Οι φίλοι μου παππούληδες στον Aθω μού έμαθαν ότι ο λογισμός είναι ιδέες, εικόνες και ενθυμήσεις που ξεπηδάνε στη φαντασία μας. Οι λογισμοί διακρίνονται σε καλούς και «εκ του πονηρού». Ο νους, υπό την προϋπόθεση ότι είναι υγιής, διερευνά αυτό το νόημα με βάση τη λογική, εξού και «λογισμός»· στα μαθηματικά τον λέμε calculus. Ο νους αποφασίζει την αποδοχή ή την απόρριψη κατά τη λογική ικανότητά του, τις υλικές ανάγκες και την πίστη του. Δεν επιβάλλεται βίαια, εκτός αν προηγήθηκαν κακές συνήθειες που έγιναν «έξεις» και στρογγυλοκάθονται μέσα μας.
Ελεγε ο Παΐσιος πως όταν κρατάμε έστω και ελάχιστο κακό λογισμό για κάποιον, οποιαδήποτε σαρακοστιανή άσκηση κι αν κάνουμε, νηστεία, αγρυπνία, πάει στράφι. Ο τρόπος απαλλαγής από την υποδούλωση στην κακή συνήθεια είναι η αποφυγή των αιτίων. Για να απελευθερωθούμε χρειαζόμαστε αντίσταση στην επανάληψη και συνάμα τη συνεχή επίκληση της θείας Χάριτος με προσευχή. Οι λογισμοί δεν επιβάλλονται ούτε αίρονται μόνοι τους, αλλά λειτουργούν όπως προτιμάει ο κυρίαρχος νους. Σε πρώτη φάση ο λογισμός λέγεται «προσβολή» και αφορά την εμφάνισή του, π.χ. να διαπράξω ληστεία, μοιχεία. Λαιμαργία. Οταν τον αποδεχτούμε και εμπλακούμε σε συνομιλία μαζί του, αρχίζουμε την αμαρτωλή πτώση, η οποία γίνεται έξη και πάθος μέσα από την εμμονή μας για φαγητό, σεξ ή κλοπές.
Βρήκα πολύ εύστοχη την παρατήρηση ενός παππούλη, ότι εμείς οι άνθρωποι σκεπτόμαστε περισσότερο από όσο αναπνέουμε και ότι σε μια αναπνοή κάνουμε χίλιες σκέψεις, και τούτο είναι κάτι που δεν το… σκεπτόμαστε. Δεν σκεπτόμαστε ότι οι σκέψεις που κάνουμε σχηματίζουν τον χαρακτήρα μας, διαμορφώνουν την προσωπικότητα και την ταυτότητά μας, δηλαδή μας κάνουν να είμαστε αυτό που σκεπτόμαστε. Η ζωή είναι αποτέλεσμα των λογισμών μας· μπορούμε με τις σκέψεις μας να αλλάξουμε το μέλλον μας, εφόσον το μέλλον μας δεν είναι δεδομένο, δεν υπάρχει πεπρωμένο και κισμέτ. Λέμε συχνά «μου ήρθε μια σκέψη, έχω έναν λογισμό», αλλά στην ουσία ο λογισμός είναι «η σκέψη που επιμένει», όχι μια σκέψη πρόσκαιρη. Η σκέψη που επανέρχεται και μας παρενοχλεί, αυτή λέγεται λογισμός και διαθέτει φοβερή δύναμη όχι μόνο στη ζωή μας στο παρόν ή στο μέλλον, αλλά ακόμη και στο σώμα μας.
Θεωρώ, λοιπόν, ταιριαστή την προτροπή και για φυσική άσκηση τώρα τη Σαρακοστή, καθώς βλέπω στα ΜΚΔ πολλές διαφημίσεις για το Tai Chi (τάι τσι) ως μέθοδο άσκησης για μεσήλικους και πάνω, επειδή υπάγομαι σε αυτή την ηλικιακή ζώνη· φαίνεται ως εξαιρετική, ήπια άσκηση που βελτιώνει πολύ την ισορροπία, την ενδυνάμωση του σώματος και την ευελιξία, και μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο από τις… πτώσεις.
Οι αργές, ελεγχόμενες κινήσεις δυναμώνουν τον σκελετό και ενισχύουν την ψυχολογική διάθεση. Βελτιώνοντας τη σταθερότητα της βάδισης και την αίσθηση ασφάλειας στην κίνηση, οι αρθρώσεις γίνονται πιο ευλύγιστες και οι μύες πιο ελαστικοί. Το τάι τσι βελτιώνει τη ροή του αίματος και ρίχνει την αρτηριακή πίεση, εξαλείφει σταδιακά το άγχος, το στρες και την κατάθλιψη. Είναι μια κινεζική πολεμική τέχνη, η οποία προτείνεται ως πρώτης τάξης γυμναστική για «γέροντες». Νομίζω, κι ας με πούνε αιρετικό, ότι το τάι τσι διευκολύνει στο να αποβάλουμε τους κακούς λογισμούς και να οργανώσουμε ρεαλιστικά την εγκράτειά μας.
Πρέπει να βρισκόμαστε σε πνευματική εγρήγορση, σε συνεχή διαφύλαξη του νου και της καρδιάς μας από τους κακούς λογισμούς. Αυτό αποτελεί θεμέλιο όχι μόνο της ασκητικής ζωής, αλλά και της καθημερινότητάς μας στον παχύρρευστο χυλό της κακίας και της οίησης σε κάθε περιβάλλον, εργασιακό ή κοινωνικό. Αυτή η εγρήγορση (νήψη) λειτουργεί ως οδός αρετής για να διατηρούμε τη θεία Χάρη, προστατεύοντας την ψυχή από την πνευματική διάχυση και την αμαρτία. Μακάρι να μπορούμε να εκβάλλουμε τους κακούς λογισμούς πριν ριζώσουν. Ας προσευχόμαστε επικαλούμενοι τον Χριστό και ας ταπεινωνόμαστε για να θρυμματίζουμε τη δύναμη της διαβολικής σκέψης.
Ο Κώστας Θεολόγου είναι καθηγητής ΕΜΠ και διευθυντής του Τομέα Ανθρωπιστικών, Κοινωνικών Επιστημών και Δικαίου στη Σχολή ΕΜΦΕ
