Η κριτική σκέψη και το σχολείο

ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ δεν ενθαρρύνει την κριτική σκέψη των μαθητών, τονίζει ο κ. Δημήτρης
Φατσέας, καθηγητής Φυσικής στο 1ο Λύκειο Ηλιούπολης και παρατηρεί:

«Διαβάζοντας το τεύχος “ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ – 2000” του υπουργείου Παιδείας, βλέπουμε
να επαναλαμβάνεται μονότονα ο ισχυρισμός ότι κυρίαρχος στόχος της
εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης είναι η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των μαθητών.

Όλοι γνωρίζουν ότι ο τρόπος λειτουργίας των σχολείων, στηριγμένος στην
παθητική απομνημόνευση, κατά το πλείστον άχρηστων γνώσεων, κάθε άλλο παρά
ευνοϊκές συνθήκες για ευδοκίμηση της κριτικής σκέψης δημιουργεί.

Το μοντέλο διδασκαλίας που κυριαρχεί στα σχολεία, γνωστό ως
μετωπικό-δασκαλοκεντρικό, αυταρχικό και συγκεντρωτικό, χαρακτηρίζεται από την
απαγόρευση της επικοινωνίας μεταξύ των μαθητών και την απόλυτη αδυναμία
“διακίνησης των ιδεών”, στα πλαίσια της μαθησιακής διαδικασίας, μέσα στη
σχολική τάξη. (Διευθέτηση των μαθητών, ώστε να βλέπουν την πλάτη των
συμμαθητών τους, μονόλογος του καθηγητή, κ.λπ.). Έτσι, καλλιεργείται ο
ατομικισμός και η μονοδιάστατη-κλειστή σκέψη, ενώ η “εξουσία” (εν προκειμένω ο
δάσκαλος) αναγορεύεται σε “αυθεντία”, τα λεγόμενα της οποίας γίνονται άκριτα αποδεκτά.

Οι μονοδιάστατοι μαθητές με την αδύναμη κριτική σκέψη και την παθητική στάση
απέναντι στα πράγματα είναι το αναμφισβήτητο δημιούργημα του μοντέλου αυτού.

Προκαλείται, λοιπόν, εύλογη απορία, πώς είναι δυνατόν να επιλέγεται και να
προβάλλεται σαν στόχος η κριτική σκέψη, ενώ την ίδια στιγμή δεν επιλέγεται το
διδακτικό μοντέλο που μπορεί να προωθήσει έναν τέτοιο στόχο, δηλαδή το
ανοιχτό, δυναμικό, δημοκρατικό μοντέλο διδασκαλίας, που στηρίζεται στη
δυναμική επικοινωνία μεταξύ των μαθητών και την ενεργητική συμμετοχή τους στη
γνωστική διαδικασία. (Διευθέτηση θρανίων κυκλικά ή σε “πι”, ώστε όλοι οι
μαθητές να αντικρύζονται πρόσωπο με πρόσωπο).

Ο ρόλος του δασκάλου εδώ, πέρα από καθοδηγητικός και διδακτικός, είναι να
δημιουργεί τα κίνητρα, ώστε οι μαθητές να ανταλλάσσουν ιδέες, απόψεις,
επιχειρήματα, τεκμηριώσεις, διαφωνίες και να προκύπτει μία πολυδιάστατη
επικοινωνιακή πραγματικότητα, η οποία θ’ “ανοίξει” το μυαλό και θα
δημιουργήσει τους ενεργούς μαθητές-πολίτες, με πραγματική δυνατότητα κριτικής
προσέγγισης των προβλημάτων.

Για την εφαρμογή του μοντέλου αυτού απαιτείται μείωση του αριθμού των μαθητών
σε 20-25, κατάλληλη επιμόρφωση των διδασκόντων και φυσικά εφαρμογή του από την
1η βαθμίδα της εκπαίδευσης. Αν αφήσουμε τα πράγματα όπως έχουν σε σχέση με τις
διδακτικές μεθόδους, θα είναι αστείο να συνεχίζουμε να μιλάμε για κριτική
σκέψη στο σχολείο. Προφανώς σε αυτό το θέμα η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση έχει
χάσει τον στόχο της».