Το πετρέλαιο αλλάζει την κεντρική ισοτιμία

Οι δηλώσεις που έκαναν στις αρχές της εβδομάδας ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας
και Οικονομικών κ. Γιάννος Παπαντωνίου και ο διοικητής της Τραπέζης της
Ελλάδος κ. Λουκάς Παπαδήμος φαίνεται ότι ουσιαστικά σηματοδοτούν τις αποφάσεις
για την αλλαγή της κεντρικής ισοτιμίας της δραχμής έναντι του ευρώ.

Οι δύο κορυφαίοι παράγοντες της ελληνικής οικονομίας μίλησαν, ουσιαστικά για
πρώτη φορά, για «αμετάβλητο πλαίσιο της συναλλαγματικής πολιτικής» αλλάζοντας
με τον τρόπο αυτό τη μέχρι τότε γραμμή πλεύσης, σύμφωνα με την οποία δεν
υπήρχε κανένα θέμα αλλαγής της κεντρικής ισοτιμίας.

Με τον τρόπο αυτό έκλεισε ο πρώτος γύρος μιας διαδικασίας που ξεκίνησε το
καλοκαίρι και θα ολοκληρωθεί, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, στους πρώτους
μήνες του 2000. Τότε αναμένεται να ολοκληρωθούν οι τυπικές διαδικασίες που
απαιτούνται, προκειμένου να επαναπροσδιοριστεί η κεντρική ισοτιμία της δραχμής
στο ΜΣΙ η οποία θα συνεπάγεται ανατίμιση της.

Αν και σε ιδιωτικές συζητήσεις στελέχη του οικονομικού επιτελείου της
κυβέρνησης δεν κρύβουν ότι έχει αλλάξει ο βασικός προσανατολισμός, ο οποίος
πλέον είναι μία νέα κεντρική ισοτιμία με ανατιμημένη δραχμή σε σχέση με το
ευρώ, εντούτοις δεν ανοίγουν τα χαρτιά τους για το ποια θα είναι η νέα
ισοτιμία.

Αυτή θα είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης, τόσο στην Ευρωπαϊκή Κεντρική
Τράπεζα όσο και στη Νομισματική Επιτροπή. Και αυτό γιατί απαιτείται η σύμφωνη
γνώμη της ΕΚΤ για τέτοια απόφαση, αλλά και η θετική εισήγηση της Νομισματικής
Επιτροπής στο ECOFIN. Πάντως, πληροφορίες αναφέρουν ότι ήδη έχουν γίνει οι
αρχικές ανταλλαγές απόψεων ­ που διαψεύδονται επίσημα ­ σε επίπεδο τόσο
τραπεζιτών όσο και υπουργών. Δεν θα πρέπει να υποβαθμιστεί, άλλωστε η σημασία
των πρόσφατων συναντήσεων του κ. Γ. Παπαντωνίου με τον Ισπανό επίτροπο κ. Π.
Σολπές και τον κ. Λ. Παπαδήμου. Και οι δύο Έλληνες αξιωματούχοι, όταν
ερωτώνται σχετικά, είτε δεν απαντούν για το αν το θέμα αυτό ήταν στην ατζέντα
των συζητήσεων είτε διαψεύδουν μία τέτοια συζήτηση.

Το πετρέλαιο

Σημαντικό ρόλο, όμως, στην απόφαση της ελληνικής πλευράς να προχωρήσει τις
σκέψεις για αλλαγή της κεντρικής ισοτιμίας, ήταν η άνοδος της τιμής του
πετρελαίου που ήταν ήδη έντονη από τα μέσα του έτους και έγινε εντονότερη το
φθινόπωρο καθώς εμπόδισε την ταχύτερη πτώση του πληθωρισμού και την
αποκλιμάκωση των επιτοκίων.

Μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες, τα αισιόδοξα σενάρια για τις επιπτώσεις από
μία ενδεχόμενη άνοδο των τιμών του πετρελαίου ήταν η αιτία που οι ιθύνοντες
της ελληνικής οικονομίας απέκλειαν κάθε ενδεχόμενο αλλαγής της κεντρικής
ισοτιμίας. Η εκτίναξη των τιμών, όμως, σε επίπεδα άνω των 25 δολαρίων και οι
προβλέψεις που εμφανίζουν τον «μαύρο χρυσό» να αγγίζει τα 30 δολάρια το
βαρέλι, άλλαξαν όλα τα δεδομένα.

