Η κρίση μεταμορφώνει την ιαπωνική οικονομία

Η ιαπωνική οικονομία ­ κάποτε ένα μοντέλο μοντέρνας ανάπτυξης, αλλά τελευταίως
ένα παράδειγμα βαθιάς οικονομικής κρίσης ­, βρίσκεται σε μια φάση αλλαγής που
θα καταπλήξει ολόκληρο τον κόσμο. Η μεταμόρφωση πραγματοποιείται σε όλα τα
μέτωπα. Οι μεγάλες ιαπωνικές επιχειρήσεις προχωρούν σε μείωση του προσωπικού
τους. Το ιαπωνικό Χρηματιστήριο ανεβαίνει συνεχώς επειδή οι επενδυτές, κυρίως
από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, είναι πεπεισμένοι ότι η πραγματική
μείωση του κόστους της ιαπωνικής οικονομίας έχει ξεκινήσει.

Η συνέχεια στο Χρηματιστήριο του Τόκιο αναμένεται κάτι παραπάνω από θετική: οι
Ιάπωνες έχουν αρχίσει να αποσύρουν κεφάλαια από τις καταθέσεις τους και να τις
τοποθετούν στη χρηματιστηριακή αγορά. Η Ιαπωνία δεν έχει μείνει πίσω ούτε στον
τομέα της «διαδικτυακής τρέλας». Η χρηματιστηριακή αγορά για νέες επιχειρήσεις
καλπάζει και οι τιμές των εταιρειών του τηλεπικοινωνιακού κλάδου ανεβαίνουν ταχύτατα.

Παρ’ όλα αυτά, τίποτε δεν υπάρχει χωρίς να κρύβει πίσω του προβλήματα. Πολλές
ιαπωνικές επιχειρήσεις που πιέζουν τους εργαζομένους τους για πρόωρη
συνταξιοδότηση δεν διαθέτουν τα κεφάλαια για τις σχετικές εφάπαξ πληρωμές. Η
ιαπωνική κυβέρνηση, η οποία έχει διοχετεύσει δισεκατομμύρια σε προγράμματα
δημοσίων έργων την τελευταία δεκαετία, βλέπει το έλλειμμα του προϋπολογισμού
να έχει αυξηθεί σε τέτοιο βαθμό που τα υψηλά επιτόκια θα ξυπνήσουν τον
πληθωρισμό. Είναι σίγουρο ότι θα υπάρξουν έντονες διακυμάνσεις μεταξύ του γιέν
και του δολαρίου, προβλέπει ο Κένεθ Κούρτις, επικεφαλής οικονομολόγος του
τμήματος ασιατικών οικονομιών στη γερμανική τράπεζα Ντόιτσε Μπανκ.

Το παράδειγμα της Τογιότα

Όλη αυτή η σύγχυση δεν θυμίζει σε τίποτε την Ιαπωνία του παρελθόντος. Ωστόσο,
η Ιαπωνία, μια χώρα με μεγάλη βιομηχανική παράδοση, δεν χάνει τη θρυλική της
σταθερότητα. Για να καταλάβετε πώς η παράδοση περνά μέσα στην αναδιάρθρωση των
ιαπωνικών επιχειρήσεων και τις επιταγές της παγκοσμιοποίησης, παρατηρήστε την
Τογιότα Μότορ, μια βιομηχανία έμβλημα του ιαπωνικού οικονομικού θαύματος ­ του
παρελθόντος βέβαια. Η Τογιότα επεκτείνεται εκτός των ιαπωνικών συνόρων και
επενδύει μεγάλα ποσά για την εσωτερική μεταμόρφωσή της. Η εταιρεία, η οποία
προβλέπει ότι το οικονομικό έτος που ολοκληρώνεται την 31η Μαρτίου θα
πραγματοποιήσει έσοδα εβδομήντα δισεκατομμυρίων δολαρίων από την πώληση 4,9
εκατομμυρίων οχημάτων σε όλον τον κόσμο, παράγει τόσα αυτοκίνητα εκτός
Ιαπωνίας όσα πουλάει και στην ιαπωνική αγορά.

