Σκάκι

Μετά την πάροδο πολλών ετών επικράτησε η λύση του συνολικού χρόνου σκέψης για
έναν αριθμό κινήσεων, αφού ο χρονικός περιορισμός ανά κίνηση μπορούσε να
οδηγήσει σε εξίσου πολύωρες παρτίδες

Η πίεση χρόνου είναι ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της σύγχρονης κοινωνίας.
Πώς θα μπορούσε λοιπόν να μην επηρεάσει και το σκάκι, έστω σε πείσμα της
παγιωμένης ­ κυρίως στους μη γνωρίζοντες ­ αντίληψης που θέλει τους σκακιστές
κατεξοχήν υπομονετικούς και διατεθειμένους να «σπαταλούν» επί ώρες τον χρόνο τους;

Το 19ο αιώνα παρουσιάστηκε για πρώτη φορά η ανάγκη χρονομέτρησης των παρτίδων,
επειδή ακριβώς κάποιοι σκέπτονταν υπερβολικά πολύ. Εν τέλει επικράτησε η λύση
του συνολικού χρόνου σκέψης για έναν αριθμό κινήσεων, αφού ο χρονικός
περιορισμός ανά κίνηση μπορούσε να οδηγήσει σε εξίσου πολύωρες παρτίδες. Ως
συνέπεια της υπέρβασης του δεδομένου χρόνου έβαζαν στην αρχή χρηματικά
πρόστιμα, στο τέλος όμως καθιερώθηκε η ποινή του μηδενισμού τού παίκτη στη
συγκεκριμένη παρτίδα.

Σε προηγούμενες δεκαετίες, ένας συνηθισμένος περιορισμός χρόνου ήταν οι 40
κινήσεις σε 2,5 ώρες με ανανέωση για άλλη μία ώρα ανά 16 κινήσεις. Πάει
αρκετός καιρός από τότε που περάσαμε στις 2 ώρες για 40 κινήσεις και 1 ώρα για
την υπόλοιπη παρτίδα (ή 1 ώρα για τις επόμενες 20 κινήσεις και μισή ώρα για
την υπόλοιπη παρτίδα). Στις μέρες μας βλέπουμε να επιταχύνονται οι διαδικασίες
μείωσης του χρόνου σκέψης. Σε πολλά τουρνουά ο χρόνος περιορίζεται στις 2 ώρες
για όλη την παρτίδα, ενώ σε περιπτώσεις μπαράζ ο χρόνος μειώνεται δραματικά.
Θα πρέπει εδώ να σημειώσουμε, για όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με το
σκακιστικό ρολόι, ότι ο χρόνος σκέψης που αναφέρουμε αφορά στον κάθε παίκτη
χωριστά. Έτσι, αν ο περιορισμός είναι 2 ώρες ανά παίκτη για όλη την παρτίδα, ο
συνολικός χρόνος που θα μπορούσε δυνητικά αυτή να διαρκέσει, είναι 4 ώρες.

Λάθη της πίεσης

Το πρακτικό αντίκρυσμα της μείωσης του χρόνου σκέψης είναι η συχνή εμφάνιση
του φαινομένου της πιέσεως. Πολλοί παίκτες φτάνουν σε πίεση χρόνου με
αποτέλεσμα η ποιότητα των παρτίδων να πέφτει κατακόρυφα. Λάθη που ποτέ δεν θα
γίνονταν διαφορετικά από έναν έμπειρο παίκτη, γίνονται εύκολα καταστρέφοντας
σε μια στιγμή τούς κόπους μιας ολόκληρης αγωνιστικής ημέρας. Από την άλλη
μεριά, οι περιορισμένες χρονικά παρτίδες προσφέρουν συναισθηματικές
συγκινήσεις και γι’ αυτό προτιμώνται από πολλούς σκακιστές.

Τα λάθη υπό πίεση χρόνου γίνονται διότι ο παίκτης δεν αισθάνεται ελεύθερος να
σκεφτεί συγκεντρωμένος. Λογική και συναίσθημα διασπώνται και οι «τρύπες» των
σκακιστικών συλλογισμών γίνονται κανόνας. Σημαντικό είναι εξάλλου ότι ο
παίκτης μπαίνει σε μια κατάσταση την οποία δεν ήταν έτοιμος να αποδεχθεί εξ
αρχής, όπως συμβαίνει για παράδειγμα στις παρτίδες μπλιτς (10 λεπτών). Ο
πιεζόμενος από το χρόνο βρισκόταν επί ώρες σε κατάσταση βαθιάς και απρόσκοπτης
περισυλλογής και είναι υποχρεωμένος να αλλάξει από τη μια στιγμή στην άλλη τη
δομή του τρόπου σκέψης του. Αυτό βάζει σε πειρασμό τους πιο «πονηρούς» και πιο
εκπαιδευμένους να στήνουν παγίδες στους λιγότερο έμπειρους και να κερδίζουν με
τεχνάσματα και όχι με τη σκακιστική τους αξία.

