ΓΝΩΜΗ Νέα πρότυπα ασφάλειας

Αν, ως διά μαγείας, μπορούσαμε να γυρίσουμε τον χρόνο πριν από το αποτρόπαιο
χτύπημα με τα χιλιάδες θύματα στη Νέα Υόρκη και την Ουάσιγκτον, το πρώτο μας
μέλημα θα ήταν η αποτροπή της φρίκης. Έστω και εκ των υστέρων, η προτεραιότητα
αυτή παραμένει. Το ερώτημα είναι εάν και κατά πόσον τα επακόλουθα μαζικά
αντίποινα, ακόμα και σύμφωνα με τον ορθολογισμό των ιεράκων, αποτελούν επαρκή
μέθοδο πρόληψης παρόμοιων ενεργειών στο μέλλον. Το βέβαιον είναι ότι η
δυνατότητα ανταπόδοσης προϋπήρχε της συμφοράς, αλλά δεν μπόρεσε να την
προλάβει. Το εύλογο συμπέρασμα είναι ότι έχουμε ανάγκη από νέες ιδέες για να
αισθανθούν ξανά οι συνάνθρωποί μας ασφαλείς. Νέες ιδέες, όμως, χωρίς τον
εντοπισμό των αστοχιών του παρελθόντος, είναι αδύνατον να αναδυθούν. Γι’ αυτό
ακριβώς είναι απαραίτητο να συζητήσουμε ξανά το πρότυπο ασφάλειας και
ευημερίας, το οποίο είχαμε υιοθετήσει τα τελευταία χρόνια. Η δεκαετία του ’90
σηματοδοτήθηκε από μια ευκολονόητη και ελκυστική επαγγελία. Η κατάρρευση της
Σοβιετικής Ένωσης θεωρήθηκε ως αυτόματη δικαίωση του άλλου προτύπου, η
επικράτηση του οποίου θα διασφάλιζε στη συνέχεια ευημερία και ασφάλεια στους
λαούς με την προϋπόθεση της ανεμπόδιστης επέκτασής του. Προς αυτήν την
κατεύθυνση θα έπρεπε να συγκλίνουν οι προσπάθειες κρατών και ανθρώπων, αλλά
και οι εθνικοί πολιτισμοί να ενσωματώσουν αυτό το όραμα ως αναπόσπαστο
στοιχείο τους. Το τέλος της Ιστορίας, η νέα τάξη πραγμάτων, η παγκοσμιοποίηση,
είναι τα βασικά κατατεθέντα σήματα αυτής της περιόδου. Αλλά η πραγματικότητα
δεν ήταν ακριβώς αυτή. Η ασφάλεια και η ευημερία αφορούσε τα αναπτυγμένα κράτη
και τα ανώτερα μεσαία στρώματα των κοινωνιών τους μόνον. Η επέκταση
στηριζόταν, σε μεγάλο βαθμό, στη μετατροπή των πρώην κομμουνιστικών οικονομιών
σε χώρους παραγωγής πλεονάσματος για τη Δύση. Των πρώτων υλών του Τρίτου
Κόσμου σε τοκοχρεολύσια για τα δάνειά του. Της συντριπτικής πλειονότητας των
πολιτών του κόσμου σε καταναλωτές με συνήθειες προσαρμοσμένες στα προϊόντα
διεθνικών επιχειρήσεων. Των περιβαλλοντικών αγαθών σε ιδιωτικό κεφάλαιο. Και,
φυσικά, την ανέγερση απόρθητων τειχών για την προστασία των εχόντων και
κατεχόντων από τους οικονομικούς πρόσφυγες και τους εγχώριους παρίες. Τειχών
γύρω από τα τεχνολογικά τους αποθέματα, τη γνωστική τους υπεροχή και τον υλικό
τους πλούτο.

Αυτή ακριβώς η επαγγελία και η προστασία της αποδεικνύονται, εκ των πραγμάτων,
ως σαθρές και επιφανειακές.

