Αννα Στυλιανάκη στα «ΝΕΑ»: «Χρειαζόμαστε νέα έργα με γυναίκες που νικούν»
Κάνοντας το ντεμπούτο της ως Λίζα στη νέα παραγωγή της ΛΥΡΙΚΗΣ «Ντάμα Πίκα», η ανερχόμενη σοπράνο θα δοκιμάσει τα όρια του πάθους της ηρωίδας, εξερευνώντας παράλληλα το εύρος των δικών της ερμηνευτικών ικανοτήτων

Στην όπερα κάποιες φορές, η μεγαλύτερη αναμέτρηση δεν είναι με τις ψηλές νότες, τις μουσικές απαιτήσεις ή τη σκηνική δεξιοτεχνία αλλά με την ίδια την ανθρώπινη ψυχή.
Η «Ντάμα Πίκα» του Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι, που από τον Δεκέμβριο έρχεται στην Εθνική Λυρική Σκηνή, είναι ένας τέτοιος κόσμος, ζοφερός, παθιασμένος, γεμάτος αντιφάσεις όπου ο έρωτας συναντά την εμμονή κι η επιθυμία γίνεται πεπρωμένο.
Η σκοτεινή όσο και καθηλωτική όπερα του ύστερου ρομαντισμού επιστρέφει στο ρεπερτόριο του πρώτου λυρικού θεάτρου της χώρας 63 χρόνια μετά την πρώτη της παρουσίαση, σε μουσική διεύθυνση του διακεκριμένου Ρώσου αρχιμουσικού Ντμίτρι Γιουρόφσκι και σκηνοθεσία του διεθνώς καταξιωμένου Βρετανού σκηνοθέτη Στίβεν Λάνγκριτζ.
Στο επίκεντρο της δραματικής της ιστορίας βρίσκεται η Λίζα, μια γυναίκα που καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε όσα λαχταρά κι όσα η ζωή μοιάζει να της επιβάλλει.
Τις λεπτές της αποχρώσεις επιδιώκει να φωτίσει η Αννα Στυλιανάκη, η επιτυχημένη υψίφωνος της νεότερης γενιάς, η οποία κάνει το ντεμπούτο της στον συγκεκριμένο ρόλο.
«Είναι ένας χαρακτήρας εντελώς διαφορετικός από όσους έχω τραγουδήσει μέχρι σήμερα. Εχοντας ερμηνεύσει ρόλους όπως η Μιμή στη “Μποέμ”, η Κοντέσα στους “Γάμους του Φίγκαρο” ή η Αμέλια στο “Σιμόν Μποκανέγκρα”, έχω συνηθίσει σε γυναίκες που κουβαλούν ένα βαθύ λυρισμό, μια ευγένεια ή μια ρομαντική μελαγχολία. Η Λίζα όμως, με εισάγει σ’ ένα εντελώς νέο, πιο σκοτεινό και στιβαρό τοπίο. Για μένα δεν είναι ένα παθητικό θύμα των περιστάσεων αλλά μια γυναίκα εγκλωβισμένη στα κοινωνικά πρέπει, που στο πρόσωπο του Χέρμαν επιλέγει συνειδητά ένα απόλυτο, επικίνδυνο πάθος, προκειμένου να νιώσει ελεύθερη και ζωντανή. Την προσεγγίζω, λοιπόν, ως μια δυναμική ηρωίδα που διεκδικεί το δικαίωμα να ορίζει τη μοίρα της, ακόμα κι όταν την οδηγεί σε τραγικά αδιέξοδα», αναφέρει η Αννα Στυλιανάκη στα «Πρόσωπα».
ΔΥΟ ΑΝΤΙΘΕΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ. Η αφήγηση της παράστασης αρχίζει να ξεδιπλώνεται, όταν ο νεαρός αξιωματικός Χέρμαν ερωτεύεται τη Λίζα, εγγονή μιας ηλικιωμένης κόμισσας, η οποία είναι ήδη αρραβωνιασμένη με τον πρίγκιπα Γελέτσκι.
Μόλις μαθαίνει πως σύμφωνα με τον μύθο η κόμισσα κατέχει ένα μυστικό το οποίο εγγυάται τη νίκη σε κάθε παιχνίδι τράπουλας, η επιθυμία να κατακτήσει την κοπέλα αλλά και το κρυφό ατού παίρνει τραγική τροπή. Σ’ αυτό το σύνθετο τοπίο καλείται να κινηθεί η Αννα Στυλιανάκη, αναλαμβάνοντας μια μεγάλη καλλιτεχνική πρόκληση.
«Δεν θεωρώ ότι υπάρχει πραγματικά ζώνη άνεσης στο λυρικό θέατρο. Η Λίζα για μένα αποτελεί ένα συναρπαστικό πεδίο εξερεύνησης, τόσο φωνητικά όσο κι υποκριτικά. Αυτό που απολαμβάνω περισσότερο στον ρόλο είναι το πώς συνδυάζει δύο φαινομενικά αντίθετα στοιχεία, τη νεανική φρεσκάδα και το βαθύ δραματικό εκτόπισμα. Φωνητικά η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η σωστή κατανομή ενέργειας.
