Αν η διακοπή των ροών ενέργειας λόγω του πολέμου στο Ιράν διαρκέσει δύο – τρεις εβδομάδες, τότε τα πράγματα θα αρχίσουν να είναι επικίνδυνα, αν διαρκέσει μήνες, τότε θα υπάρξει πραγματικό πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία προβλέπει στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο Τιμ Ανταμς, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του Ινστιτούτου Διεθνών Χρηματοοικονομικών (IIF). Ο αμερικανός οικονομολόγος, ο οποίος έχει διατελέσει υφυπουργός Διεθνών Υποθέσεων στο υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ και τον οποίο συναντήσαμε στις Βρυξέλλες σε συνέδριο του IFF, εκτιμά πάντως ότι σε δύο εβδομάδες ο Τραμπ θα αποσύρει τις αμερικανικές δυνάμεις από το Ιράν.
Τι σημαίνει ο πόλεμος στο Ιράν για την παγκόσμια οικονομία και τις αγορές;
Είναι ακόμα πολύ νωρίς για να πούμε. Αλλά πρέπει να αναγνωρίσουμε τα τρωτά σημεία της παγκόσμιας οικονομίας, καθώς το ένα πέμπτο του πετρελαίου, το ένα πέμπτο του LNG και το 30% των χημικών λιπασμάτων παγκοσμίως περνούν από τα Στενά του Ορμούζ.
Οι Κινέζοι εξαρτώνται από το πετρέλαιο από τον Κόλπο. Η Ευρώπη εξαρτάται από το LNG. Εάν οι ροές σταματήσουν για τέσσερις ή πέντε ημέρες, είναι εντάξει. Εάν γίνει για δύο – τρεις εβδομάδες, τότε τα πράγματα αρχίζουν να γίνονται επικίνδυνα. Εάν είναι μήνες και χρόνια, τότε πρόκειται για ένα πραγματικό πλήγμα.
Εάν η σύγκρουση παραταθεί, μπορεί να προκαλέσει οικονομική κρίση;
Ανησυχώ περισσότερο για την οικονομική ζήτηση. Οι κεντρικοί τραπεζίτες, είχαμε αρκετούς εδώ σήμερα, πρέπει να αντιμετωπίσουν τον υψηλότερο πληθωρισμό, λόγω των υψηλότερων τιμών πετρελαίου, φυσικού αερίου και χημικών και των τροφίμων. Με υψηλότερες τιμές και ένα σοκ προσφοράς, τότε έχουμε σοκ ζήτησης. Ενας κεντρικός τραπεζίτης θα προσπαθήσει να καταλάβει αν θα αυξήσει ή θα μειώσει τα επιτόκια. Αυτή είναι η μεγαλύτερη πρόκληση.
Δεν βλέπω οικονομική κρίση. Ο πρόεδρος καταλαβαίνει ότι ο αμερικανικός λαός δεν θέλει μια παρατεταμένη σύγκρουση στον Κόλπο. Εχει κάποια πολιτική ορμή τώρα καθώς φαίνεται να υπάρχει επιτυχία στο έδαφος, αλλά αν περάσει μεγάλο χρονικό διάστημα, ο αμερικανικός λαός θα θυμώσει πολύ γρήγορα.
Ποιες συνέπειες βλέπετε για την Ευρώπη; Μετά την έναρξη του πολέμου το δολάριο έχει ανακάμψει έναντι του ευρώ, ενώ είχαμε την αντίθετη τάση πριν από λίγες εβδομάδες.
Εχετε δίκιο για το δολάριο. Είναι μια υπενθύμιση ότι σε περιόδους κρίσης το δολάριο εξακολουθεί να είναι ασφαλές καταφύγιο. Οταν οι αγορές πανικοβάλλονται, καταφεύγουν σε ασφαλή περιουσιακά στοιχεία. Για την Ευρώπη είναι μια επιβεβαίωση ότι πρέπει να γίνει πιο στρατηγικά αυτόνομη.
Η Ευρώπη θα πρέπει να δαπανήσει περισσότερα για την άμυνα, 5% του ΑΕΠ έως το 2035, δηλαδή 5 τρισ. επιπλέον. Πρέπει να υπάρχει ανησυχία για την εξάρτηση από αμερικανούς κατασκευαστές όπλων, όπου πηγαίνει το 60% των δαπανών της. Η Ευρώπη εξαρτιόταν από το ρωσικό φυσικό αέριο, το εγκατέλειψε για να εξαρτηθεί περισσότερο από το Αζερμπαϊτζάν, το οποίο τώρα έχει διακοπεί, και από το αμερικανικό φυσικό αέριο. Είναι μια προφανής ευπάθεια. Πρέπει να βρει τρόπους να εξαρτάται λιγότερο από την εισαγόμενη ενέργεια. Η λύση είναι η πυρηνική ενέργεια.
Ομως οι ΗΠΑ θέλουν η Ευρώπη να αγοράζει αμερικανικά όπλα. Πώς μπορεί να γίνει αυτόνομη;
Η Ευρώπη πρέπει να αποφασίσει αν θέλει να είναι υποτελής στις ΗΠΑ ή να είναι στρατηγικά, οικονομικά και στρατιωτικά ανεξάρτητη. Αν θέλει μεγαλύτερη ανεξαρτησία από τις ΗΠΑ για ενέργεια, άμυνα, τεχνολογία, τεχνητή νοημοσύνη, κβαντική υπολογιστική, πρέπει να λάβει δύσκολες αποφάσεις.
