Το Alien: Earth κατέφθασε σε μια εποχή όπου οι προσδοκίες ήταν μάλλον χαμηλές. Τα γνωστά franchise συνεχίζουν να κατακλύζουν τις οθόνες μας προκαλώντας γενικευμένη κόπωση. Οι δημιουργοί δυσκολεύονται να πουν κάτι νέο με ξεθυμασμένα υλικά, ενώ οι θεατές, δεκαετίες μετά τις πρώτες προβολές, δεν ξέρουν τι ακριβώς να περιμένουν. Παρ’ όλα αυτά, το σίριαλ κέρδισε το στοίχημα, καθώς κριτικοί και θεατές ενθουσιάστηκαν με τη νέα, αιματηρή εφόρμηση του Ξενόμορφου (Xenomorph).
Η μεγάλη επιτυχία των δημιουργών είναι ότι κράτησαν ατόφιο το βασικό συστατικό της συνταγής του Alien. Σε αντίθεση με άλλα δημοφιλή σύμπαντα επιστημονικής φαντασίας, το Alien δεν προσφέρει αφήγηση ελπίδας, ούτε παρηγοριά. Δεν προϋποθέτει ένα χαμένο ιδεώδες στο οποίο μπορεί κανείς να επιστρέψει, ούτε υπόσχεται μια μελλοντική ισορροπία.
Αντίθετα, λειτουργεί ως καθρέφτης μιας σύγχρονης πραγματικότητας. Το σύμπαν που περιγράφει δεν ανήκει στο μέλλον, αλλά σε μια πραγματικότητα που, σε πολλές της όψεις, είναι ήδη παρούσα: το κράτος έχει υποχωρήσει, η πολιτική έχει απονευρωθεί και την εξουσία ασκούν απρόσωπες εταιρείες. Οι χαρακτήρες δεν μοιάζουν να ζουν σε καθεστώς κρίσης, αλλά σε μια μόνιμη, παγιωμένη κανονικότητα. Αυτό ακριβώς είναι που καθιστά τη σειρά ανησυχητική. Δεν μας καλεί να φοβηθούμε το μέλλον, αλλά να αναγνωρίσουμε το παρόν: έναν κόσμο ανελέητου εταιρικού ανταγωνισμού, χωρίς κράτος, χωρίς ιστορική μνήμη και, ίσως το πιο κρίσιμο, όπου η ανθρωπινότητα δεν νοείται πια ως αυθύπαρκτη αξία, αλλά ως ξεπερασμένο σύστημα σε έναν τεχνολογικά εξελιγμένο κόσμο.
Η ιδιοτυπία του Alien γίνεται ιδιαίτερα εμφανής όταν αντιπαραβληθεί με το Star Wars, ιδίως με την αρχική τριλογία. Εκεί το κακό έχει σαφή πολιτική μορφή: μια Αυτοκρατορία που κατέλυσε τη Δημοκρατία, επέβαλε ομογενοποίηση και κυβερνά μέσω στρατιωτικής ισχύος και φόβου. Ομως, ακριβώς επειδή πρόκειται για κράτος, υπάρχει η δυνατότητα αντίστασης. Υπάρχουν θεσμοί σε ερείπια, αντιπολίτευση και προσδοκία αποκατάστασης.
Στο Alien – και ακόμη περισσότερο στο Alien: Earth – δεν υπάρχει τίποτα από αυτά. Το κράτος απουσιάζει πλήρως, όχι ως πεσμένος θεσμός αλλά ως έννοια. Δεν υπάρχει μια προηγούμενη τάξη πραγμάτων στην οποία να μπορεί κανείς να επιστρέψει, ούτε ένα πολιτικό σχέδιο που να υπόσχεται αλλαγή. Η εξουσία δεν είναι ιδεολογική, αλλά λειτουργική· δεν κυβερνά στο όνομα κάποιου σκοπού, αλλά στο όνομα της αποτελεσματικότητας.
Εκεί όπου το Star Wars αντλεί από την Ιστορία και τους μύθους της, το Alien κοιτά ευθέως το παρόν – και αρνείται πεισματικά να του δώσει παρηγορητικό νόημα.
