Σκάκι

Η Αλίκη ανάμεσα στο λευκό και τον μαύρο βασιλιά. Κλασική εικονογράφηση από το βιβλίο του Λιούις Κάρολ «Η Αλίκη πίσω απ’ τον καθρέφτη», που στην εισαγωγή του περιέχει ένα σκακιστικό πρόβλημα

Όταν έρχονται τα Χριστούγεννα επιστρέφουμε στον κόσμο των παιδικών μας χρόνων.
Έναν κόσμο εξιδανικευμένο, γιορτινό. Το κάθε παιδί νομίζει ότι συμμετέχει,
γίνεται ήρωας με τους ήρωες και βασιλιάς με τους βασιλιάδες των παιχνιδιών.
Μήπως ένας τέτοιος κόσμος δεν είναι και ο κόσμος του σκακιού;

Από τους πρώτους συγγραφείς παιδικών μυθιστορημάτων ήταν ο Άγγλος μαθηματικός
Λιούις Κάρολ, που έγραψε, τον προηγούμενο αιώνα, την «Αλίκη στη χώρα των
θαυμάτων» και την «Αλίκη πίσω από τον καθρέφτη». Οι ιστορίες αυτές περιγράφουν
τις περιπέτειες ενός μικρού κοριτσιού και γράφηκαν για να διασκεδάζουν τη
φαντασία των παιδιών στα διαλείμματα των μαθημάτων.

Στην πιο γνωστή ιστορία, που έγραψε ο Κάρολ, με τίτλο: «Η Αλίκη στη χώρα των
θαυμάτων» ο κόσμος που ταξίδεψε η Αλίκη ήταν ο κόσμος των τραπουλόχαρτων. Στη
δεύτερη, τη λιγότερο γνωστή ιστορία που έγραψε, με τίτλο: «Η Αλίκη πίσω από
τον καθρέφτη», η ηρωίδα παίζει σε μια σκακιέρα μπροστά στον καθρέφτη, σκύβει
να μαζέψει τα κομμάτια που έπεσαν κάτω και μπαίνει μέσα στον καθρέφτη! Πίσω
από τον καθρέφτη, ο πραγματικός κόσμος είναι ο κόσμος του σκακιού. Οι κανόνες,
μάλιστα, του παιχνιδιού είναι πιο χαλαροί. Εκτός από τις βασίλισσες, τους
αξιωματικούς και όλα τα γνωστά μας κομμάτια, παίζουν ρόλους και άλλες
φανταστικές φιγούρες, ζώα και άνθρωποι. Καθετί, που δεν αποκλείεται λογικά,
μπορεί να συμβεί σε αυτόν τον κόσμο.

Πέρα από τις παρτίδες του σκακιού, υπάρχει και ο κόσμος των σκακιστικών
προβλημάτων ή «καλλιτεχνικό σκάκι», όπως λέγεται. Πρόκειται για μεμονωμένες
θέσεις, που τις έχουν δημιουργήσει επίτηδες ειδικοί στη σύνθεση γρίφων, ώστε ο
τρόπος που γίνεται το ματ να είναι δύσκολος και ωραίος. Στα σκακιστικά
προβλήματα, το «σκηνικό στη σκακιέρα» είναι επίτηδες κατασκευασμένο ιδανικά,
ώστε «καθετί, που δεν αποκλείεται λογικά, να μπορεί να συμβεί».

Η ιστορία των σκακιστικών προβλημάτων είναι τόσο παλιά όσο η ιστορία του
σκακιού. Τα πρώτα προβλήματα, που λέγονταν «μανσούβες» («μανσούβα», στα
αραβικά σημαίνει κάτι φτιαχτό, προκατασκευασμένο) φτιάχτηκαν από τους Άραβες
στο τέλος της προηγούμενης χιλιετίας, όταν ακόμα οι κανόνες του σκακιού δεν
είχαν πάρει τη σημερινή τους μορφή.

