Ασυνέπεια κανόνων

Η συζήτηση για το ποιος, πότε και πώς στερείται το δικαίωμα του εκλέγεσθαι δεν διεξάγεται στην Ελλάδα, ως ζήτημα αρχών σε ουδέτερο χρόνο· προκύπτει πάντοτε ως συγκυρία. Δεν υπάρχει πάγια στάση απέναντι σε ένα θεμελιώδες ζήτημα άμυνας της δημοκρατίας, αντίθετα, υπάρχει αντίδραση κάθε φορά που μια υπόθεση την επαναφέρει στην επικαιρότητα και μετά σιωπούμε ως την επόμενη αφορμή. Ευθύνη φέρουμε εν μέρει κι εμείς οι δημοσιογράφοι, καθώς συνήθως ακολουθούμε, παρά διαμορφώνουμε, την ατζέντα στο συγκεκριμένο πεδίο.

Το αποτέλεσμα είναι όμως διδακτικό. Το 2020, όταν είχε επισημανθεί εγκαίρως ότι η κατάργηση της παρεπόμενης ποινής στέρησης πολιτικών δικαιωμάτων από τον Ποινικό Κώδικα δεν σήμαινε διατήρησή τους – αφού το βάρος μεταφερόταν στο Σύνταγμα και στην εκλογική νομοθεσία –, κανείς δεν ασχολήθηκε ουσιαστικά. Το 2021, όταν η κυβέρνηση όρισε ρητά, με το άρθρο 92 του ν. 4804/2021, ποια αδικήματα οδηγούν σε στέρηση του δικαιώματος του εκλέγεσθαι, αφήνοντας εκτός την παράβαση καθήκοντος, κανείς δεν ασχολήθηκε, παρόλα αυτά ένας υπουργός το 2023, με αφορμή συγκεκριμένη καταδίκη πολιτικού προσώπου, αποφάσισε ξαφνικά να επιτεθεί στον «ΠΚ του ΣΥΡΙΖΑ» αγνοώντας ότι ο νόμος που θα έκρινε το πολιτικό μέλλον του αντιπάλου του είναι μεταγενέστερος, δικός τους. Θα ήταν αστείο, αλλά είναι ενδεικτικό.

Δεν είμαστε «αμυνόμενη δημοκρατία» με τη γερμανική έννοια – και ευτυχώς, διότι η ιστορία μας είναι αλλιώτικη. Αυτά τα φέρνουμε στο τραπέζι μόνο όταν βολεύει ο συγκεκριμένος στόχος κι αυτό μας εκθέτει. Κάθε επεισόδιο γίνεται επιχείρημα των εχθρών της φιλελεύθερης δημοκρατίας, ότι ίσως να μην είναι και τόσο φιλελεύθερη, ότι οι κανόνες της εφαρμόζονται ανάλογα με τα κυρίαρχα συμφέροντα.

Ο καθηγητής Αντώνης Καραμπατζός σε άρθρο του στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο», αναφερόμενος στην ακύρωση της εκλογής των «Σπαρτιατών» από το Εκλογοδικείο, εντόπισε ακριβώς αυτή την ετερογένεια σκοπού, ότι οι συνεχείς, αποσπασματικές παρεμβάσεις στην εκλογική νομοθεσία είναι προβληματικές, όχι μόνο συνταγματικά αλλά «και από πλευράς σκοπιμότητας», προτεραιοποιώντας πρόσωπα και καταστάσεις, κι ενισχύοντας τελικά την αντισυστημική ρητορική.

Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι αν πρέπει να στερούνται δικαιώματα οι εχθροί της δημοκρατίας· είναι ότι ο μηχανισμός διαπλάθεται κάθε φορά ανάλογα με το ποιος βρίσκεται απέναντι – άλλοτε αυστηροποίηση εκ των υστέρων, άλλοτε επιλεκτική επιείκεια. Κι αυτή η ασυνέπεια – όχι το περιεχόμενο των κανόνων – είναι που πραγματικά μας εκθέτει.​​​​​​​​​​​​​​​​