Δρόμοι

Οι αναρχικοί…

… μπορεί να έχουν άδικο, αλλά θέτουν τα σωστά ερωτήματα. Και αυτό δεν
το υποστηρίζει ένας αναρχικός, αλλά ο Νάιαλ Φέργκισον, καθηγητής Πολιτικής και
Οικονομικής Ιστορίας στην Οξφόρδη. Κάθε τόσο, λέει ο καθηγητής, οι
«αντικαπιταλιστικές» κινητοποιήσεις αποκαλύπτουν μια σημαντική αλήθεια για την
«παγκοσμιοποίηση»: πως χέρι χέρι με την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών και
κεφαλαίου πηγαίνει και η ελεύθερη κυκλοφορία ανοησίας και αφέλειας. Ακόμη και
οι διαδηλωτές που κατεβαίνουν στους δρόμους με την εμφανή πρόθεση να τα κάνουν
γυαλιά-καρφιά δεν μοιάζουν τόσο σίγουροι τίνος ακριβώς τα συμφέροντα
προσπαθούν να προστατέψουν από τη Nike και τα McDonald. Είναι άραγε τα
συμφέροντα του «παλιού καλού» προλεταριάτου, που χωρίς καμιά αμφιβολία το
πραγματικό εισόδημά του έχει συρρικνωθεί από το άνοιγμα των δυτικών αγορών στα
ασιατικά προϊόντα; Είναι μήπως τα συμφέροντα των εργαζομένων του Τρίτου Κόσμου
που πληρώνονται πάμφθηνα μεροκάματα; Και αν ναι, τότε από τι προσπαθούν να
τους προστατέψουν; Από το να έχουν δουλειά;

Δυστυχώς,…

… λέει ο Φέργκισον, πάρα πολλοί από αυτούς που παίρνουν τον λόγο για
να υπερασπιστούν την παγκοσμιοποίηση ­ μολονότι δείχνουν πολύ πιο σοβαροί και
καθωσπρέπει από τους συνήθεις πρωτομαγιάτικους διαδηλωτές ­ στην
πραγματικότητα είναι το ίδιο αιθεροβάμονες. Γιατί είναι γεγονός πως η
οικονομική παγκοσμιοποίηση έχει μια αρκετά σκοτεινή κοινωνική και πολιτική
πλευρά. Και όσοι πιστεύουν στις ελεύθερες αγορές, είναι ανόητοι αν
προσποιούνται πως δεν την βλέπουν ­ ο Φέργκισον τη βλέπει αυτή τη σκοτεινή
πλευρά, μολονότι πιστεύει και αυτός στις ελεύθερες αγορές.

Ο προστατευτισμός…

… είναι γεγονός πως αιματοκύλισε τον κόσμο σε πολέμους. Όμως, τα
τελευταία δεκαπέντε χρόνια της παγκοσμιοποίησης είναι επίσης γεγονός πως ένας
ασίγαστος πόλεμος διεξάγεται ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς, ο οποίος
βαθαίνει τις εισοδηματικές ανισότητες παντού. Το 1963, το πλουσιότερο 20% του
παγκόσμιου πληθυσμού κατείχε το 71% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος.
Σήμερα, το πλουσιότερο 20% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει το 89% του
συνολικού προϊόντος. Το 1960, το κατά κεφαλήν ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της
Αμερικής ήταν 15 φορές υψηλότερο από του Τσαντ. Σήμερα είναι 50 φορές
υψηλότερο. Το επιχείρημα πως οι Αφρικανοί θα ήταν πλουσιότεροι αν είχαν
ακολουθήσει το παράδειγμα των Αμερικανών είναι και αυτό ανόητο. Η πικρή
αλήθεια είναι πως η παγκοσμιοποίηση και η ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών και
κεφαλαίου προσπερνάει την Αφρική.

Το χάσμα…

… της παγκόσμιας ανισότητας δεν είναι για τη Δύση μόνο ένα ηθικό αλλά
και ένα πρακτικό πρόβλημα. Γιατί σήμερα δεν ταξιδεύουν ελεύθερα μόνο τα αγαθά
και τα κεφάλαια. Το ίδιο ελεύθερα ταξιδεύουν οι αρρώστιες, αλλά και οι
στρατιές των απελπισμένων, όσο και αν βάζει η Δύση τα δυνατά της για να
περιορίσει τη μετανάστευση. Δεν είναι λοιπόν προς το συμφέρον της, πιστεύει ο
Φέργκισον, να αφήνει να βυθίζεται ένα μεγάλο μέρος του κόσμου στην απόγνωση.
Αν η οικονομική παγκοσμιοποίηση είναι προτιμότερη από τον προστατευτισμό, αυτή
είναι «ανάπηρη» χωρίς την πολιτική βούληση για να γεφυρωθεί αυτό το χάσμα.