Στα μέσα του προηγούμενου αιώνα άρχισαν όμως να αναπτύσσονται συστηματικά από
τους Αμερικανούς κυρίως συνθέτες και αργότερα από τους Γερμανούς.

Στο εσώφυλλο της ιστορίας «Η Αλίκη πίσω από τον καθρέφτη» παρουσιάζεται ένα
σκακιστικό πρόβλημα με την ακόλουθη λεζάντα: «Το άσπρο πιονάκι (η Αλίκη)
παίζει και κερδίζει σε έντεκα κινήσεις». Δεν πρόκειται για κανονικό σκακιστικό
πρόβλημα, σύμφωνα με τους κανόνες που ξέρουμε, αλλά θέλει να διδάξει κάτι: Ότι
μπορούν όλα τα μικρά παιδιά, όπως ένα πιονάκι, να προχωρήσουν στις γραμμές της
σκακιέρας (της ζωής), από την πρώτη ως την τελευταία, και στην τελευταία
γραμμή να πάρουν προαγωγή, εξαργυρώνοντας τις εμπειρίες που αποκόμισαν!

Η τελευταία γραμμή, η υπέρτατη βαθμίδα, περιγράφεται με τη διεθνή λατινική
λέξη: «Excelsior». Σύγχρονος του Λιούις Κάρολ, στο τέλος του προηγούμενου
αιώνα, και ο καλύτερος συνθέτης σκακιστικών προβλημάτων, ο Αμερικανός Σάμουελ
Λόιντ. Στα προβλήματα που συνέθετε, «καθετί που δεν αποκλείεται λογικά, μπορεί
να συμβεί». Το πιο φημισμένο πρόβλημά του πήρε την ονομασία «Excelsior» γιατί
θυμίζει την ιστορία της μικρής Αλίκης.

Καθώς πλησιάζουμε στο τέλος της χιλιετίας γιορτάζουμε τα «χίλια χρόνια των
σκακιστικών προβλημάτων». Ήδη, μετά την πρώτη εικοσαετία του αιώνα μας, είχε
τόσο προχωρήσει η θεωρία τους και είχαν βρεθεί όλα τα «θέματα» ώστε
παρουσιάσθηκε η ανάγκη να διευρυνθούν οι κανόνες. Προστέθηκαν στη σκακιέρα
φανταστικά κομμάτια (όπως η καμήλα, η ακρίδα, ο αρχιεπίσκοπος) και φανταστικές
συνθήκες (όποιο κομμάτι τρώγεται επανεμφανίζεται στην αρχική του θέση, όποιο
κομμάτι φθάνει στο περιθώριο της σκακιέρας ξαναμπαίνει από την απέναντι πλευρά).

Ο κόσμος των σκακιστικών προβλημάτων έγινε μυθικός. Πρόκειται για ένα «σκάκι»,
που έχει μέσα του την παιδική ηλικία και αρνείται να μεγαλώσει. Ένας
σκακιστικό πρόβλημα δεν μπορεί να γίνει ποτέ πληκτικό όπως μια μακρόσυρτη
παρτίδα, όπου ο ένας από τους δύο αντιπάλους, όταν αποκτήσει ένα μικρό
πλεονέκτημα, προσπαθεί να το διατηρήσει ως το τέλος.

Καθετί μπορεί να συμβεί σε ένα σκακιστικό πρόβλημα. Συνήθως είναι σύντομο,
γεμάτο απρόβλεπτα και τελειώνει με ένα εκπληκτικό ματ.