Η παραγωγή και οι πωλήσεις εκτός Ιαπωνίας θα αυξηθούν ακόμη περισσότερο, καθώς
η Τογιότα επεκτείνει τις δραστηριότητές της στην Ευρώπη με ένα νέο εργοστάσιο
στη Γαλλία και στη Βόρεια Αμερική, όπου η παραγωγή του εργοστασίου της στις
Ηνωμένες Πολιτείες (στο Πρίνστον της Ιντιάνα) προγραμματίζεται να αυξηθεί. Η
εταιρεία είναι πλούσια με περίπου 30 δισεκατομμύρια διαθέσιμο ρευστό και άμεσα
ρευστοποιήσιμους τίτλους, προκειμένου να υποστηρίξει την επιθετική της
στρατηγική στην παγκόσμια αγορά.

Το Χρηματιστήριο του Τόκιο βρίσκεται σε φάση απογείωσης (στιγμιότυπο από τον πίνακα τιμών του Χρηματιστηρίου)

Ωστόσο, η Τογιότα δεν πρόκειται να αυξήσει την παραγωγή αυτοκινήτων στην
Ιαπωνία, όπου οι πωλήσεις και τα κέρδη της μειώθηκαν τον περασμένο χρόνο και
το κόστος είναι σχετικά υψηλό. Στην Ιαπωνία η Τογιότα κάνει τα πρώτα βήματα
για την αναμόρφωση της επιχειρηματικής της οργάνωσης και αναδιαρθρώνει τη
συνεργασία της με τους προμηθευτές ανταλλακτικών. Παράλληλα, η Τογιότα
επενδύει στις τηλεπικοινωνίες στήνοντας τη δεύτερη μεγαλύτερη εταιρεία κινητής
τηλεφωνίας στην Ιαπωνία μέσω εξαγορών και συγχωνεύσεων μιας σειράς εταιρειών
του κλάδου. «Πρέπει να καταστρώνουμε τα σχέδιά μας με βάση τα συστήματα
μεταφορών και όχι μόνον τα αυτοκίνητα και τα φορτηγά», λέει ο Σοϊκίτο Τογιότα,
επίτιμος πρόεδρος της εταιρείας που η οικογένειά του ίδρυσε τη δεκαετία του
’30. Η Τογιότα σχεδιάζει δορυφορικά αυτόματα κινούμενα αυτοκίνητα πόλης,
κινητή πρόσβαση στο Ίντερνετ και τηλεπικοινωνιακά παραγωγικά συστήματα που θα
επιτρέψουν στην εταιρεία να κατασκευάζει και να παραδίδει αυτοκίνητα από
συγκεκριμένες παραγγελίες πελατών της μέσα σε πέντε ημέρες.

Η ανάσταση της οικονομίας

Το παράδειγμα της Τογιότα αποτελεί απόδειξη του γεγονότος ότι η ιαπωνική
οικονομία αφυπνίζεται και πως σε λίγα χρόνια η βιομηχανία της θα είναι πάλι
παγκόσμια πρωταγωνίστρια. Ωστόσο, το παράδειγμα της Τογιότα δεν αποδεικνύει
ότι όλες οι ιαπωνικές επιχειρήσεις έχουν μπροστά τους ένα λαμπερό μέλλον.
Πολλές ιαπωνικές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα στην προσπάθεια
αναδιάρθρωσής τους.

Η προσπάθεια ανασυγκρότησης των επιχειρήσεων συναντά κοινωνική αντίσταση,
καθώς οι απολύσεις είναι κάτι καινούργιο για την ιαπωνική κοινωνία και
οικονομία. Για παράδειγμα, μέχρι το πρόσφατο παρελθόν οι ιαπωνικές
ασφαλιστικές εταιρείες αντί να απολύσουν τους λιγότερο ικανούς εργαζομένους
τους, τους τοποθετούσαν σε χαμηλόμισθες θέσεις, όπως στην υπηρεσία φύλαξης των
κτιρίων τους. Τα τελευταία δύο χρόνια, ωστόσο, θεσμικοί επενδυτές από τις
Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη «αγοράζουν αυτά τα κτίρια γραφείων για να
κάνουν αυτές τις ακίνητες αξίες περισσότερο κερδοφόρες», εξηγεί ο Μαρκ
Σάλιβαν, του επενδυτικού οίκου Πράις Γουότερ Χάους, ο οποίος εκπροσωπεί ξένους
επενδυτές στην Ιαπωνία.

