προτείνουν αμφισβητούμενες και αντικρουόμενες μεταξύ τους, κάποιες φορές,
συνταγές.

Χαρακτηριστική είναι η πρόσφατη εμφάνιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με
«αριστερότερες» θέσεις από το Συμβούλιο Υπουργών Οικονομίας, σε ό,τι αφορά τον
τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπισθεί ο κίνδυνος ύφεσης στην οικονομία
των κρατών-μελών της.

Όχι ότι πρότεινε, φυσικά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εγκαταλειφθούν οι κανόνες
δημοσιονομικής πειθαρχίας που εφαρμόζονται σε όλα τα κράτη της ζώνης του ευρώ.
Αλλά τόλμησε να θέσει θέμα νέων επενδύσεων, στο ανθρώπινο δυναμικό, έτσι ώστε
να περιορισθούν οι κίνδυνοι αύξησης της ανεργίας, εξαιτίας της ύφεσης. Η φράση
και μόνο «νέες επενδύσεις» θα μπορούσε να προκαλέσει ρίγη ανησυχίας στους
θεματοφύλακες της δημοσιονομικής πειθαρχίας, αλλά τα φαινόμενα των χιλιάδων
νέων απολύσεων που ανακοινώνονται καθημερινά στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις ήταν
υπερβολικά ανησυχητικά για να μείνουν αναπάντητα.

Αλλά και οι υπουργοί Οικονομίας, την ίδια ώρα που διεκήρυτταν την πίστη τους
στους κανόνες σιδηράς πειθαρχίας του Συμφώνου Σταθερότητας, άφηναν ανοιχτό τον
δρόμο να παραβιάσουν τα κράτη-μέλη τα προγράμματα σταθερότητας που έχουν
συντάξει με βάση το Σύμφωνο αυτό.

Τώρα, που η υποχώρηση του ρυθμού ανάπτυξης εξελίχθηκε σε ύφεση, είναι βέβαιο
ότι η Γερμανία δεν θα μπορέσει να φανεί συνεπής με τις δεσμεύσεις του
προϋπολογισμού της, ενώ το ίδιο ισχύει και για τη Γαλλία, η οποία ανακοίνωσε,
άλλωστε, και πρόσθετα μέτρα για την αντιμετώπιση της ύφεσης (φορολοαπαλλαγές,
κυρίως). Οι υπουργοί Οικονομίας της ζώνης του ευρώ υποχρεώθηκαν να συναινέσουν
σιωπηρώς με αυτές τις υπερβάσεις, υπό την προϋπόθεση, βεβαίως, ότι τα εν λόγω
κράτη-μέλη θα επανέλθουν στην «οδό της αρετής» αμέσως μόλις περάσει η κρίση.

Γεγονός είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και οι διεθνείς οικονομικοί
οργανισμοί, αδυνατούν εδώ και καιρό να προβλέψουν με ακρίβεια το μέλλον της
οικονομίας. Δεν ήταν σε θέση να το κάνουν ούτε στις αρχές του χρόνου, όταν
είχαν ήδη γίνει φανερά τα μεγάλα προβλήματα της αμερικανικής οικονομίας. Πολύ
περισσότερο δεν είναι σε θέση να το κάνουν τώρα, μετά την τρομοκρατική επίθεση
κατά των Ηνωμένων Πολιτειών και τις νέες διαστάσεις που αυτή προσέθεσε στο
πρόβλημα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προέβλεπε ρυθμό ανάπτυξης πάνω από 3% για το
2001 και τώρα συμβιβάζεται με το 1,5%, υπό κανονικές συνθήκες.

Αφού, λοιπόν, αδυνατούν να κάνουν μια ασφαλή πρόβλεψη, αδυνατούν και να
προτείνουν τις πιο ενδεδειγμένες συνταγές. Αυτό, όμως, που σίγουρα μπορεί να
διακρίνει κανείς κατά την πορεία των τελευταίων μηνών και των τελευταίων
ημερών, μετά την τρομοκρατική επίθεση, είναι ότι οι προβλέψεις αναθεωρούνται
προς το χειρότερο και όχι προς το καλύτερο.

Η πρόβλεψη που υπάρχει αυτήν τη στιγμή, για ρυθμό ανάπτυξης 1,5%, για
παράδειγμα, βασίζεται στην προϋπόθεση ότι δεν θα εκδηλωθεί νέα τρομοκρατική
επίθεση. Αν συμβεί κάτι τέτοιο, ο τουρισμός θα υποστεί βαρύτατο πλήγμα, με
πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις και σε άλλους κλάδους της οικονομίας.

Μέσα στο περιβάλλον αυτό της αβεβαιότητας, η Ελλάδα καλείται να λύσει τα δικά
της ιδιαίτερα προβλήματα, που περιλαμβάνουν τη σύνταξη ενός νέου αξιόπιστου
προϋπολογισμού με μειωμένες δαπάνες, την ιδιωτικοποίηση μιας σειράς
επιχειρήσεων, με κυριότερη την προβληματικότατη Ολυμπιακή Αεροπορία, την
εκτέλεση των έργων του Γ’ Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης, τη διοργάνωση μιας
επιτυχημένης Ολυμπιάδας, την αναμόρφωση του ασφαλιστικού συστήματος.

Το έργο των υπουργών που θα αναλάβουν, από την ερχόμενη εβδομάδα, το καθήκον
άσκησης της οικονομικής πολιτικής της χώρας, σίγουρα δεν θα είναι εύκολο. Αλλά
τα προβλήματα αυτά πρέπει να λυθούν άμεσα, για να είναι σε θέση η χώρα να
ακολουθήσει χωρίς πρόσθετα βάρη την κοινή ευρωπαϊκή πορεία, η οποία ενδέχεται
να μην είναι ρόδινη.