Όμως, πιο σημαντικό λάθος από αυτό που διαπράττεται σε κατάσταση πίεσης, είναι
ο ίδιος ο ερχομός σε αυτή την κατάσταση. Ο μεγάλος σκακιστής Αλιέχιν,
σχολιάζοντας ένα παιδαριώδες λάθος του σε κατάσταση πίεσης χρόνου, είπε: «Το
γεγονός ότι η φρικιαστική αυτή κίνηση παίχτηκε σε πίεση χρόνου, δεν αποτελεί
καλύτερη δικαιολογία από εκείνη της μέθης για άτομο που παρανόμησε». Αλλά και
ο Φίσερ φαίνεται πως συμφωνούσε λέγοντας ότι το σκάκι σε πίεση χρόνου δεν
είναι σκάκι.

Η εξάσκηση

Το πώς θα αποφύγει κανείς την πίεση, δεν είναι εύκολο να ειπωθεί. Συνήθως
προτείνεται η εξάσκηση στο μέτρημα συνδυασμών από διαγράμματα ώστε και να
υπολογίζουμε γρήγορα και να έχουμε εμπιστοσύνη στο μέτρημά μας. Πολλοί χάνουν
χρόνο μετρώντας και ξαναμετρώντας την ίδια σειρά κινήσεων, μη έχοντας
εμπιστοσύνη στην υπολογιστική τους ικανότητα. Εξίσου σημαντική είναι και η
γνώση θεωρίας ανοιγμάτων και φινάλε. Η θεωρία ανοιγμάτων βοηθάει στο να παίζει
γρήγορα κανείς το πρώτο μέρος της παρτίδας. Η γνώση θεωρίας φινάλε βοηθάει σε
γρήγορες εκτιμήσεις στο στάδιο της μεταφοράς της παρτίδας από το μέσον της στο
τελικό της στάδιο.

Ούτως ή άλλως όμως, κάποτε όλοι φτάνουν σε πίεση. Τότε, σύμφωνα με τον
σπουδαίο γκραν μετρ Κότοβ, πρέπει να συνεχίσει κανείς να παίζει σαν να μη
συμβαίνει τίποτα. «Αν ο αντίπαλός σας βρίσκεται σε πίεση χρόνου αγνοήστε το.
Αν έχετε πίεση εσείς, μην εξάπτεσθε. Συνεχίστε να εξετάζετε βαριάντες
μεθοδικά, απλώς με μεγαλύτερη ταχύτητα. Κατά κανόνα, οι ισχυρότεροι παίκτες
στον κόσμο παίζουν στην πίεση σαν να μην υπήρχε».

* Ακολουθούν δύο παρτίδες του 16χρονου Άγγλου Λουκ Μακ Σέιν, της μεγαλύτερης
αυτή τη στιγμή ελπίδας του βρετανικού σκακιού. Παίχτηκαν αρχές Απριλίου στο
Γκέσελκίρχεν της Γερμανίας.

Μακ Σέιν (2.497) – Μπιέριγκ (2.308).

1. ε4 γ5 2. Ιζ3 δ6 3. δ4 Ιζ6 4. Ιγ3 γ: δ4 5. Ι: δ4 Ιγ6 6. Αη5 Αδ7 7. Βδ2 Πγ8
8. 0-0-0 Ι: δ4 9. Β: δ4 Βα5 10. ζ4 ε5 11. Βδ3 Π: γ3 12. β: γ3 Ιη4 13. Βζ3 θ6
14. ζ5 θ: η5 15. Β: η4 Β: γ3 16. Βζ3 Βα1+ 17. Ρδ2 Β: α2 18. Βγ3 Βα4 19. Αγ4
Βγ6 20. Αδ5 Ββ6 21. Ββ3 Β: β3 22. γ: β3 β6 23. Πγ1 Ρδ8 24. Α: ζ7 η4 25. Ρε2
Αε7 26. Αδ5 Αη5 27. Πγ3 Αζ4 28. θ3 Αβ5+ 29. Ρζ2 1-0

Μακ Σέιν (2.497) – Γκρος (2.371)

1. ε4 γ5 2. Ιζ3 Ιγ6 3. δ4 γ: δ4 4. Ι: δ4 Ιζ6 5. Ιγ3 δ6 6. Αη5 ε6 7. Βδ2 α6 8.
0-0-0 θ6 9. Αε3 Αε7 10. ζ3 Ι: δ4 11. Α: δ4 β5 12. Ρβ1 Πβ8 13. η4 Βγ7 14. θ4 β4
15. Ιε2 ε5 16. Αζ2 Αε6 17. Ιη3 Βα5 18. β3 δ5 19. η5 θ: η5 20. θ: η5 Π: θ1 21.
Ι: θ1 Ιθ5 22. ε: δ5 Πδ8 23. Αγ4 Ιζ4 24. δ: ε6 Π: δ2 25. ε: ζ7+ Ρζ8 26. Π: δ2
Βγ7 27. Ιη3 Ιθ3 28. η6 Ι: ζ2 29. Π: ζ2 Βδ6 30. Πζ1 Αη5 31. Ιε4 Βε7 32. Ι: η5
Β: η5 33. Πθ1 Ρε7 34. α4 1-0