Τον κίνδυνο το Ιράν να εξελιχθεί στη νέα Ουκρανία, χωρίς να μπορεί να επιτευχθεί ο τερματισμός του πυρηνικού προγράμματός του, διαβλέπει, μιλώντας στα «ΝΕΑ», ο Ντόναλντ Ν. Τζένσεν, μέλος της πρώτης αμερικανικής 10μελούς ομάδας επιθεώρησης των σοβιετικών πυραυλικών βάσεων, στο πλαίσιο της Συνθήκης INF για τον περιορισμό των πυρηνικών όπλων το 1988.
Διακρίνει και έτερο κίνδυνο ο έμπειρος αμερικανός διπλωμάτης – έζησε στη Μόσχα την κατάρρευση της ΕΣΣΔ –, επίκουρος καθηγητής στη Σχολή Τεχνών και Επιστημών Krieger του Πανεπιστημίου Johns Hopkins στις ΗΠΑ, ανώτερος συνεργάτης στο Κέντρο Ανάλυσης Ευρωπαϊκής Πολιτικής (CEPA) με έδρα την Ουάσιγκτον και από τους ιδιαιτέρως γνωστούς ιστορικούς του μπέιζμπολ. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν να θελήσει να τεστάρει το ΝΑΤΟ απειλώντας τις βαλτικές χώρες.
Να σημειωθεί ότι ο συνομιλητής μας διετέλεσε και ανώτερος σύμβουλος στο Ινστιτούτο Ειρήνης των Ηνωμένων Πολιτειών (USIP) για τη Ρωσία και την Ευρώπη, το οποίο η κυβέρνηση Τραμπ πρόσφατα σφράγισε. Απόφαση κατά της οποίας ο Τζένσεν έχει προσφύγει δικαστικώς.
Ποιο είναι το μείζον διακύβευμα αυτή τη στιγμή σε σχέση με το Ιράν;
Αφενός, ο οριστικός τερματισμός του πολέμου – και το πότε θα συμβεί –, αφετέρου, το πυρηνικό πρόγραμμά του.
Υπάρχει τρόπος να διακοπεί το πυρηνικό πρόγραμμα;
Δύσκολα. Απαιτούνται στρατιωτική παρουσία, συνεχείς επιθεωρήσεις, πολλά μέτρα και για ένα ιδιαιτέρως μακρύ χρονικό διάστημα. Δεν θα το ανεχθεί ο αμερικανικός λαός. Ομως, μόνο με αυτοψίες κι ελέγχους κάτω από βουνά και σπηλιές, μόνο ανοίγοντας σε κάθε γωνιά του Ιράν όλες τις πόρτες μπορείς να έχεις εποπτεία των πυρηνικών.
Το ζήτημα της επί τόπου επιθεώρησης δεν έχει συζητηθεί, φοβάμαι, αρκετά. Ο Τραμπ δεν δείχνει ότι σκοπεύει να πάει τόσο μακριά. Ξεκινήσαμε έναν πόλεμο που έχει προκαλέσει ενεργειακή κρίση, χωρίς να μπορούμε να απαλλαγούμε από την πυρηνική απειλή ή το καθεστώς των μουλάδων και μη γνωρίζοντας πού οδεύουμε.
Η παρουσία αμερικανών στρατιωτών στο έδαφος τι θα προσέφερε;
Εύκολα θα γύριζε σε μπούμερανγκ. Το Ιράν θέλει οι ΗΠΑ να πατήσουν αμερικανικές μπότες στο έδαφός του, επειδή θα ήταν σχεδόν αδύνατο να υποστηριχθούν υλικοτεχνικά σε βάθος χρόνου και οι απώλειες θα ήταν μεγάλες. Ο πρόεδρος Τραμπ διστάζει. Βεβαίως, μια στοχευμένη επιδρομή στα πυρηνικά εργοστάσια, με αμερικανούς πεζοναύτες, θα μπορούσε να αφαιρέσει επίμαχο υλικό ή μέρος του. Δεν νομίζω ότι οι ΗΠΑ έχουν λάβει απόφαση για αυτό.
