Διαστάσεις Εκεί ζουν άνθρωποι

Στο Γκρόζνυ: ο πόλεμος δεν τελείωσε, ούτε όμως μπορεί να αναζωπυρωθεί

Είναι κάτι σαν μυστική συμφωνία. Ούτε ο πλανητάρχης στη Σλοβενία ούτε ο κ.
Σημίτης στη Μόσχα ούτε οι επτά «ισχυροί» στη Γένοβα έθεσαν στον Βλαντίμιρ
Πούτιν το ζήτημα της Τσετσενίας. Δεν υπάρχει κανείς λόγος να γίνει κάτι
τέτοιο: ούτε με τρομοκρατικές επιθέσεις απειλούνται δυτικές πρωτεύουσες ούτε
στρατηγικής σημασίας συμφέροντα παίζονται ούτε καμιά τηλεόραση μεταδίδει
σπαρακτικές σκηνές σφαγών ή ξεριζωμών. Οι Τσετσένοι έχουν έτσι εγκαταλειφθεί
στην τύχη τους. Και το Γκρόζνυ έχει γίνει ζούγκλα.

«Εδώ ζουν άνθρωποι», έχει γράψει κάποιος με κιμωλία στον φράχτη μιας ξύλινης
καλύβας. Η Φατίμα Κουκάγιεβα, μια νεαρή γιατρός, εγκατέλειψε το Γκρόζνυ μαζί
με τη μητέρα, τον παππού, τη γιαγιά της και δεκάδες χιλιάδες ακόμη κατοίκους
όταν το ρωσικό πυροβολικό άρχισε να σφυροκοπά την πόλη τον Οκτώβριο του 1999.
Κατέφυγαν στα προσφυγικά στρατόπεδα της Ινγκουσετίας, αλλά τον Μάιο του 2000
γύρισαν στο σπίτι τους γιατί ο παππούς δεν μπορούσε να ζει άλλο σε σκηνή.
Βρήκαν το νοσοκομείο της πόλης μισογκρεμισμένο. Φάρμακα δεν υπήρχαν. Αλλά δεν
το ‘βαλαν κάτω: έστησαν ξανά το νοσοκομείο κι αγόραζαν γάζες από το φαρμακείο
για να τις δίνουν στους ασθενείς. Η Φατίμα είναι από τους τυχερούς: έχει
δουλειά, κερδίζει κάπου 8.000 δρχ. τον μήνα και στην αυλή ενός κατεστραμμένου
σπιτιού απέναντί της υπάρχει μια βρύση απ’ όπου μπορεί να προμηθεύεται δωρεάν
νερό. Παράπονο δεν έχει.

Άλλοι δεν είναι τόσο τυχεροί. Δεκαπέντε μήνες μετά την κατάληψη του Γκρόζνυ
και άλλων τσετσενικών πόλεων από τις ρωσικές δυνάμεις, οι σκοτωμοί άρχισαν
ξανά. Τριάντα ένας άμαχοι νεκροί τον Ιανουάριο, 60 τον Μάιο, 84 τον Ιούνιο. Κι
αυτά, σύμφωνα με συντηρητικούς υπολογισμούς. Ο πληθυσμός του Γκρόζνυ
υπολογίζεται σήμερα σε 67.000 άτομα, λιγότερο από το ένα έκτο εκείνου που ήταν
κάποτε. Οι πρόσφυγες αρνούνται να επιστρέψουν, διαψεύδοντας τους ισχυρισμούς
των Ρώσων ότι ο πόλεμος τελείωσε και αποκαταστάθηκε η ομαλότητα. Οι
βομβαρδισμοί μπορεί να σταμάτησαν, αλλά οι ακρότητες συνεχίζονται. Τις
προάλλες, ρώσοι στρατιώτες συγκέντρωσαν όλους τους άνδρες σε τρία χωριά και
τους έσπασαν στο ξύλο. Ελάχιστοι τολμούν να διαμαρτυρηθούν. Ανάμεσά τους ένας
δάσκαλος, 51 ετών, από το Γκρόζνυ, που κρατήθηκε από τους Ρώσους για τρεις
μήνες, ξυλοκοπήθηκε άγρια, και στο τέλος του έκοψαν το αριστερό αυτί. «Δεν έχω
τίποτα να χάσω παρά μόνο τη ζωή μου, κι αυτή δεν τη λογαριάζω πολύ», λέει στον
Τζόναθαν Στηλ της Γκάρντιαν. Αλλά στα γράμματά του στο γραφείο του
ρώσου εισαγγελέα και στον Κόφι Ανάν δεν έχει πάρει ακόμη απάντηση.

Ο πόλεμος στην Τσετσενία δεν τελείωσε. Ούτε όμως μπορεί και να αναζωπυρωθεί.
«Οι άνθρωποι είναι κατάκοποι», λέει ο Σάσα Πετρώφ από μια οργάνωση υπεράσπισης
των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. «Οι αντάρτες δεν έχουν αρκετούς άνδρες. Δεν έχει
μείνει πια κίνητρο για τίποτα».