«Φουμάρουν» την ευημερία

Οι Ανατολικοευρωπαίοι νιώθουν μια ακατανίκητη έλξη για τα δυτικά τσιγάρα.
Σε αυτό βοηθούν και οι μεγάλες αμερικανικές και ευρωπαϊκές καπνοβιομηχανίες,
που διεισδύουν ολοένα και πιο βαθιά στις αγορές των πρώην κομμουνιστικών χωρών
της Ανατολικής Ευρώπης.

ΟΤΑΝ η βρετανορωσική εταιρεία Rothmans-Nevo παρουσίασε τα τσιγάρα μάρκας
Ερμιτάζ, πριν από τρία χρόνια, στην Αγία Πετρούπολη, δεν μπορούσε να φανταστεί
ότι θα συρόταν στα δικαστήρια. Λογάριαζε όμως χωρίς τον διευθυντή του ομώνυμου
μουσείου, που εκείνον τον καιρό έλειπε σε διακοπές. Όταν ο Μιχαήλ Πιοτρόφσκι
επέστρεψε, δεν έκρυψε τον αποτροπιασμό του για την εκμετάλλευση του ονόματος
του ιστορικού μουσείου. Τη χαρακτήρισε «επονείδιστη» και ξεκίνησε δικαστικό
αγώνα κατά της «ιερόσυλης» εταιρείας. Τρία χρόνια αργότερα, το σκηνικό έχει
αλλάξει ριζικά. Τα πράγματα έχουν γίνει πολύ πιο εύκολα για τις δυτικές
καπνοβιομηχανίες, όχι μόνο στη Ρωσία, αλλά και στις άλλες χώρες της Ανατολικής
Ευρώπης. Αμερικανικές και ευρωπαϊκές εταιρείες σπεύδουν να εκμεταλλευτούν το
άνοιγμα των αγορών στις πρώην κομμουνιστικές χώρες. Η μία μετά την άλλη
πέφτουν στα χέρια τους οι τοπικές καπνοβιομηχανίες της Τσεχίας, της Ουγγαρίας,
της Σλοβακίας, των βαλτικών χωρών, του Καζαχστάν. Οι μεγαλύτερες
καπνοβιομηχανίες της Πολωνίας, της Ουκρανίας και της Ρωσίας έχουν εξαγοραστεί
από δυτικές εταιρείες.

ΓΕΥΣΗ ΔΥΣΗΣ

Η ετήσια κατανάλωση στις πρώην κομμουνιστικές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης
ανέρχεται σήμερα σε 600 δισεκατομμύρια τσιγάρα, λέει ο Τζόναθαν Φελ, αναλυτής
της αγοράς καπνού της Merrill Lynch, στην εφημερίδα «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς». Σε
αυτή την ποσότητα δεν έχουν υπολογιστεί τα λαθραία τσιγάρα, που δεν είναι λίγα.

Το κάπνισμα ήταν πάντα διαδεδομένο στην Ανατολική Ευρώπη. Δεν ήταν όμως
συνδεδεμένο με τον δυτικό τρόπο ζωής. Τώρα γιγάντιες διαφημίσεις καλούν τους
καταναλωτές στις μετακομμουνιστικές μεγαλουπόλεις να «γευτούν την ελευθερία»,
να «γευτούν τη Δύση».

Σύμφωνα με το ινστιτούτο Video International Advertisement Group της Μόσχας,
οι τέσσερις μεγάλες εταιρείες Philip Morris, RJ Reynolds, British American
Tobacco και Rothmans μοιράζονται ποσοστό 25%-30% της διαφημιστικής αγοράς στις
πρώην σοβιετικές Δημοκρατίες.

Για τους Ρώσους καταναλωτές, τα Marlboro, τα Camel, τα West και τα Pall Mall
είναι μάρκες συνδεδεμένες με τη μόδα, τη σεξουαλικότητα και την επίδειξη.

ΚΑΙ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας επισημαίνει ότι το 17% όλων των θανάτων στην
περιοχή οφείλονται στο κάπνισμα. Όμως, οι κυβερνήσεις δείχνουν να
ενδιαφέρονται περισσότερο για τα έσοδα από τα προϊόντα καπνού, παρατηρεί ο
αξιωματούχος της οργάνωσης του ΟΗΕ Νιλ Κόλινσο.

Είναι αλήθεια ότι οι μετακομμουνιστικές οικονομίες δύσκολα μπορούν να
απαρνηθούν αυτά που τους προσφέρουν οι δυτικές καπνοβιομηχανίες: ποταμό ξένων
επενδύσεων και εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας.

«Οι καπνοβιομηχανίες είναι παραδοσιακά πολύ ανταγωνιστικές και μυστικοπαθείς»,
λέει ο Τζόναθαν Φελ. «Υπολογίζω, πάντως, ότι οι συνολικές επενδύσεις τους στην
περιοχή ανέρχονται σε 2 δισ. δολάρια».

Σε 130 εκατομμύρια δολάρια ανέρχονται οι επενδύσεις των δυτικών
καπνοβιομηχανιών στην Ουκρανία, όπου η Philip Morris έχει στα σκαριά
εργοστάσιο αξίας 200 εκατομμυρίων δολαρίων.

Αυτά είναι μεγάλα ποσά για μια χώρα όπου οι συνολικές ξένες επενδύσεις από το
1991 δεν έχουν ξεπεράσει τα 2 δισ. δολάρια.

«Οι συνθήκες για την εγχώρια παραγωγή σε αυτές τις περιοχές της Ευρώπης είναι
για την ώρα εξαιρετικά καλές και έχουμε μεγάλη επιτυχία στην αγορά», λέει ο
Ρολφ Μπίλεφελντ, διευθυντής της ΒΑΤ στην Ανατολική Ευρώπη. Οι συνολικές
επενδύσεις της εταιρείας στις πρώην κομμουνιστικές χώρες της περιοχής έχουν
φτάσει τα 800 εκατομμύρια δολάρια. Πέρυσι, από τα 124 δισ. τσιγάρα που πούλησε
η ΒΑΤ στην Ευρώπη, τα 45 δισ. πουλήθηκαν στις «νέες αγορές».

ΚΑΙ ΦΘΗΝΑ

Παρά την υψηλή φορολογία στις πρώην κομμουνιστικές χώρες, τα «δυτικά τσιγάρα»
κοστίζουν εκεί το ένα τέταρτο από όσο κοστίζουν στην υπόλοιπη Ευρώπη, κυρίως
λόγω του γενικότερου επιπέδου των τιμών και του χαμηλού εργατικού κόστους.

«Το περιβάλλον στην Ανατολή μπορεί να είναι σήμερα καλύτερο για τις
καπνοβιομηχανίες, αφού δεν υπάρχει πλήρης απαγόρευση των διαφημίσεων όπως στη
Δύση», λέει ο Τζόναθαν Φελ. Εκτιμά πάντως ότι οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης
θα χρειαστούν 10-15 χρόνια ώσπου να εναρμονιστούν με τα ευρωπαϊκά δεδομένα.
Όμως δεν παραδέχεται ότι οι καπνοβιομηχανίες εκμεταλλεύονται αυτό το
«πλεονέκτημα», εθίζοντας τους Ανατολικοευρωπαίους στο κάπνισμα.