Υπό το σωρευτικό βάρος του υψηλού κόστους από τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, δεν μπορούμε να αισιοδοξούμε για μια μορφή συμφωνίας στο εγγύς μέλλον;
Διατηρώ επιφυλάξεις. Τα Στενά του Ορμούζ είναι το ιρανικό διαπραγματευτικό χαρτί. Κάτι που πιθανότατα θα είναι ένα σημείο στο οποίο θα καταλήξουμε, αν καταλήξουμε κάπου, με το ιρανικό πυρηνικό βεβαίως πρόγραμμα άθικτο. Και πάλι, είμαστε στην αρχή και το Ιράν σαφώς παίζει για χρόνο. Ισως η στρατηγική περιορισμού της σοβιετικής επιρροής να πρέπει να υιοθετηθεί και στην περίπτωση των πυρηνικών του.
Αποκόπτοντας την Τεχεράνη από τον υπόλοιπο κόσμο και ίσως καταστρέφοντας την ενεργειακή αλυσίδα της. Τα πυρηνικά, όπου κι αν φτάναμε, θα παρέμεναν «γκρίζα ζώνη».
Η Ελλάδα αποτελεί στόχο των Ιρανών;
Κατ’ αρχάς, χειροκροτώ την Ελλάδα που αποδεικνύεται τόσο καλός σύμμαχος των ΗΠΑ, γιατί είναι μια χώρα με στρατηγική θέση. Η Ελλάδα θα μπορούσε να αποτελέσει ιρανικό στόχο, αλλά δεν θεωρώ ότι προσώρας υπάρχει άμεση απειλή για την ασφάλειά της. Το Ιράν έχει εγγύτερά του πιο σοβαρά στρατιωτικά προβλήματα.
Ο πρόεδρος Πούτιν θεωρούσε ότι η εισβολή στην Ουκρανία θα ήταν «περίπατος» και η Μόσχα έχει εγκλωβιστεί σε έναν πόλεμο φθοράς τέσσερα χρόνια. Μπορεί να συμβεί το ίδιο στο Ιράν;
Φυσικά. Υπάρχει πάντα ο κίνδυνος το Ιράν να γίνει Ουκρανία. Αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο δεν νομίζω ότι οι ΗΠΑ θα κάνουν χερσαία εισβολή, ειδικά με εκλογές τον Νοέμβριο. Πιθανότατα θα αυξήσουν τις αεροπορικές επιθέσεις. Αλλά και πάλι, στο ερώτημα «θα εξαλείψουν έτσι το πυρηνικό πρόγραμμα;», η απάντηση είναι «όχι».
Στην περίπτωση που ο πόλεμος κρατήσει χρόνια, πώς θα αναδιαμορφώσει τη Μέση Ανατολή; Κάποιοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η έκβασή του θα συγκρίνεται με τις συνέπειες της κατάρρευσης της ΕΣΣΔ.
Το Ιράν δεν μπορεί να προκαλέσει τον «σεισμό» του 1991. Η Σοβιετική Ενωση ασκούσε επιρροή σε πολύ ευρύτερο γεωπολιτικό εύρος. Η επιρροή του Ιράν περιορίζεται στην περιφέρειά του, λαμβάνοντας υπόψη ακόμη και τον ενεργειακό παράγοντα. Αυτό που ίσως θα αναδιαμορφώσει κάπως τις πολιτικές στη Μέση Ανατολή είναι ότι πολλές αραβικές χώρες του Κόλπου δεν είναι πλέον ευχαριστημένες με τις ΗΠΑ, παρότι συνεχίζουν να υποστηρίζουν τον Τραμπ.
Θα αποχωρήσουν οι ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ;
Δεν βρισκόμαστε σε φάση οριστικού διαζυγίου, παρότι στα χωρίσματα. Για να αποχωρήσουν οι ΗΠΑ επίσημα από το ΝΑΤΟ απαιτούνται τα 2/3 των ψήφων στη Γερουσία. Κι αυτό δεν πρόκειται να συμβεί. Αναμφίβολα, Ευρώπη και Ουκρανία διάγουν μια πολύ κρίσιμη φάση. Ο Πούτιν έχει λάβει ώθηση από την άνοδο των τιμών του πετρελαίου και οι διαπραγματεύσεις με την Ουκρανία είναι «νεκρές». Η απειλή του έναντι της Ευρώπης, και συγκεκριμένα τις βαλτικές χώρες, δεν έχει μειωθεί. Διόλου απίθανο να θελήσει να υποβάλει σε τεστ το ΝΑΤΟ και το άρθρο 5.
