Οικονομικές (αν)ισορροπίες

Η κατάθεση και η ψήφιση του Κρατικού Προϋπολογισμού από το Κοινοβούλιο,
αναθερμαίνει κάθε χρόνο τη δημόσια συζήτηση για τα προβλήματα και τις
προοπτικές της ελληνικής οικονομίας.

Έτσι, στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας, υποστηρίζεται, για μία ακόμη φορά,
ότι ο πυρήνας της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής θα πρέπει να είναι «η
απόλυτη σταθερότητα της οικονομίας και η ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ».

Όμως, σε έναν οικονομικό σχηματισμό, όπως η ελληνική οικονομία που διακρίνεται
από τα παρακάτω χαρακτηριστικά, ποια θα είναι η απάντηση της ελληνικής
οικονομίας στην πρόκληση της ανταγωνιστικότητας; Θα είναι η λήψη κάποιων
βραχυχρόνιων μέτρων οικονομικού και κοινωνικού χαρακτήρα χωρίς συγκροτημένη
και μεσο-μακροπρόθεσμη προοπτική; Θα είναι η απελευθέρωση των οικονομικών
αγορών και η απορρύθμιση της αγοράς εργασίας, των εργασιακών σχέσεων και του
κράτους – πρόνοιας (αμερικανικο-αγγλικό μοντέλο); Ή θα είναι η λήψη μέτρων στο
πλαίσιο ενός μεσο-μακροπρόθεσμου σχεδιασμού οικονομικής και κοινωνικής
πολιτικής στην κατεύθυνση «Ανταγωνιστικότητα – Ποιότητα» με αύξηση της
παραγωγικότητας, ανάπτυξη των ποιοτικών δεικτών της παραγωγικής διαδικασίας
και εγκαθίδρυση ισότιμων σχέσεων ανάμεσα στις οικονομικές και κοινωνικές
λειτουργίες της αναπαραγωγικής διαδικασίας της ελληνικής οικονομίας.

Είναι ενδιαφέρον να τονιστεί η συνύπαρξη περιοριστικής εισοδηματικής πολιτικής και συνθηκών εύκολου πλουτισμού ­ για ένα τμήμα του πληθυσμού στο Χρηματιστήριο

Από την άποψη αυτή είναι ενδιαφέρον να αναδειχθούν ορισμένα από τα ιδιαίτερα
χαρακτηριστικά της ελληνικής οικονομίας, τα οποία έχουν διαμορφωθεί σε
σημαντικό βαθμό την τελευταία δεκαετία. Πράγματι:

1 Το μοναδιαίο κόστος εργασίας την περίοδο 1983-1998 μειώθηκε σε
πραγματικούς όρους κατά 20% και παράλληλα δεν σημειώθηκε καμία βελτίωση στο
επίπεδο ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας.

2 Η άνοδος της κερδοφορίας που βασίστηκε στη μείωση του κόστους
εργασίας δεν οδήγησε σε αύξηση των επενδύσεων την περίοδο 1986-1994 καθώς και
της απασχόλησης.

3 Οι πραγματικοί μισθοί την περίοδο 1985-1998 μειώθηκαν κατά 16%
έχοντας ως αποτέλεσμα την ωφέλεια των επιχειρήσεων από ολόκληρη την αύξηση της
παραγωγικότητας και τη μείωση του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος. Οι
εξελίξεις αυτές έχουν προσδιορίσει το κόστος εργασίας στην Ελλάδα να
αντιστοιχεί στο 40% και οι αμοιβές των Ελλήνων μισθωτών να αντιστοιχούν στο
65% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Παράλληλα, είναι ενδιαφέρον να τονισθεί η συνύπαρξη που παρατηρούμε τα
τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, ανάμεσα στην περιοριστική εισοδηματική πολιτική
και στις συνθήκες εύκολου πλουτισμού που απολαμβάνει ένα τμήμα του πληθυσμού
στο Χρηματιστήριο, στο οποίο εισάγει πόρους κυρίως από τραπεζικές καταθέσεις,
καταναλωτικά δάνεια και παραοικονομία. Έτσι διαπιστώνεται ότι ασκείται μία
εισοδηματική πολιτική δύο ταχυτήτων, με την έννοια του περιορισμού της στη
σφαίρα της παραγωγής και της διεύρυνσής της στη σφαίρα της κυκλοφορίας του
κεφαλαίου.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο ασκείται και μία διαφορετικού περιεχομένου και στόχου
διαχείριση της ζήτησης και της κατανάλωσης ανάμεσα στα χαμηλά και στα μεσαία
και υψηλά εισοδηματικά στρώματα του πληθυσμού.