Οι ΗΠΑ θέλουν οι εταιρείες τεχνολογίας να έχουν μεγάλο μερίδιο στην ευρωπαϊκή αγορά.
Δεν υπάρχει κανένας λόγος για τον οποίο η Ευρώπη δεν μπορεί να είναι ηγέτης στην τεχνολογία αιχμής. Ακουσα σήμερα τον Ολι Ρεν ότι η Φιλανδία έχει κατασκευάσει 10 κέντρα δεδομένων και ετοιμάζει άλλα 10. Χρειάζεται ιεράρχηση προτεραιοτήτων και οικονομικοί πόροι.
Ανησυχείτε για τις επενδύσεις που έχουν γίνει στην ΤΝ από τις αμερικανικές εταιρείες;
Δεν ξέρω. Περίπου 3-4 τρισ. θα δαπανηθούν για την κατασκευή κέντρων δεδομένων, CPU και τσιπ. Αν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα και η υποδομή αυτή είναι η υποδομή των επόμενων 50 ή 100 ετών, τότε έχει νόημα.
Θα εξακολουθούν να υπάρχουν όλες οι εταιρείες ΤΝ σε 10 χρόνια; Πιθανώς όχι. Είναι μια μετασχηματιστική τεχνολογία και για να είναι πραγματικά μετασχηματιστική χρειάζεστε κέντρα δεδομένων, παραγωγή και μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας για να τα τροφοδοτήσει. Η βιομηχανία και οι αγορές στοιχηματίζουν ότι πρόκειται για μια ανθεκτική, βιώσιμη, μετασχηματιστική τεχνολογία. Αλλά καμία τεχνολογία δεν συνεχίζεται χωρίς αναστάτωση.
Εχετε επεξεργαστεί σενάρια για το Ιράν; Λέτε ότι δεν θα έχουμε παρατεταμένο πόλεμο, αλλά το Ιράν απειλεί με αντίποινα.
Εχουν περάσει μόνο πέντε ημέρες, αν συνεχίσει για μερικές ακόμη εβδομάδες, τότε πιθανότατα θα το εξετάσουμε σε βάθος. Το ένστικτό μου λέει ότι σε δύο εβδομάδες ο πρόεδρος θα κηρύξει νίκη και θα αρχίσει να αποσύρει την αμερικανική στρατιωτική παρουσία.
Τι θα κάνει το Ιράν; Δεν ξέρω τι έχει απομείνει, 90 εκατομμύρια άνθρωποι, 200.000 μέλη των Φρουρών της Επανάστασης; Θα πρέπει να δημιουργήσουν ένα είδος νέας ηγεσίας και διακυβέρνησης.
Δεν γνωρίζουμε πώς θα είναι, αλλά η ικανότητά τους να επιτίθενται στους γείτονές τους πιθανότατα θα μειωθεί τόσο που δεν θα αποτελούν στρατιωτική απειλή. Θα μπορούσαν να στείλουν τζιχαντιστές με εκρηκτικά σακίδια σε όλο τον κόσμο; Σίγουρα, αλλά θα μπορούσαν να το είχαν κάνει. Δεν θα έχουν πάντως την ικανότητα να προκαλέσουν στρατιωτική ζημιά.
Ακόμα κι αν οι ΗΠΑ αποσυρθούν, η Μέση Ανατολή θα μπορούσε να παραμείνει σε αναταραχή για μεγάλο χρονικό διάστημα;
Υπάρχουν ισχυρές οικονομίες και κυβερνήσεις στην περιοχή. Τα κράτη του Κόλπου είναι σήμερα πιο προηγμένα, πιο σταθερά και πιο ανθεκτικά από ό,τι πριν από 10 χρόνια. Θα συνεχίσουν να τα πηγαίνουν καλά. Εχουν το 40% των παγκόσμιων ενεργειακών αποθεμάτων.
Εχουν λοιπόν έναν άσο. Θα μπορούσαμε να είμαστε αισιόδοξοι και να πούμε, ότι πιθανώς θα υπάρχει ένα πιο μετριοπαθές καθεστώς στο Ιράν, πρόθυμο να συνεργαστεί με τους γείτονές του.
Θα μπορούσε να υπάρξει μια πιο ειρηνική, πιο σταθερή περιοχή στο μέλλον. Ισως χρειαστούν χρόνια, αλλά μπορεί να υπάρξει ειρηνική μεταβίβαση εξουσίας στο Ιράν. Ενας φίλος μου είναι στο διοικητικό συμβούλιο του Αμερικανικού Πανεπιστημίου στη Βαγδάτη, πηγαινοέρχεται, περπατάει έξω τη νύχτα. Είναι ασφαλές.
Η οικονομία λειτουργεί, πουλάνε πετρέλαιο. Το ερώτημα είναι αν το Ιράν θα οδηγηθεί σε εμφύλιο ή θα έρθει στην εξουσία κάποιο πιο μετριοπαθές καθεστώς που νοιάζεται για τον λαό και επικεντρώνεται στην ανοικοδόμηση της οικονομίας. Αυτή θα ήταν η ελπίδα μου.