Η Λίζα είναι ένας μεγάλος, απαιτητικός ρόλος και η μουσική του Τσαϊκόφσκι έχει τέτοια δραματική ένταση που σε καλεί να τα δώσεις όλα από την πρώτη στιγμή. Χρειάζεται μεγάλη πειθαρχία και τεχνικό έλεγχο ώστε να μην παρασυρθείς από τις σαρωτικές μουσικές γραμμές και τη συναισθηματική φόρτιση του ρόλου, αλλά να διαχειριστείς τις δυνάμεις σου ώστε να αποδώσεις όλες τις μουσικές και συναισθηματικές απαιτήσεις μέχρι το τέλος, χωρίς αυτό να σου στοιχίσει φωνητικά», δηλώνει η ερμηνεύτρια.
Η σκηνοθετική προσέγγιση που δοκιμάζει ο Στίβεν Λάνγκριτζ στη νέα παραγωγή προσδίδει στην «Ντάμα Πίκα» μια ιδιαίτερη δραματουργική διάσταση, αφού μεταφέρει τη δράση στην αυλή της Αικατερίνης της Μεγάλης, σ’ ένα περιβάλλον υπερβολής, κοινωνικής ανισότητας και αχαλίνωτων επιθυμιών.
«Η μεταφορά του έργου στην αυλή της Αικατερίνης της Μεγάλης λειτουργεί σαν μεγεθυντικός φακός για όσα βιώνει η Λίζα. Σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχούν η επίδειξη εξουσίας, η πολυτέλεια και τα παιχνίδια επιρροής, η δική της ανάγκη για κάτι αυθεντικό γίνεται ακόμα πιο έντονη και επείγουσα. Μέσα από αυτή τη σκηνοθετική προσέγγιση, η Λίζα δεν είναι απλώς μια ρομαντική κοπέλα. Είναι μια νέα γυναίκα που ασφυκτιά.
Γύρω της τα πάντα είναι ελεγχόμενα, προσποιητά και υποταγμένα στους κανόνες της αυλής και του χρήματος. Έτσι, ο έρωτάς της για τον Χέρμαν δεν είναι μια απλή ιστορία αγάπης. Είναι η προσπάθειά της να βρει μια διέξοδο, μια στιγμή αλήθειας, σε έναν κόσμο που δεν αφήνει χώρο για συναίσθημα. Υποκριτικά, αυτή η αισθητική μετατόπιση με βοηθάει πολύ. Η αντίθεση ανάμεσα στα βαριά κοστούμια, την αυστηρή εθιμοτυπία και τη δική της ανάγκη για ελευθερία, κάνει τη διαδρομή της ακόμα πιο ανθρώπινη και συγκινητική», επισημαίνει η σοπράνο.
Η ΠΙΕΣΗ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ. Στα δικά της μάτια, η Λίζα είναι μια ηρωίδα που παρά την απόσταση των αιώνων, μοιάζει να συνομιλεί με ζητήματα απολύτως σύγχρονα. «Μπορεί να έχουν αλλάξει οι εποχές και η θέση της γυναίκας να έχει κάνει τεράστια βήματα μπροστά, αλλά η πίεση να είσαι αυτό που περιμένουν οι άλλοι από εσένα παραμένει. Ακόμα και σήμερα, μια γυναίκα συχνά κρίνεται αυστηρά όταν ξεφεύγει από το “σωστό” πρότυπο ή όταν διεκδικεί να ορίσει η ίδια την ζωή και τις επιθυμίες της. Αυτό που συναντώ στη Λίζα και με συγκινεί, είναι αυτή η αόρατη αλυσίδα που εξακολουθεί να κρατάει πολλές γυναίκες πίσω: ο φόβος μήπως απογοητεύσουν το περιβάλλον τους, μήπως μείνουν μόνες», παρατηρεί η Αννα Στυλιανάκη, συνδέοντας τον ρόλο της με τις μεγάλες γυναικείες μορφές στην όπερα που εξακολουθούν να ορίζονται μέσα από τον πόνο, την απώλεια και τη θυσία.
«Η τέχνη πρέπει να εξελίσσεται και να δείχνει γυναίκες που παλεύουν, επιβιώνουν και κερδίζουν την ζωή τους, όχι μόνο γυναίκες που λυγίζουν. Ομως, όταν κοιτάζω τους κλασικούς ρόλους της όπερας, όπως τη Λίζα, δεν τους βλέπω απλώς ως θύματα. Στις εποχές που γράφτηκαν αυτά τα έργα, η κοινωνία δεν άφηνε στις γυναίκες κανένα περιθώριο διαφυγής. Το τέλος τους δεν ήταν απόδειξη αδυναμίας, αλλά η ύστατη πράξη αντίστασης σε έναν κόσμο που τις έπνιγε. Σήμερα χρειαζόμαστε καινούργια έργα με γυναίκες που νικούν, αλλά χρειαζόμαστε και αυτούς τους μεγάλους τραγικούς ρόλους γιατί μας θυμίζουν πόσο ακριβά πλήρωσαν οι γυναίκες στο παρελθόν το δικαίωμα να νιώσουν ελεύθερες», συνεχίζει η πρωταγωνίστρια της «Ντάμα Πίκα».
