Είμαι ήδη δώδεκα ημέρες στο Ισλαμαμπάντ. Δώδεκα ημέρες αναμονής, με δεκάδες συναδέλφους από όλο τον κόσμο, για έναν δεύτερο γύρο διαπραγματεύσεων που δεν ξεκίνησε ποτέ! Και αν κάτι έμαθα εδώ, είναι πως τελικά δεν έμαθα πολλά καινούργια· επιβεβαίωσα αυτά που η εμπειρία σου ψιθυρίζει κάθε φορά πριν από τέτοιες αποστολές.
Είχαμε όλοι προετοιμαστεί για τις συνομιλίες Ιράν – ΗΠΑ. Ο ιρανός ΥΠΕΞ Αμπάς Αραγτσί έφτασε κανονικά. Οι Αμερικανοί, ο Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ, όχι. Ο Ντόναλντ Τραμπ ακύρωσε το ταξίδι τους την τελευταία στιγμή. Δεν ήταν απλώς μια ακύρωση. Ηταν μέρος της διαπραγμάτευσης. Κι αυτό είναι το πρώτο που επιβεβαιώνεις: η διπλωματία δεν συμβαίνει μόνο όταν ανοίγουν οι πόρτες, αλλά και όταν κλείνουν.
Από τη μία, η απρόβλεπτη πίεση της Ουάσιγκτον. Από την άλλη, η γνώριμη μεσανατολική επιμονή των Ιρανών. Τα «παζάρια» που όλοι γνωρίζουν, αλλά κανείς δεν παραδέχεται δημόσια. Κι όμως, πίσω από τις δηλώσεις περί αδιεξόδου, οι πληροφορίες που φτάνουν σε εμάς λένε κάτι διαφορετικό. Μιλώντας με ανθρώπους που ξέρουν, η εικόνα είναι πως στα βασικά ζητήματα – πυρηνικό πρόγραμμα, Στενά του Ορμούζ – οι δύο πλευρές είναι πιο κοντά απ’ όσο δείχνουν.
Μου μετέφεραν ακόμη και ημερομηνίες για τον επόμενο γύρο μέσα στον Μάιο, με παρουσία του ίδιου του Τραμπ. Δεν ξέρω αν θα επιβεβαιωθούν. Ξέρω όμως ότι η συγκεκριμένη πηγή μέχρι τώρα έχει πέσει μέσα σε όλα. Και κάπου εκεί αρχίζεις να βλέπεις το έργο πιο καθαρά: ένα διπλωματικό θέατρο, όπου όλοι παίζουν ρόλους και κανείς δεν θέλει να δείξει ότι υποχωρεί.
Ασκηση παρατήρησης
Η καθημερινότητά μας εδώ έχει γίνει μια άσκηση παρατήρησης. Κάθε μέρα στο Ισλαμαμπάντ είναι ένα μικρό θρίλερ. Αναλύουμε τα πάντα. Ενα μήνυμα, μια διαρροή, μια ξαφνική αλλαγή. Οταν ο Τραμπ φέρεται να ζήτησε από τη δημοσιογράφο της «New York Post», Κέιτλιν Ντούρνμπος, να επιστρέψει στις ΗΠΑ – ενώ πριν της είχε πει να μείνει – το αντιμετωπίσαμε σαν στοιχείο. Οπως και το ότι ο Νικ Ρόμπερτσον του CNN και δημοσιογράφοι του BBC παραμένουν εδώ, περιμένοντας απευθείας διαπραγματεύσεις.
Φτάσαμε στο σημείο να «διαβάζουμε» ακόμη και τα μέτρα ασφαλείας. Αν χαλαρώνουν στο Serena ή στο Marriott όπου θα διέμεναν αποστολές, κάτι μπορεί να σημαίνει. Αν όχι, επίσης κάτι σημαίνει. Οταν δεν υπάρχει είδηση, μαθαίνεις να τη βρίσκεις στα περιθώρια.
Μέσα σε αυτή την παράξενη αναμονή, δημιουργήθηκαν και φιλίες. Με Ιταλούς, με συναδέλφους από τη Μέση Ανατολή. Μοιραζόμαστε την ίδια αγωνία, τα ίδια αστεία, την ίδια ανάγκη να γελάσουμε λίγο με την κατάσταση. Γιατί χωρίς χιούμορ, αυτή η ιστορία δεν βγαίνει.
Οι πακιστανοί διοργανωτές προσπαθούν να μας κρατήσουν απασχολημένους. Προσκλήσεις, εκδηλώσεις, μέχρι και εκδρομές στα γύρω βουνά. Κανείς δεν πάει. Ολοι περιμένουμε. Οι δημοσιογράφοι έχουμε πρόσβαση παντού, σχεδόν προνομιακή. Οι κάτοικοι μας σταματούν για φωτογραφίες. Κι όμως, την ίδια στιγμή, η πόλη πιέζεται. Οι περιορισμοί είναι αυστηροί, η καθημερινότητα δύσκολη, η τροφοδοσία προβληματική.
Και υπάρχει και η καχυποψία. Οι μισοί υποψιάζονται τους άλλους μισούς. Ποιος είναι απλώς δημοσιογράφος και ποιος κάτι άλλο; Δεν το λες, αλλά το σκέφτεσαι.
Αν πρέπει να το πω απλά: εδώ δεν μαθαίνεις μόνο τι συμβαίνει. Μαθαίνεις να διαβάζεις αυτό που δεν φαίνεται. Και αυτό, τελικά, είναι η ουσία της διπλωματίας.
Ο Φάνης Παπαθανασίου είναι δημοσιογράφος της ΕΡΤ με ειδίκευση σε διπλωματικά και διεθνή θέματα