Αν το Alien υπήρξε εξαρχής καχύποπτο απέναντι στον σύγχρονο δυτικό πολιτισμό, το Alien: Earth μεταφέρει αυτή την καχυποψία στο παρόν και τη ριζοσπαστικοποιεί. Εδώ δεν έχουμε απλώς μια αδιαφανή εταιρεία στο περιθώριο της εξουσίας, αλλά έναν κόσμο χωρίς κράτη· πόλεις που ανήκουν σε εταιρείες και διοικούνται ως ιδιοκτησία. Η εργασία είναι υποχρεωτική, η εξουσία απρόσωπη, η βία διάχυτη. Το αστικό τοπίο προβάλλει σκοτεινό και άχρωμο, απογυμνωμένο από φύση και δημιουργία. Δεν πρόκειται για κοινωνίες σε κρίση, αλλά για μια νέα κανονικότητα, όπου η υπακοή θεωρείται αυτονόητη και η πολιτική περιττή.
Η εικόνα αυτή συνομιλεί άμεσα με σύγχρονες δυτικές αγωνίες. Οσο η δημοκρατία βιώνεται ως αργή και αναποτελεσματική, τόσο ενισχύεται το αίτημα για εξουσία με «λυμένα χέρια». Οταν αυτό το αίτημα συναντά την απληστία και την τεχνολογική ισχύ των μεγα-εταιρειών, το αποτέλεσμα δεν είναι δυστοπικό μέλλον, αλλά μια ψυχρή, λειτουργική παροντική πραγματικότητα – ακριβώς όπως αυτή που απεικονίζει το Alien: Earth.
ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΝΟΥΣ. Η βασική υπόθεση της σειράς είναι απλή και ανησυχητική: εταιρείες αναπτύσσουν τεχνολογίες που επιτρέπουν τη ζωή πέρα από τα φυσιολογικά βιολογικά όρια. Υπάρχουν άνθρωποι που, μέσω τεχνολογικών εμφυτευμάτων, έχουν μετατραπεί σε cyborg, ενώ παράλληλα αναπτύσσονται τεχνολογίες που επιτρέπουν τη μεταφορά ανθρώπινης συνείδησης σε νέα, συνθετικά σώματα. Παιδιά που έπασχαν από βαριές ασθένειες «συνεχίζουν» τη ζωή τους, όχι απλώς θεραπευμένα, αλλά ριζικά μεταμορφωμένα.
Στον πυρήνα του βρίσκεται ένα ανθρωπολογικό επιχείρημα που σπάνια διατυπώνεται τόσο καθαρά στην ποπ κουλτούρα. Η σειρά στέκεται στον αντίποδα της νεωτερικής, καρτεσιανής ιδέας ότι η συνείδηση μπορεί να νοηθεί ως κάτι αυτοτελές, ανεξάρτητο από το σώμα. Εδώ, ο νους (res cogitans) χωρίς το σώμα (res extensa) δεν λειτουργεί, ούτε απελευθερώνεται. Αλλοιώνεται.
Οι μεταφορές συνείδησης, τα νέα σώματα, οι υποσχέσεις υπέρβασης της φθοράς δεν οδηγούν σε ανώτερη μορφή ύπαρξης. Αντίθετα, γεννούν σύγχυση, πόνο, τραύμα. Οι μνήμες δεν «κουμπώνουν», τα συναισθήματα δεν βρίσκουν πλαίσιο, η ταυτότητα δεν σταθεροποιείται. Η συνείδηση αποδεικνύεται βαθιά ενσώματη – διαμορφώνεται μέσα σε συγκεκριμένα όρια, ρυθμούς και ευαλωτότητες.
Ωστόσο, αυτή η αντι-καρτεσιανή διαπίστωση δεν είναι ελπιδοφόρα. Σε έναν κόσμο ήδη απονευρωμένο πολιτικά και κοινωνικά, η επιστροφή στο σώμα δεν ανοίγει δρόμο σωτηρίας. Απλώς κλείνει την τελευταία ψευδαίσθηση διαφυγής. Η ανθρωπότητα μοιάζει εγκλωβισμένη ανάμεσα στη βεβαιότητα του θανάτου και στις ψευδο-υποσχέσεις των τεχνο-μεσσιών.
Ενα από τα πιο παράδοξα, αλλά και αποκαλυπτικά στοιχεία του Alien: Earth είναι η πλήρης απουσία κάθε μεταφυσικού ορίζοντα. Ο κόσμος εδώ είναι συμπαγής, κλειστός, αδιαπέραστος από ερωτήματα που υπερβαίνουν την άμεση εμπειρία. Δεν υπάρχει Θεός, δεν υπάρχει εσχατολογία, δεν υπάρχει καν αγωνία για το «μετά» με τον παραδοσιακό δυτικό τρόπο. Ο θάνατος δεν νοηματοδοτείται· απλώς έρχεται.
