Πρόταση για το ΔΝΤ του επόμενου αιώνα

Η κυβέρνηση Κλίντον, η οποία στο παρελθόν είχε υπερασπισθεί σθεναρά το Διεθνές
Νομισματικό Ταμείο από τις φωνές των Αμερικανών και ξένων επικριτών του,
άλλαξε ξαφνικά στάση την περασμένη εβδομάδα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιθυμούν
τον επαναπροσδιορισμό του ρόλου του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στην
παγκόσμια οικονομία, προτείνοντας ένα ΔΝΤ περισσότερο διαφανές και λιγότερο γενναιόδωρο.

Οι προτεινόμενες αλλαγές, οι πιο σοβαρές σκέψεις για την αλλαγή του ρόλου του
Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου από την εποχή της χρηματοπιστωτικής αστάθειας
των αρχών της δεκαετίας του ’70, θα περιορίσει τη βασική αποστολή του Ταμείου,
την παροχή δανείων σε χώρες που αντιμετωπίζουν βραχυπρόθεσμες νομισματικές
κρίσεις.

Τα τελευταία χρόνια το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ανέλαβε έναν ευρύτερο ρόλο:
τη διατύπωση συστάσεων και την παροχή δανείων στις φτωχές και αναπτυσσόμενες
χώρες, αλλά έχει δεχθεί δριμεία κριτική χαρακτηριζόμενο ως αναποτελεσματικό
στη διαχείριση ορισμένων μακροπρόθεσμων προγραμμάτων. Ο Λόρενς Σάμερς, ο
Αμερικανός υπουργός Οικονομικών, μιλώντας την περασμένη Τρίτη στο βρετανικό
πανεπιστήμιο London School of Economics, λίγο πριν μεταβεί στο Βερολίνο για να
πάρει μέρος σε συνάντηση των εκπροσώπων αναπτυσσόμενων και ανεπτυγμένων
οικονομιών, δήλωσε ότι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο πρέπει να αρχίσει
σταδιακά να καταργεί μακροπρόθεσμα προγράμματα δανεισμού και να παραχωρήσει
μέρος αυτών των αρμοδιοτήτων του στον αδελφό του διεθνή οργανισμό, την
Παγκόσμια Τράπεζα. Επιπλέον, τόνισε ότι το Ταμείο θα πρέπει να «αποχωρεί» πολύ
πιο σύντομα από μια χώρα, όταν αυτή η χώρα αποκτά άμεση πρόσβαση σε ιδιωτικά κεφάλαια.

«Το να υποστηρίζουμε ότι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο είναι απαραίτητο, δεν
σημαίνει ότι είμαστε ικανοποιημένοι με το Ταμείο που έχουμε σήμερα», είπε ο
Σάμερς κατά τη διάρκεια της ομιλίας του, λίγο πριν αρχίσει να ανακοινώνει τις
προτάσεις του για τη μεταμόρφωση του ΔΝΤ.

«Προχωρώντας ακόμη πιο μπροστά, η δυνατότητα χρηματοπιστωτικής παρέμβασης του
Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στις χώρες-μέλη του πρέπει να περιοριστεί».

Προσχέδιο

Λόρενς Σάμερς. Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών αποκάλυψε τα σχέδια των ΗΠΑ για την αλλαγή του ρόλου του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου

Το λεπτομερές προσχέδιο των αλλαγών αναμένεται να αποτελέσει πλάνο
υποχρεωτικών ενεργειών για τον νέο γενικό διευθυντή του Διεθνούς Νομισματικού
Ταμείου. Ο Μισέλ Καμντεσί, ο τωρινός γενικός διευθυντής, ανακοίνωσε πρόσφατα
ότι θα αποχωρήσει από τη θέση του τον ερχόμενο Φεβρουάριο, πριν ολοκληρωθεί η
τυπική διάρκεια της θητείας του.

Η επιλογή του νέου γενικού διευθυντή, μια θέση που παραδοσιακά δινόταν σε
Ευρωπαίο, θα αποτελέσει αντικείμενο συσκέψεων μεταξύ παραγόντων από τις
χώρες-μέλη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Τα σχέδια και οι προτάσεις της
κυβέρνησης Κλίντον φαίνεται ότι είναι μια απάντηση στις αυξανόμενες
επικριτικές φωνές εναντίον του ΔΝΤ. Σε αυτές τις φωνές περιλαμβάνονται
οικονομολόγοι και μέλη του αμερικανικού Κογκρέσου που κατά καιρούς
υποστηρίζουν ότι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο θα μπορούσε να είχε κάνει
περισσότερα προκειμένου να εντοπίσει, προλάβει και αντιμετωπίσει τη
χρηματοπιστωτική κρίση των αναδυόμενων αγορών που ξέσπασε στα μέσα του 1997.

Παρά το γεγονός ότι η κρίση πέρασε χωρίς να επαληθευθούν οι χειρότερες
προβλέψεις αυτών που επέκριναν το ΔΝΤ, τα προγράμματα δανεισμού ορισμένων
χωρών, μεταξύ των οποίων και της Ρωσίας, ερμηνεύτηκαν σε γενικές γραμμές ως
αποτυχίες. Ορισμένα μέλη του αμερικανικού Κογκρέσου οργανώθηκαν προκειμένου να
πιέσουν για τη διαγραφή των χρεών ορισμένων χωρών του Τρίτου Κόσμου και την
αναδιοργάνωση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Άλλοι ζήτησαν αλλαγές
παρόμοιες με αυτές που περιέγραψε την περασμένη Τρίτη ο Αμερικανός υπουργός
Οικονομικών.

