«Ντροπή, φιάσκο, χάος» – Σε άθλιες συνθήκες η δίκη των Τεμπών

Η πρώτη πράξη της ιστορικής δίκης για την τραγωδία των Τεμπών, που γράφτηκε χθες στην ειδικά διαμορφωμένη δικαστική αίθουσα, στις εγκαταστάσεις του Πανεπιστημίου της Θεσσαλίας, μπορεί να χαρακτηριστεί από μία μόνο λέξη: «χάος».

Οι συνθήκες στις οποίες η πολιτεία είχε «μεριμνήσει» να διεξαχθεί μία από τις μεγαλύτερες και σοβαρότερες δίκες στα χρονικά της μεταπολίτευσης, όχι μόνο αποδείχθηκαν τραγικά ελλιπείς, αλλά επί της ουσίας μετέθεσαν το βάρος της ευθύνης στους ώμους των δικαστών, οι οποίοι από τα πρώτα κιόλας λεπτά της αποδεικτικής διαδικασίας ήρθαν αντιμέτωποι με την οργή των συγγενών των θυμάτων.

Το αποτέλεσμα; Μετά από τέσσερις και πλέον ώρες διαδικασίας εν μέσω σφοδρών αντιδράσεων και διαμαρτυριών, το δικαστήριο βρέθηκε προ δικονομικού αδιεξόδου και μετά βίας η πρόεδρος του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων της Λάρισας, Γεωργία Στεφανίδου, κατάφερε να εκφωνήσει τα πρώτα πέντε ονόματα των κατηγορουμένων, σε μια ύστατη προσπάθεια να ξεκινήσει – έστω και τυπικά – η εκδίκαση της υπόθεσης. «Η πολιτεία σήμερα χρεοκόπησε» έλεγε δηκτικά παράγοντας της δίκης στο τέλος της πρώτης συνεδρίασης.

Η διακοπή

«Ντροπή» και «φιάσκο» ήταν οι δύο λέξεις που κυριάρχησαν στις δηλώσεις και στις συζητήσεις μεταξύ των συγγενών των θυμάτων και των δικηγόρων τους. Οι διαπιστωμένες ελλείψεις για την απρόσκοπτη, αξιοπρεπή και ασφαλή διεξαγωγή της δίκης συνδέονται με τη βασική αρχή της δίκαιης δίκης, που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ).

Γι’ αυτό και όταν λίγο μετά τη μία χθες το μεσημέρι η πρόεδρος του δικαστηρίου διέκοψε τη συνεδρίαση για την 1η Απριλίου, οι συγγενείς των θυμάτων αλλά και επιζώντες της μοιραίας αμαξοστοιχίας που από πολύ νωρίς το πρωί είχαν βρεθεί στον χώρο του «Γαιόπολις» πήραν τον δρόμο της επιστροφής για τα σπίτια τους πιο φορτισμένοι συναισθηματικά, γεμάτοι οργή για όσα είδαν και έζησαν και γιατί αισθάνθηκαν – όπως είπαν – ότι η πολιτεία δεν σεβάστηκε ούτε τις  μνήμες των νεκρών, ούτε τον αγώνα όσων έζησαν για να δικαιωθούν.

Οι οιωνοί

Το ρολόι έδειχνε λίγο μετά τις επτά χθες το πρωί, όταν οι αστυνομικοί άνοιξαν την κεντρική πύλη εισόδου και άρχισαν να μπαίνουν στη δικαστική αίθουσα μάρτυρες, δικηγόροι, συγγενείς θυμάτων, επιζήσαντες, δημοσιογράφοι, φωτογράφοι και τηλεοπτικά συνεργεία. Ολοι μπήκαν για πρώτη φορά στην ειδικά διαμορφωμένη δικαστική αίθουσα που θα χτυπά η «καρδιά» της Δικαιοσύνης. Και όμως, από τα πρώτα κιόλας λεπτά, πριν ακόμα το ακροατήριο γεμίσει με κόσμο, ο καθένας μπορούσε να αντιληφθεί ότι οι οιωνοί δεν προμηνύονταν καθόλου καλοί για τη συνέχεια της δίκης.