4 Η ανεργία αυξήθηκε από 10,3% το 1997, σε 11,5% το 1998 (ΕΣΥΕ, 1999).
Πιο συγκεκριμένα, το 58% των ανέργων είναι μακροχρόνια άνεργοι (περισσότερο
από 12 μήνες) και 59% των ανέργων είναι νέοι και ιδιαίτερα νέες γυναίκες 15-29
ετών. Παράλληλα, το 1998 αυξήθηκε η απασχόληση κατά 3%. Είναι όμως ενδιαφέρον
να τονισθεί ότι η αύξηση αυτή αντιστοιχεί κατά 48,5% σε πλήρη και κατά 51,5%
σε μερική απασχόληση. Ειδικότερα, στην περίπτωση των ανδρών η αύξηση αυτή
αντιστοιχεί κατά 69,8% σε πλήρη και κατά 30,2% σε μερική απασχόληση. Στην
περίπτωση των γυναικών αντιστοιχεί κατά 19,5% σε πλήρη και κατά 80,5% σε
μερική απασχόληση (Γ. Κρητικίδης, ΙΝΕ/ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ).

5 Το φτωχότερο 10% του πληθυσμού απολαμβάνει το 2,2% του συνολικού
εισοδήματος (2,6% στα κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης) και το πλουσιότερο
10% του πληθυσμού απολαμβάνει το 26,3% του συνολικού εισοδήματος (24% στα
κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης).

6 Το εισοδηματικό μερίδιο του κεφαλαίου (μεικτά κέρδη ως ποσοστό της
προστιθέμενης αξίας) από 40,5% το 1982, αυξήθηκε σε 45,7% το 1997, ενώ το
εισοδηματικό μερίδιο της εργασίας (μισθός και ασφαλιστικές εισφορές ως ποσοστό
της προστιθέμενης αξίας) από 59,5% το 1982 μειώθηκε σε 54,7% το 1997 (ΟΟΣΑ, 1997).

7 Το 50% και πάνω των συνταξιούχων της χώρας βρίσκεται στην κατηγορία
των κατώτατων ορίων συντάξεων (μέχρι 120.000 το μήνα). Στην περίπτωση του ΙΚΑ
παρατηρούμε ότι το 69,9% των συνταξιούχων του, βρίσκεται στο επίπεδο των
κατώτατων ορίων συντάξεων.

Μπροστά σ’ αυτά τα οικονομικά και κοινωνικά δεδομένα και τις συνέπειες που
κατά κύριο λόγο προκαλούν στη μισθωτή εργασία, η απάντηση στην πρόκληση της
ανταγωνιστικότητας δεν είναι η μείωση του κόστους εργασίας, η απορρύθμιση της
αγοράς εργασίας, των εργασιακών σχέσεων και του κράτους – πρόνοιας αλλά η
αύξηση της παραγωγικότητας και η αναβάθμιση της ποιοτικής διάστασης της
παραγωγικής διαδικασίας.

Η σύγχρονη έρευνα στην Ελλάδα και το εξωτερικό (ΟΟΣΑ 1999) αποδεικνύει ότι οι
επιδόσεις των χωρών με το μεαλύτερο μοναδιαίο κόστος εργασίας παραμένουν
υψηλές σε διεθνές επίπεδο, ενώ σε χώρες με χαμηλό επίπεδο μισθών ή με την
εφαρμογή πολιτικών την τελευταία δεκαετία μείωσης των πραγματικών μισθών,
κατάργησης του κατώτατου μισθού της εθνικής Γενικής Συλλογικής σύμβασης
εργασίας, μείωσης των κοινωνικών δαπανών και προώθησης της ευελιξίας στην
αγορά εργασίας, οι επιδόσεις τους δεν παρουσίασαν καμία ιδιαίτερη βελτίωση στο
επίπεδο της απασχόλησης και της ανταγωνιστικότητας.

Ο Σάββας Γ. Ρομπόλης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου και
Επιστημονικός Διευθυντής ΙΝΕ/ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