Όπως φαίνεται, τουλάχιστον, η τρομοκρατία δεν εκπορεύεται πλέον αποκλειστικά
από τριτοκοσμικούς ντεσπεράντος, αλλά και από άλλους, οι οποίοι αισθάνονται
ότι εξωθούνται σε πολλαπλά αδιέξοδα από τις διαδικασίες της παγκοσμιοποίησης.
Αναμφισβήτητα τα όποια κίνητρα δεν καθαγιάζουν τρομοκρατικές ενέργειες. Απλώς,
πεποίθησή μου είναι ότι η απειλή της εξολόθρευσης δεν συνιστά επαρκή
αποτρεπτική δύναμη για τον εκτροχιασμό ατόμων, τα οποία περιθωριοποιούνται
υλικά, ιδεολογικά ή πολιτισμικά. Ανθρώπων οι οποίοι αισθάνονται την ανάγκη
ενός βατού καθημερινού βίου και πιέζονται από την έλλειψη μιας νέας ημερήσιας
διάταξης στα παγκόσμια πράγματα, η οποία θα μπορούσε να τον διασφαλίσει. Αυτή
η νέα ημερήσια διάταξη θα μπορούσε να είναι η αποτελεσματική αποτρεπτική
δύναμη απέναντι στην τρομοκρατία. Τι θα μπορούσε να περιέχει μια τέτοια
ημερήσια διάταξη; Λίγα και απλά (αν και όχι εύκολα): την κατοχύρωση του
δικαιώματος στην πολιτισμική διαφορά και την ελεύθερη έκφρασή της, την
εμβάθυνση των κοινωνικών δικαιωμάτων, τον περιορισμό της ασυδοσίας των
κεφαλαίων τα οποία αποδημώντας προς νέες αγορές αφήνουν πίσω τους φτωχούς, οι
οποίοι αδυνατούν να τα ακολουθήσουν και τη ρύθμιση της τροφοδοσίας της αγοράς
με προϊόντα και υπηρεσίες τα οποία καταβροχθίζουν χωρίς φραγμούς στοιχειώδη
φυσικά αγαθά, όπως ο αέρας, το νερό και φυσικά η ενέργεια. Η έγκαιρη
αντιμετώπιση τέτοιων προβλημάτων πιστεύω ότι θα είχε στερήσει από τη δεκαετία
του ’90 τη θλιβερή επίδοση σε συρράξεις και ανθρώπινα θύματα, η οποία ξεπέρασε
τα όρια και της πιο απαισιόδοξης πρόβλεψης.

Η κύρια δυσκολία να υιοθετηθεί μια τέτοια θεματολογία δεν είναι άλλη από την
εύκολη ανάγνωσή της. Αίφνης, κάποιος εθισμένος στους συμβολισμούς και τις
ιδέες του παρελθόντος θα μπορούσε να διαγνώσει σε μια τέτοια προσέγγιση
αντιαμερικανικό ή και ευρύτερα αντιδυτικό πνεύμα. Η αλήθεια είναι όμως
διαφορετική. Οι καιροί και τα πράγματα αλλάζουν. Όπως έχουν έλθει τα πράγματα,
κανείς δεν έχει τη δυνατότητα να κοροϊδέψει κανέναν. Πιστεύω ακράδαντα ότι
βιώνουμε στιγμές καθοριστικές για το μέλλον μας. Οι επιλογές είναι σαφείς:
είτε θα προχωρήσουμε σε μια σύγχρονη αντίληψη για την ευημερία και την
ασφάλεια είτε θα παραμείνουμε προσκολλημένοι στην ψευδαίσθηση της θαλπωρής
παρωχημένων ιδεών. Η εμμονή στο πολιτισμικό dumping, στον περιορισμό των
ελευθεριών του πολίτη εν ονόματι της δημόσιας τάξης, στην άνιση κατανομή του
πλούτου και στην αυθαίρετη ιδιωτικοποίηση φυσικών αγαθών εν ονόματι της
συσσώρευσης του πλούτου παραπέμπουν αναπότρεπτα στην επέκταση της εχθρότητας
ανάμεσα σε έθνη αλλά και κοινωνικές ομάδες, υποσκάπτοντας τελικά και τη θέση
των ηγετικών δυνάμεων. Αντιθέτως, η χρήση της ισχύος για την προώθηση της
φιλίας των λαών στην πραγματικότητα σταθεροποιεί τη δεσπόζουσα θέση όσων την
υποστηρίζουν. Η ευθύνη βαρύνει όλους μας κατά το μερίδιο το οποίο μας
αναλογεί. Απομένει η θέληση να την αναλάβουμε. Και το θάρρος να αναθεωρήσουμε
ξεπερασμένες αντιλήψεις μας. Άλλωστε πάντοτε αυτή υπήρξε η συνταγή πραγματικής
προόδου.

Ο Παντελής Οικονόμου είναι πρώην βουλευτής του ΠΑΣΟΚ