Τώρα, όπως έλεγε πριν από λίγες ημέρες κορυφαίος παράγων της οικονομίας,
εξετάζεται το «ισοζύγιο» της απόφασης, δηλαδή τα οφέλη αλλά και το κόστος μιας
τέτοιας απόφασης.

Τα οφέλη

Στα οφέλη μιας πιο σκληρής δραχμής περιλαμβάνοβνται «ο περιορισμός των
πληθωριστικών κινδύνων που συνδέονται με την προβλεπόμενη ταχεία άνοδο του ΑΕΠ
και τη μείωση των επιτοκίων».

Με άλλα λόγια, μια πιο σκληρή δραχμή μπορεί να δράσει αποτρεπτικά στις
πληθωριστικές πιέσεις που θα προκληθούν από την ενδεχόμενη υπερθέρμανση της
οικονομίας και την μείωση των επιτοκίων εν όψη της ένταξης της χώρας στην ΟΝΕ.

Το κόστος

Το κόστος, όμως, συνδέεται, όπως έλεγε ο ίδιος παράγων χαρακτηριστικά, «με την
ενδεχόμενη απώλεια ανταγωνιστικότητας και με τυχόν προβλήματα στο ισοζύγιο
τρεχουσών συναλλαγών». Πιο απλά, το κόστος βραχυπρόθεσμα απεικονίζεται με μία
ενδεχόμενη μείωση των εξαγωγών και με την επιβάρυνση του ισοζυγίου.

Η σύγκριση των δύο αυτών παραμέτρων οδηγεί εύκολα στο συμπέρασμα για την
κατεύθυνση που έχουν οι αποφάσεις του οικονομικού επιτελείου της κυβέρνησης.
Από την ανάλυση κόστους-οφέλους, όμως, θα προκύψει πιθανότατα το ύψος της νέας
κεντρικής ισοτιμίας της δραχμής. Δεν θα πρέπει να υποβαθμιστεί, άλλωστε, το
γεγονός ότι αυτή τη στιγμή το ζητούμενο για το οικονομικό επιτελείο δεν είναι
το αν θα επιτευχθεί η σύγκλιση, αλλά τι θα γίνει αμέσως μετά την ένταξη.

Πίσω από τις επισημάνσεις που αφορούν την ανάγκη να διατηρηθεί ο πληθωρισμός
στα επίπεδα της ΟΝΕ, αλλά και εκείνες που μιλούν για την ανάληψη από τη
δημοσιονομική πολιτική του αντιπληθωριστικού ρόλου που η νομισματική πολιτική,
κρύβεται η πραγματική αιτία της αγωνίας του οικονομικού επιτελείου. Έχει
διαπιστωθεί ότι όταν προσαρμοστούν τα επιτόκια στα ευρωπαϊκά, θα πρέπει να
υπάρξει ένα μείγμα δημοσιονομικής, εισοδηματικής και διαρθρωτικής πολιτικής,
που θα εξασφαλίζει την ισορροπία της οικονομίας τόσο το 2000 όσο και το 2001.
Αυτό πρακτικά οδηγεί σε οριακές αυξήσεις στους μισθούς, σε μέτρα που θα
εντοπίζονται στην αγορά εργασίας και θα έχουν σαφή προσανατολισμό προς την
κατεύθυνση της απελευθέρωσής της, αλλά και σε μείωση των δαπανών (μέσω
παρεμβάσεων στο ασφαλιστικό), καθώς και σε σειρά αλλαγών που θα στοχεύουν στην
απελευθέρωση της ενέργειας και των τηλεπικοινωνιών. Έτσι, το μόνο σίγουρο
είναι ότι η οικονομική πολιτική, για τον επόμενο τουλάχιστον ενάμιση χρόνο,
δεν έχει κανένα περιθώριο χαλάρωσης.

Οι διαπιστώσεις αυτές ήταν εκείνες που προκάλεσαν το καλοκαίρι τις πρώτες
σκέψεις για μία πιθανή ανάγκη της αλλαγής της κεντρικής ισοτιμίας. Τότε
διαπιστώθηκε η αυξημένη πιθανότητα πλυθωριστικών πιέσεων από το φθινόπωρο,
γεγονός που θα περιόριζε τον χρόνο μέσα στον οποίο θα μπορούσε να προσαρμοστεί
η ισοτιμία της δραχμής στην κεντρική ισοτιμία που είχε συμφωνηθεί τον Μάρτιο
του 1998. Το ίδιο, φυσικά, ίσχυε και για τα επιτόκια.