Επιπλέον, η σημερινή βιομηχανία της Ιαπωνίας παρουσιάζει έλλειμμα νέων
τεχνολογιών. Στις νέες τεχνολογίες του Ίντερνετ και των κινητών
τηλεπικοινωνιών, «οι προδιαγραφές καθορίζονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες και
την Ευρώπη και όχι από την Ιαπωνία», τόνισε ο Τζον Ζάισμαν, καθηγητής του
Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, μιλώντας σε ένα συνέδριο που
πραγματοποιήθηκε στο Λος Άντζελες.

Η χώρα έμεινε πίσω από τεχνολογικής απόψεως επειδή παρουσιάζει έλλειμμα
ερευνητικών μεταπτυχιακών σχολών, καθώς και κινήτρων για τεχνολογικές
καινοτομίες, υποστήριξε ο Φρανκ Γκίμπνι, Αμερικανός επιχειρηματίας που
δραστηριοποιείται στην Ιαπωνία. Για να ξεπεράσει αυτήν την τεχνολογική
υστέρηση, η Ιαπωνία πρέπει να αλλάξει το χρηματοπιστωτικό της σύστημα και να
δημιουργήσει αγορές κεφαλαίου ανάλογες με αυτές των Ηνωμένων Πολιτειών, λέει ο
Χάραλντ Μάλμγκρεν του ομώνυμου ομίλου που εδρεύει στην Ουάσιγτον και
ασχολείται με την παροχή επενδυτικών συμβουλών σε ιαπωνικές επιχειρήσεις.

Και αυτό είναι εκείνο που διαπιστώνει ο Μάλμγκρεν από τις πωλήσεις παλιών
βιομηχανικών εργοστασίων και τον ενθουσιασμό για εταιρείες του Ίντερνετ και
των νέων τεχνολογιών.

Το πλεόνασμα εργοστασίων κατασκευής οχημάτων, γυαλιού, ελαστικών, χάλυβα και
χημικών ξηλώνονται. Και τα κεφάλαια που απελευθερώνονται από αυτό το ξήλωμα
επενδύονται σε νέους βιομηχανικούς κλάδους. Αυτό είναι μια πηγή των κεφαλαίων
που απογειώνουν τώρα το ιαπωνικό Χρηματιστήριο. Οι εταιρείες του Ίντερνετ
προκαλούν τον ενθουσιασμό των επενδυτών. Οι τελευταίοι πανηγυρίζουν για τις
κινήσεις στον χώρο του ηλεκτρονικού εμπορίου, όπως την πρόσφατη ανακοίνωση της
Σόνι για την εφαρμογή διαδικτυακής τραπεζικής εξυπηρέτησης μέχρι το 2001. Ο
λόγος της καθυστέρησης αυτής είναι η αργοπορία της απελευθέρωσης του
χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Παρ’ όλα αυτά, έστω και αργά, η απελευθέρωση θα έρθει, λένε οι Ιάπωνες
επιχειρηματίες. Και οι επενδύσεις στο Χρηματιστήριο αναμένεται να αυξηθούν από
το 2000 και μετά, όταν περίπου 250 δισεκατομμύρια δολάρια των ιαπωνικών
ταχυδρομείων θα αποσυρθούν από λογαριασμούς ταμιευτηρίου και θα επανεπενδυθούν
στο ιαπωνικό Χρηματιστήριο. Άλλα 250 δισεκατομμύρια δολάρια αναμένεται να
ακολουθήσουν το 2001. Ο αριθμός των εταιρειών διαχείρισης αμοιβαίων κεφαλαίων
αυξάνεται συνεχώς. Η ιστορία της ιαπωνικής μεταμόρφωσης δεν είναι απλή. Αλλά
με τόσο χρήμα που μπαίνει στην παραγωγική διαδικασία είναι σίγουρο ότι θα
ακολουθήσουν οι επιχειρηματίες και οι τεχνολογικές καινοτομίες. Το τελικό
αποτέλεσμα θα είναι μια νέα, πολύ διαφορετική Ιαπωνία.