Δικηγόροι που μετά βίας χωρούσαν ακόμα και όρθιοι στον χώρο που προορίζεται για εκείνους. Συνάδελφοί τους να κάθονται στα κενά εδώλια των κατηγορουμένων. Θέσεις που δεν επαρκούσαν για να καθίσουν γονείς, σύζυγοι, αδέρφια και φίλοι των 57 θυμάτων που περίμεναν τρία και πλέον χρόνια να φτάσει η στιγμή να ξεκινήσει η δίκη αυτή. Αυτές ήταν μερικές από τις «ψηφίδες» της μεγάλης εικόνας. Γιατί είναι αλήθεια πως όλες οι πλευρές προσήλθαν με την προσδοκία και την ελπίδα της διεξαγωγής και όχι της αναβολής της δίκης, έστω και αν θεωρούν ότι στο εδώλιο δεν κάθονται όλοι οι υπεύθυνοι. Μόνο που δεν περίμεναν πως θα χρειαστεί πολλοί από αυτούς στοιβαγμένοι να παρακολουθήσουν την αρχή αυτής της νέας δικαστικής διαδρομής.

«Μας έχετε προσβάλει που μας φέρατε εδώ σήμερα και μας έχετε τσουβαλιάσει με αυτόν τον τρόπο», «τσαλαπάτε τη μνήμη των παιδιών μας», «τα λόγια είναι πολύ φτωχά για όσα συμβαίνουν εδώ μέσα», «πού είναι η Δικαιοσύνη εδώ;», «αυτό το χάος δεν είναι διαχειρίσιμο». Είναι μερικές μόνο από τις εκφράσεις που φώναζαν οι συγγενείς προς τους δικαστές.

Η πρόεδρος έκανε πολλές προσπάθειες να ξεκινήσει η διαδικασία. Οι συνθήκες όμως ήταν τέτοιες που κάθε προσπάθεια ακυρωνόταν στην πράξη από τις τραγικές ελλείψεις. Δεν είναι τυχαίο ότι οι δικηγόροι της υποστήριξης της κατηγορίας έθεσαν ευθέως (και) ζήτημα ασφαλούς διεξαγωγής της δίκης, ενώ διατυπώθηκαν και καταγγελίες για την ύπαρξη πιστοποιητικού πυρασφάλειας που να καλύπτει τις ανάγκες της αίθουσας.

«Σε λίγο θα φωνάζουμε και εμείς εδώ “δεν έχω οξυγόνο” φώναξαν γονείς από το ακροατήριο, καθώς δεν έλειψαν και οι λιποθυμίες. Μάχη για να αλλάξουν οι συνθήκες διεξαγωγής της δίκης έδωσαν οι δικηγόροι των συγγενών των θυμάτων. Ο Νίκος Κωνσταντόπουλος έκανε λόγο για «δικονομική καρικατούρα και φιάσκο», η Ζωή Κωνσταντοπούλου στηλίτευσε ότι χθες φάνηκε πως το δικαστήριο δεν ενδιαφέρεται για τα θύματα και τους δικηγόρους τους και υπέβαλε αίτημα διακοπής της διαδικασίας, ο Γιάννης Μαντζουράνης και η Μαρία Γρατσία έθεσαν θέμα ύπαρξης του πιστοποιητικού πυρασφάλειας και η Βάσω Πανταζή έθεσε στο δικαστήριο μία ακόμα παράμετρο: Μέσα στην αίθουσα, όπως είπε, υπήρχαν επιζήσαντες της σιδηροδρομικής τραγωδίας που ακόμα δεν έχουν ξεπεράσει το σοκ. Εκείνο το βράδυ έσπασαν τα τζάμια στα παράθυρα του τρένου και βγήκαν έξω, αν γίνει κάτι εδώ πώς θα σωθούν;