Δρόμοι

Τα πλήθη…

… που οδήγησαν σε πρόωρο τέλος τη σύνοδο του Παγκόσμιου Οργανισμού
Εμπορίου στο Σιάτλ ήταν μόνο η αρχή. Τώρα γνωρίζουμε ότι όλες οι διεθνείς
συναντήσεις υψηλού επιπέδου συνοδεύονται από διαδηλωτές που ρίχνουν πέτρες,
από μια μαζική αστυνομική παρουσία και από αυστηρούς περιορισμούς στις
κινήσεις των απλών πολιτών. Χαρακτηριστική είναι η δήλωση του Σίλβιο
Μπερλουσκόνι ότι η σύνοδος της Γένοβας μπορεί να είναι η τελευταία σύνοδος της
G8. Μια νέα ανησυχία συνοδεύει, λοιπόν, τη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης,
όπως δείχνουν και οι δημοσκοπήσεις που έγιναν σε διάφορες ευρωπαϊκές
πρωτεύουσες. Για ποιο λόγο; Και τι μπορεί να γίνει;

Το πρώτο…

… που πρέπει να ξεκαθαριστεί, σημειώνει στην «Ελ Παΐς» ο Βρετανός
κοινωνιολόγος Ραλφ Ντάρεντορφ, είναι ότι η βία στους δρόμους των ελεύθερων
χωρών δεν είναι αποδεκτή. Οι δημοκρατίες διαθέτουν άλλες μορφές έκφρασης των
διαφορετικών απόψεων, ακόμη και των πλέον ριζοσπαστικών. Ποιες είναι όμως
αυτές οι μορφές; Ας μην κρυβόμαστε: πολλοί απ’ αυτούς που ούτε στα όνειρά τους
δεν θα κατέβαιναν στον δρόμο για να διαδηλώσουν αισθάνονται μια μυστική ή
ανοιχτή συμπάθεια προς τα συνθήματα των διαδηλωτών. «Δώστε μας κάτι πιο
ευχάριστο από την παγκοσμιοποίηση», αναφέρει ένα από τα συνθήματα αυτά.

Η οργή…

… των διαδηλωτών αντανακλά την αδυναμία των υπηκόων των δημοκρατιών. Και
είναι δύσκολο να αντιμετωπιστεί. Οι πολίτες αισθάνονται ότι οι σημαντικές
αποφάσεις που αφορούν τη ζωή τους δεν λαμβάνονται από θεσμούς, τους οποίους
μπορούν να ελέγξουν. Το μέλλον του πλανήτη, η δημιουργία ή η καταστροφή θέσεων
εργασίας από τις μεγάλες επιχειρήσεις, η μοίρα των φτωχών τόσο στις χώρες τους
όσο και στο εξωτερικό, η αξία του χρήματός μας: όλα αυτά τα θέματα
αποφασίζονται σε μακρινά μέρη, με τρόπο που οι πολίτες δεν μπορούν να
παρακολουθήσουν. Εδώ βρίσκεται η απειλή της παγκοσμιοποίησης. Ο
αντικαπιταλισμός μπορεί να μετατραπεί σε μια σημαντική δύναμη για τον νέο
«φονταμενταλισμό». Τα αντιαμερικανικά αισθήματα μπορεί να οδηγήσουν σε μια
επίθεση εναντίον της νεωτερικότητας. Η ακραία αντίδραση κατά της
παγκοσμιοποίησης κρύβει μια νοσταλγία για την πρωτόγονη ζωή που μπορεί να
αποδειχθεί καταστροφική. Κι αυτό, επειδή θυμίζει την ιδεολογία του φασισμού
και του εθνικοσοσιαλισμού, που υμνούσε το αίμα, τη γη και τη μητρότητα αλλά
ασκούσε καταπίεση και ολοκληρωτισμό.

Οι απαιτήσεις…

… για διαφάνεια και υπευθυνότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση απαιτούν έναν
πιο ισχυρό δεσμό με τους εθνικούς πολιτικούς θεσμούς. Και πρέπει ασφαλώς να
εγκαταλειφθεί η λήψη αποφάσεων από υπουργούς κεκλεισμένων των θυρών. Οι
θεσμικές αλλαγές είναι όμως ένα μικρό μόνο μέρος των πραγμάτων που πρέπει να
γίνουν. Πολύ σημαντικότερη, σημειώνει ο Ντάρεντορφ, είναι η αναγκαιότητα να
υπάρξει ένα όραμα ευημερίας και ελευθερίας. Τώρα που έχουμε αφήσει πίσω μας το
επεισόδιο του «Τρίτου δρόμου» και γνωρίζουμε ότι η συμπονετικότητα και η
αλληλεγγύη δεν είναι αρκετά, έχει έλθει η στιγμή να διατυπώσουμε νέες ιδέες
που θα έχουν σχέση με την ελευθερία. Έρχεται στον νου το βιβλίο του Αμάρτια
Σεν «Ανάπτυξη και ελευθερία». Ή ορισμένα κείμενα του Άντερ Τέρνερ. Τα
περιθώρια δράσης είναι πολύ μεγαλύτερα από ό,τι νομίζουν οι μοιρολάτρες της
παγκοσμιοποίησης. Καλό θα είναι να τα χρησιμοποιήσουμε.