Στην Ελλάδα είχαμε πάντα καλούς συνθέτες (κατασκευαστές) σκακιστικών
προβλημάτων, όπως οι: Καπράλος, Σιαπέρας, Ζάππας, Λύρης, Μουτεσίδης, Σιώτης.
Είχαμε πάντα και καλούς λύτες. Επειδή, σήμερα, τα ειδικά σκακιστικά
προγράμματα είναι σε θέση να επιλύσουν όλα σχεδόν τα σκακιστικά προβλήματα,
δεν διεξάγονται πλέον διαγωνισμοί λύσης μέσω των μέσων ενημέρωσης.
Διεξάγονται, όμως, ζωντανοί διαγωνισμοί λύσης, όπου ο κάθε διαγωνιζόμενος
κάθεται μόνος του μπροστά σε μια σκακιέρα και του δίνονται 4-6 προβλήματα και
περιορισμένος χρόνος να γράψει τις σωστές κινήσεις. Με αυτές τις συνθήκες, δεν
μπορεί κανείς να συμβουλευθεί ηλεκτρονικό υπολογιστή.

Σε ζωντανούς διαγωνισμούς λύσης σκακιστικών προβλημάτων έχουν διακριθεί οι:
Πρέντος, Φουγιαξής, Φρετζάς, Παπασταυρόπουολος, Γαρουφαλίδης, Καλκαβούρας,
Γεωργόπουλος, Παπακωνσταντίνου, Μενδρινός, Ανεμοδουράς, Πανταβός,
Παπαθανασίου. Όμως, παράπονο των Ελλήνων λυτών είναι ότι ποτέ δεν υπήρξε
οργανωμένη ελληνική εκπροσώπηση στον ετήσιο Παγκόμιο Διαγωνισμό λύσης
σκακιστικών προβλημάτων, που το 2000 θα γίνει στην Πούλα της Κροατίας.
Διαγωνισμός λύσης σκακιστικών προβλημάτων Αττικής

Στις 29 Δεκεμβρίου, ώρα 7.00, θα διεξαχθεί ζωντανός ο φετινός Διαγωνισμός
Λύσης Σκακιστικών Προβλημάτων της Ένωσης Σκακιστικών Σωματείων Αττικής.
Πρόκειται, χωρίς αμφιβολία, για τον τελευταίο διαγωνισμό λύσης σκακιστικών
προβλημάτων της χιλιετίας.

Ο διαγωνισμός θα διαρκέσει μιάμιση ώρα και θα είναι παράλληλη εκδήλωση των
Ατομικών Νεανικών Πρωταθλημάτων Αττικής, που ξεκινούν τη Δευτέρα 27 Δεκεμβρίου
στο Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης (Πειραιώς 201 & Θράκης 2, κοντά στον
σταθμό ΗΣΑΠ του Ταύρου).

Εν τω μεταξύ υπάρχει και το εισαγωγικό πρόβλημα του διαγωνισμού (σε σχήμα
χριστουγεννιάτικου δέντρου), που καλό είναι να ασχοληθούν με την επίλυσή του
όσοι συμμετάσχουν στον ζωντανό διαγωνισμό (Λευκά: Ρδ1, Σα2 γ4 δ5 ε4 και η2,
Μαύρα: Ρδ4, Ιβ3 και ζ3, Σβ4 γ5 δ2 δ3 δ6 δ7 ε5 και ζ4, παίζουν τα μαύρα και
κάνουν ματ σε 2 κινήσεις, μία μόνο λύση, που δεν την βρίσκουν τα κομπιούτερ!).
Το διάγραμμα του εισαγωγικού προβλήματος υπάρχει και στη διεύθυνση του
Ίντερνετ: http://www.forthnet.gr/ chess/xmasmil.html. Η συμμετοχή στο
διαγωνισμό είναι ελεύθερη.

Οι τέσσερις πρώτοι θα κερδίσουν 20.000-15.000-10.000 και 5.000 δραχμές,
αντίστοιχα, οι δε επόμενοι τρεις θα κερδίσουν μία ετήσια συνδρομή στο νέο
ελληνικό περιοδικό που ασχολείται με τα σκακιστικά προβλήματα και ονομάζεται:
«The Solver».