Με πολύ απλά λόγια, το καλοκαίρι η Τράπεζα της Ελλάδος είχε μπροστά σχεδόν 18
μήνες για να ρίξει τα επιτόκια στα επίπεδα του ευρώ και να συγκλίνει την
κεντρική τους ισοτιμία στις 353 δραχμές.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι θα μπορούσε να ακολουθήσει την τακτική της αργής
και ελεγχόμενης προσαρμογής, ελαχιστοποιώντας έτσι τις αρνητικές επιπτώσεις
στον πληθωρισμό.

Όμως οι πληθωριστικές πιέσεις, που εκδηλώθηκαν εντονότερα από το φθινόπωρο και
είναι μέχρι τώρα άγνωστο πόσο θα διαρκέσουν, ουσιαστικά απέτρεπαν μία τέτοιου
είδους προσέγγιση αφού κάτι τέτοιο θα είχε ως αποτέλεσμα να αναγκαστεί η
κεντρική τράπεζα να προχωρήσει σε απότομες αλλαγές στην ισοτιμία και τα
επιτόκια, που για συγκεκριμένους λόγους (εκλογές κ.ά.) δεν θα μπορούσαν να
έχουν ως αντίβαρο μέτρα δημοσιονομικού χαρακτήρα ισοδύναμου αποτελέσματος.
Αυτό με τη σειρά του θα «φούντωνε» τον πληθωρισμό και θα προκαλούσε μία σειρά
προβλημάτων στην ελληνική οικονομία, στα πλαίσια του συμφώνου σταθερότητας. Οι
διαπιστώσεις αυτές ήταν η αιτία που πριν από αρκετές εβδομάδες ετέθη το θέμα
της κεντρικής ισοτιμίας.

Κορυφαία πηγή τόνιζε στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ότι το φθινόπωρο ξεκίνησαν οι συζητήσεις
για την κεντρική ισοτιμία.

Η αγορά

Πάντως, μέχρι την Πέμπτη οι παρεμβάσεις της Τραπέζης της Ελλάδος είχαν στόχο
να σταθεροποιηθεί η ισοτιμία της δραχμής/ευρώ στα επίπεδα των 329 δραχμών.

Από την άλλη πλευρά, με τις παρεμβάσεις της στη διατραπεζική αγορά η κεντρική
τράπεζα προσπάθησε να ρίξει τα επιτόκια. Αυτό το επιχειρούσε κυρίως με την
αύξηση της ρευστότητας που διοχετεύει στο τραπεζικό σύστημα. Η πολιτική αυτή
συνδέθηκε με την απόφαση να διακοπούν οι δημοπρασίες αποδοχής καταθέσεων για
14 ημέρες. Επίσης, παρείχε ρευστότητα στο σύστημα με διενέργεια ρέπος
διάρκειας 5 ημερών. Στις 19 Νοεμβρίου έδωσε ρευστότητα 194,7 δισ. δραχμών.

Παρ’ όλα αυτά όμως το επιτόκιο Athibor για έναν μήνα σημείωσε ελαφρά άνοδο,
από 11,21% που ήταν στις 16 Νοεμβρίου στο 11,25% στις 23 Νοεμβρίου. Το ίδιο
ίσχυσε και για το Athibor των 12 μηνών, το οποίο στις 23 Νοεμβρίου ήταν 9,46%
(από 9,39% τη 16η Νοεμβρίου.

Η άνοδος των διατραπεζικών επιτοκίων οφείλεται σύμφωνα με αναλύσεις στις
εκροές κεφαλαίων, στην απορρόφηση ρευστότητας που γίνεται είτε από το
υπουργείο Οικονομικών είτε από τις αυξήσεις κεφαλαίου των εισηγμένων εταιρειών
στο Χρηματιστήριο, καθώς και για την υψηλή ζήτηση των τραπεζών για δραχμές. Το
κλίμα όμως αυτό ανατράπηκε την Παρασκευή όταν τα επιτόκια της διατραπεζικής
σημείωσαν πτώση.