Αυτή η απουσία δεν είναι ουδέτερη. Αντίθετα, δημιουργεί το ιδανικό έδαφος για την απόλυτη κυριαρχία των εταιρειών. Οταν ο θάνατος μετατρέπεται σε τεχνικό πρόβλημα και παύει να είναι μυστήριο ή πέρασμα, μπορεί να «αντιμετωπιστεί», να αναβληθεί, να παρακαμφθεί – και, τελικά, να πουληθεί. Οι εταιρείες του Earth δεν υπόσχονται σωτηρία· υπόσχονται διαχείριση της φθοράς.
Το κρίσιμο, συνεπώς, δεν είναι ότι οι εταιρείες εκμεταλλεύονται τη μεταφυσική αγωνία των ανθρώπων, αλλά ακριβώς το αντίθετο: μπορούν να επιβληθούν επειδή δεν υπάρχει τέτοια αγωνία. Σε έναν κόσμο χωρίς υπερβατική προοπτική, η τεχνολογία δεν απαντά σε υπαρξιακά ερωτήματα· καλύπτει το κενό νοήματος. Και εκεί ανθίζει ο τεχνο-μεσσιανισμός.
Ο κόσμος του Alien: Earth αναφέρεται σε έναν τεχνο-μεσσιανισμό που δεν περιορίζεται πλέον στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας. Δημόσιες παρεμβάσεις ισχυρών παραγόντων της Silicon Valley, όπως ο Elon Musk, έχουν επαναφέρει στο προσκήνιο την ιδέα ότι η ανθρώπινη συνείδηση μπορεί να «κατέβει» από το σώμα, να αποθηκευτεί και να μεταφερθεί σε μηχανικά υποστρώματα, ακόμη και σε ρομπότ. Πίσω από τη φουτουριστική ρητορική, η υπόθεση είναι απλή και βαθιά καρτεσιανή: η συνείδηση ως αρχείο, το σώμα ως αναλώσιμο περίβλημα.
Παράλληλα, η σκέψη του Peter Thiel, εμμονικά εστιασμένη στη βιολογική παράταση της ζωής και την άρνηση του θανάτου, μετατοπίζει το ζήτημα από το συλλογικό στο απολύτως ατομικό. Η «αθανασία» παύει να αποτελεί κοινό όραμα και γίνεται ιδιωτικό project, αποκομμένο από κοινωνία, ηθική και ευθύνη.
Το Alien: Earth δεν ειρωνεύεται αυτές τις ιδέες· τις παίρνει στα σοβαρά και τις οδηγεί στις συνέπειές τους. Οι τεχνολογικές υποσχέσεις δεν αποτυγχάνουν επειδή είναι ατελείς, αλλά επειδή στηρίζονται σε μια φτωχή ανθρωπολογία. Το αποτέλεσμα δεν είναι ο ενισχυμένος άνθρωπος, αλλά ο μετάνθρωπος χωρίς βάρος, χωρίς μνήμη και χωρίς ευθύνη – ένα ον λειτουργικό, αλλά κενό.
ΤΟ ΞΕΝΟΜΟΡΦΟ. Ενα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του Alien: Earth είναι ο τρόπος με τον οποίο μετατοπίζει τον ίδιο τον ρόλο του εξωγήινου όντος. Το Ξενόμορφο, ήδη από την πρώτη ταινία του Alien, δεν είναι ένα «κακό» ον με την ηθική έννοια. Δεν έχει σχέδιο, ιδεολογία ή φιλοδοξία κυριαρχίας. Επιδιώκει μόνο την επιβίωση και τη διαιώνισή του. Υπό αυτή την έννοια είναι ένα ον πρωτόγονο, έξω από την ιστορία και την ηθική: επαναλαμβάνει τον ίδιο βιολογικό κύκλο με απόλυτη αποτελεσματικότητα. Η αντίστιξη ήδη στην πρώτη ταινία με τον υπερ-εξελιγμένο τεχνολογικό πολιτισμό των ανθρώπων – διαστημόπλοια, adroids, εταιρική γραφειοκρατία – ήταν: η τεχνολογία δεν εγγυάται ανωτερότητα, ούτε καν επιβίωση.