Κόντρα στη Λίζα, σύμφωνα με το λιμπρέτο που υπογράφει ο αδελφός του συνθέτη Μοντέστ Τσαϊκόφσκι, επηρεασμένος από την ομώνυμη νουβέλα του Αλεξάντρ Πούσκιν, βρίσκεται ο Χέρμαν, ο οποίος επιδίδεται σ’ έναν αδιάκοπο αγώνα με τη μοίρα του. Θέλει να γνωρίζει, να προβλέπει σαν να μπορεί με αρκετή επιμονή να υποτάξει ακόμα και το απρόβλεπτο, θυμίζοντας τον σύγχρονο άνθρωπο που πασχίζει να κρατήσει στα χέρια του όλα τα νήματα της ζωής. «Μοιάζουμε πολύ με τον Χέρμαν σήμερα. Εκείνος έψαχνε απεγνωσμένα τα τρία μυστικά χαρτιά που θα του έδιναν τον απόλυτο έλεγχο της τύχης του κι εμείς σήμερα ψάχνουμε τον “αλγόριθμο” που θα μας λύσει τα προβλήματα, θα προβλέψει το μέλλον και θα μας γλιτώσει από κάθε ρίσκο ή αποτυχία. Βαθιά μέσα μας, η ανάγκη είναι ακριβώς η ίδια. Ομως, όπως δείχνει και η ιστορία του Χέρμαν, αυτή η εμμονή να νικήσεις τη μοίρα είναι παγίδα. Οταν προσπαθείς να τα υπολογίσεις και να τα προβλέψεις όλα, χάνεις τη μαγεία της ζωής, χάνεις την επαφή με τους ανθρώπους γύρω σου και τελικά χάνεις το παρόν. Ισως αυτό να είναι και το πιο πολύτιμο πράγμα που μας θυμίζει η τέχνη σήμερα. Οτι όσο κι αν εξελιχθεί η τεχνολογία, ό,τι πιο αληθινό έχουμε, παραμένει απρόβλεπτο», τονίζει η λυρική τραγουδίστρια.
ΔΙΧΤΥ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Για την ίδια, η τέχνη δεν είναι υπόθεση τύχης. Από την αρχή της καριέρας της, την αντιμετωπίζει ως έναν δρόμο που απαιτεί πειθαρχία, προσωπική ευθύνη και διαρκή διεκδίκηση του αποτελέσματος. «Οταν η ανάγκη για έλεγχο γίνεται εμμονή, σε καταστρέφει. Ως καλλιτέχνις θέλω να έχω τον έλεγχο του αποτελέσματος μέσα από τη προσωπική δουλειά, τη μελέτη και τη διαχείριση των δυνάμεών μου. Αυτή η προετοιμασία είναι το δίχτυ ασφαλείας μου. Μου δίνει την ελευθερία να βουτήξω στο συναίσθημα και να διαχειριστώ ό,τι απρόβλεπτο συμβεί πάνω στη σκηνή, χωρίς να χάσω τον προσανατολισμό μου. Στην ζωή, όμως, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Κάποιες φορές είναι πολύ ωραίο και λυτρωτικό να αφήνεσαι, να εμπιστεύεσαι τη ροή των πραγμάτων και να δέχεσαι ό,τι σου φέρνει η στιγμή, χωρίς να προσπαθείς να τα υπολογίσεις όλα από πριν», υποστηρίζει η υψίφωνος.
Στην «Ντάμα Πίκα», η παρτίδα με τη μοίρα αποδεικνύεται ένα παιχνίδι υψηλού ρίσκου, όπου κάθε επιλογή μπορεί ν’ αλλάξει τα πάντα. Ισως γιατί ο κάθε άνθρωπος παίζει το δικό του παιχνίδι, κρατώντας κάποια χαρτιά κρυφά και τζογάροντας άλλα με την ελπίδα της ανατροπής. «Το κρυφό μου χαρτί, αυτό που δεν θα ρίσκαρα με τίποτα, είναι η αξιοπρέπειά μου, μαζί με τον προσωπικό μου χώρο και τους ανθρώπους μου μακριά από τα φώτα», καταλήγει η Αννα Στυλιανάκη.
Info: Στις 6, 9, 13, 17, 23, 27, 30 Δεκεμβρίου και 5 Ιανουαρίου στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος Εθνικής Λυρικής Σκηνής (Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, Λεωφόρος Συγγρού 364, Καλλιθέα). Είσοδος: 10 – 120 ευρώ. Προπώληση: ticketservices.gr, ταμεία ΕΛΣ, τηλ. 2130885700











