Κερδοσκοπούν ή αμύνονται;

Το ελληνικό πιστωτικό σύστημα θα μπορούσε σήμερα να χαρακτηρισθεί ως μοναδικό
στον ευρωπαϊκό χώρο. Οι ιδιαιτερότητες συνδέονται κατά κύριο λόγο με τις
στρεβλώσεις που χαρακτηρίζουν τη λειτουργία του και οι οποίες, αν και έχουν
περιορισθεί σε σχέση με το παρελθόν, εντούτοις εξακολουθούν να υπάρχουν
υπακούοντας τις ανάγκες της νομισματικής και της δημοσιονομικής πολιτικής.

Έτσι, οι Τράπεζες που δραστηριοποιούνται στην ελληνική αγορά σε σύγκριση με
τις αντίστοιχες του εξωτερικού είναι υποχρεωμένες:

* Να έχουν το μεγαλύτερο ποσοστό υποχρεωτικών δεσμεύσεων (12%) στην Τράπεζα
Ελλάδος για τις καταθέσεις τους. Οι υποχρεωτικές αυτές δεσμεύσεις είτε είναι
άτοκες (6%) είτε αποδίδουν πολύ λιγότερο από τις τρέχουσες αποδόσεις της
αγοράς. (Οι συνολικές αποδόσεις του 12% δεν ξεπερνούν το 5%).

* Να δανείζονται χρήμα είτε από τη διατραπεζική αγορά είτε από τις καταθέσεις.
Και στις δύο περιπτώσεις το κόστος είναι σημαντικά υψηλότερο από το αντίστοιχο
μέσο ευρωπαϊκό, εξαιτίας όχι μόνο των ιδιαιτεροτήτων της ελληνικής οικονομίας
αλλά και των συγκεκριμένων επιλογών της νομισματικής πολιτικής που ασκείται
από την Τράπεζα της Ελλάδος και η οποία έχει καθαρά αντιπληθωριστικό
προσανατολισμό.

* Να έχουν είτε σημαντικό ποσοστό επισφαλειών από παλαιά δάνεια των οποίων τα
επιτόκια ήταν διοικητικά καθορισμένα είτε υψηλό ποσοστό προβλέψεων για να
αντιμετωπισθούν οι περιπτώσεις «κακών» δανείων. Στην ίδια κατηγορία
εντάσσονται και πολλά δάνεια τα οποία είχαν χορηγηθεί στο παρελθόν με κριτήρια
που δεν είχαν σχέση με την τραπεζική πρακτική.

Κρατικά ομόλογα

Ένα άλλο στοιχείο που χαρακτηρίζει την εικόνα του τραπεζικού συστήματος και
επηρεάζει σε σημαντικό βαθμό το συνολικό κόστος των τραπεζών συνδέεται με τους
κρατικούς τίτλους και κατ’ επέκταση με το δημόσιο χρέος. Στο σύνολο του
ενεργητικού των ελληνικών Τραπεζών, το 35% αφορά κρατικά ομόλογα έναντι 10%
των ευρωπαϊκών πιστωτικών ιδρυμάτων. Αυτό πρακτικά αντανακλά τον ρόλο που
είχαν τα ελληνικά πιστωτικά ιδρύματα τα προηγούμενα χρόνια στη χρηματοδότηση
των δαπανών εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους. Πιο έντονο είναι το φαινόμενο
αυτό στα χαρτοφυλάκια των μεγάλων Τραπεζών και κυρίως εκείνων που βρίσκονται
υπό κρατικό έλεγχο. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι τα συγκεκριμένα κεφάλαια που
επενδύθηκαν στους τίτλους αυτούς προσέφεραν τα προηγούμενα χρόνια μικρότερες
αποδόσεις σε σχέση με αυτές που θα είχαν τα πιστωτικά ιδρύματα αν ακολουθούσαν
μια πιο ευέλικτη επενδυτική στρατηγική.

Το κόστος

Φυσικά, ο αντίλογος είναι ότι οι τοποθετήσεις αυτές στα επόμενα χρόνια θα
προσφέρουν σημαντικά κέρδη στα πιστωτικά ιδρύματα εξαιτίας των υψηλών
επιτοκίων τους. Όμως, όπως επισήμαιναν τραπεζικοί αναλυτές, στις σημερινές
συνθήκες όπου το χαρτοφυλάκιο των δανείων αποτελείται κατά το μεγαλύτερο μέρος
του από βραχυπρόθεσμα δάνεια, οι επιλογές αυτές δεν συμβάλλουν στον περιορισμό
του μέσου κόστους. Οι ίδιοι αναλυτές όταν αναφέρονται στο κόστος των
πιστωτικών ιδρυμάτων που δραστηριοποιούνται στην ελληνική αγορά δίνουν
ιδιαίτερη έμφαση σε δύο στοιχεία που επηρεάζουν έμμεσα την τιμολογιακή
πολιτική των πιστωτικών ιδρυμάτων. Συγκεκριμένα, αναφέρονται στην
ανελαστικότητα που χαρακτηρίζει τη συγκεκριμένη αγορά εργασίας, καθώς επίσης
και στον συναλλαγματικό κίνδυνο που είχαν οι δραχμικές τραπεζικές εργασίες και
ο οποίος δεν μπορεί παρά να αντανακλάται και στο ύψος των επιτοκίων δανεισμού.

Τα ερωτήματα

Όλα αυτά τα στοιχεία χαρακτηρίζουν το ελληνικό τραπεζικό σύστημα και του
προσδίδουν στοιχεία τα οποία δεν παρατηρούνται στα υπόλοιπα ευρωπαϊκά
πιστωτικά ιδρύματα. Έτσι το ερώτημα που ανακύπτει για το σημερινό επίπεδο των
επιτοκίων είναι το κατά πόσο αυτά καλύπτουν απλώς το επιπλέον λειτουργικό
κόστος των Τραπεζών ή αν τα πιστωτικά ιδρύματα για να ανταποκριθούν στο
αυξημένο κόστος διευρύνουν πολύ περισσότερο τα περιθώρια κέρδους.