Ο ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Τζιμ Σάξτον από το Νιου Τζέρσι, που παρακολουθεί
το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, δήλωσε ότι τα προγράμματα μακροπρόθεσμου
δανεισμού του ΔΝΤ είναι συχνά επιρρεπή στη διαφθορά που υπάρχει σε ορισμένες
φτωχές χώρες και πρέπει να σταματήσουν.

Όχι στο παρελθόν

Προτείνοντας τις αλλαγές, ο Λόρενς Σάμερς απέρριψε τις προτάσεις για επιστροφή
του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στην εποχή που η μοναδική αποστολή του ήταν
η παροχή βοήθειας στις χώρες-μέλη του για τη συσσώρευση συναλλαγματικών
αποθεμάτων, ένα μέτρο που χρησιμεύει στην προστασία ενός νομίσματος από τις
κερδοσκοπικές επιθέσεις και την απότομη υποτίμησή του. Ο Αμερικανός υπουργός
Οικονομικών τόνισε ότι το Ταμείο πρέπει να συνεχίσει να προσφέρει
μακροπρόθεσμο δανεισμό και οικονομική καθοδήγηση των φτωχών χωρών.

Επιπλέον, υποστήριξε ότι το Ταμείο αξίζει συγχαρητήρια για τον τρόπο που
χειρίστηκε τις χρηματοπιστωτικές κρίσεις τα τελευταία χρόνια, ακόμη και στην
περίπτωση της Ρωσίας.

Παρ’ όλα αυτά έδωσε στη δημοσιότητα τη συνταγή του για την ριζική
αναδιοργάνωση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Η κυριότερη από τις προτάσεις
του είναι η σταδιακή κατάργηση των προγραμμάτων μακροπρόθεσμου δανεισμού των
χωρών-μελών του με εξαιρετικά χαμηλά επιτόκια. Αν αυτό συμβεί, τότε οι χώρες
αυτές θα αναγκαστούν να αναζητήσουν κεφάλαια από ιδιωτικές πηγές με επιτόκια
αγοράς. Αν αυτά τα προγράμματα καταργηθούν πλήρως, θα επηρεαστούν δεκάδες
προγράμματα δανεισμού σε όλο τον κόσμο. Ας σημειωθεί ότι τέτοια προγράμματα,
όπως αυτό του δανεισμού των Φιλιππίνων, έχουν διάρκεια που φθάνει τα 25 χρόνια.

Ο Σάμερς τόνισε, επίσης, ότι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο πρέπει να γίνει
περισσότερο ανοικτό στο κοινό μέσω, για παράδειγμα, της δημοσιοποίησης του
ετήσιου προϋπολογισμού του. Επιπλέον, υποστήριξε ότι το Ταμείο πρέπει να
πιέσει τις χώρες-μέλη του να δημοσιοποιούν πολλά είδη οικονομικών στοιχείων τα
οποία μέχρι τώρα προσφέρουν στο ΔΝΤ με τον όρο να παραμείνουν απόρρητα. Παρά
το γεγονός ότι αυτή η αλλαγή δείχνει απλή, θα αποτελέσει μια πραγματική
επανάσταση στην κουλτούρα του ΔΝΤ, το οποίο έχει λειτουργήσει περισσότερο ως
ένα κλειστό κλαμπ κρατών και λιγότερο ως ένας φορέας πληροφοριών για μη μέλη του.

Θετικά σχόλια

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο υποδέχθηκε τα σχόλια του Σάμερς με μια
ανακοίνωση που έκανε την περασμένη Τρίτη. Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών
«άγγιξε μια σειρά κρίσιμων ζητημάτων τα οποία πρέπει να εξετασθούν καθώς
επεξεργαζόμαστε τα μαθήματα της πρόσφατης κρίσης και προετοιμαζόμαστε για το
μέλλον», αναφερόταν στην ανακοίνωση.

Ωστόσο ο Καμντεσί, σε άρθρο που περιέχεται σε δελτίο του ΔΝΤ και δημοσιεύτηκε
πριν από τις δηλώσεις του Σάμερς, αναφέρει ότι η ανάπτυξη των προγραμμάτων
δανεισμού του Ταμείου ήταν αποτέλεσμα των αναγκών των φτωχών χωρών του
πλανήτη. Υποστήριξε ότι οι προτάσεις για δραστική μείωση των αρμοδιοτήτων του
Ταμείου δεν αποτελούν σωστή προοπτική.

Ορισμένοι από τους επικριτές του Διεθνούς Νομισαμτικού Ταμείου υποστήριξαν ότι
οι προτάσεις του Σάμερς βρίσκονται στη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, ο Τζέφρι Σάξ,
επικεφαλής του Ινστιτούτου Διεθνούς Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, ο
οποίος είναι ενάντιος στις πρακτικές του Διεθνές Νομισματικού Ταμείου,
υποστηρίζει ότι ο διεθνής οργανισμός συνεχίσει να επεκτείνει ­ αντί να μειώνει
­ το έργο του.