Στο Alien: Earth η αντίθεση αυτή θολώνει. Ο ανθρώπινος κόσμος έχει υιοθετήσει μια παρόμοια λογική ψυχρής αποτελεσματικότητας, αποκομμένης από ηθική και κοινότητα. Ετσι, το Ξενόμορφο παύει να είναι το απόλυτο Αλλο και μοιάζει, ειρωνικά, πιο ειλικρινές από έναν πολιτισμό που υπόσχεται σωτηρία, αλλά λειτουργεί με όρους καθαρής επιβίωσης και ισχύος.
Ο τρόμος στη σειρά δεν προέρχεται τόσο από τους εξωγήινους – οι οποίοι, άλλωστε, για τον θεατή δεν είναι πια άγνωστοι – αλλά από τη δυστοπική πραγματικότητα μέσα στην οποία αυτοί κινούνται. Σε αντίθεση με την πρώτη ταινία, όπου το Ξενόμορφο εισβάλλει και διαλύει μια κοινότητα, εδώ δεν υπάρχει κοινότητα να καταστραφεί. Ο κόσμος είναι ήδη κατεστραμμένος. Οι άνθρωποι είτε έχουν μετατραπεί σε τέρατα, όπως οι ιδιοκτήτες και διαχειριστές των μεγα-εταιρειών, είτε έχουν παραδοθεί πλήρως σε αυτά. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το τέρας παύει να είναι ο απόλυτος φορέας τρόμου και γίνεται εργαλείο.
ΟΙ ΗΡΩΕΣ. Για πρώτη φορά στο σύμπαν του Alien, το κεντρικό πρόσωπο, η Wendy, μια συνθετική μορφή ζωής, προϊόν της τεχνολογίας που υποσχέθηκε υπέρβαση του ανθρώπινου, όχι μόνο δεν κινδυνεύει από το Ξενόμορφο, αλλά επικοινωνεί μαζί του. Το εντάσσει στη στρατηγική της επιβίωσης και της κυριαρχίας της επί των ανθρώπων και το κατευθύνει. Ετσι, η απειλή μετατοπίζεται ριζικά: η ανθρωπότητα δεν κινδυνεύει να καταστραφεί από το Ξενόμορφο, αλλά από το ίδιο το τεχνολογικό επίτευγμα του διανθρωπισμού (transhumanism).
Στο Alien: Earth οι ιδέες του τεχνο-μεσσιανισμού δεν μένουν αφηρημένες. Ενσαρκώνονται σε πρόσωπα – και εκεί αποκαλύπτουν το πραγματικό τους κόστος. Ο Morrow, μοιάζει να έχει ξεπηδήσει απευθείας από τα κηρύγματα του Peter Thiel. Βιολογικά ζωντανός, τεχνολογικά διατηρημένος, έχει χάσει κάθε ίχνος πρωτοβουλίας, ατομικής συνείδησης και ηθικής ευθύνης. Δεν είναι απλώς υπάλληλος της εταιρείας· είναι προέκτασή της. Δεν αποφασίζει, δεν αμφιβάλλει, δεν λογοδοτεί. Η «παράταση» της ζωής συνοδεύεται από την ακύρωση του υποκειμένου.
Απέναντί του στέκεται η Wendy, που μοιάζει να ανταποκρίνεται περισσότερο στις επιδιώξεις του Elon Musk, δεν ανήκει πια στο ανθρώπινο είδος, αλλά ούτε και στο εταιρικό πρότυπο. Η εξέγερσή της δεν είναι πολιτική, γιατί απλώς δεν υπάρχει πολιτικό πεδίο. Δεν διεκδικεί δικαιώματα, δεν οραματίζεται έναν καλύτερο κόσμο. Αντιδρά βίαια επειδή δεν χωρά πουθενά. Επιδιώκει να αντικαταστήσει τους εξουσιαστές της. Ετσι δεν ενσαρκώνει ελπίδα, αλλά ρήξη.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ειδοποιός διαφορά από την κλασική ηρωίδα του Alien. Η Ripley ήταν άνθρωπος και, γι’ αυτό, μπορούσε να γίνει σημείο ταύτισης. Η Wendy δεν είναι. Η νίκη της δεν μπορεί να είναι και δική μας νίκη. Στο Alien: Earth δεν γεννιέται ένας νέος άνθρωπος· γεννιέται κάτι άλλο, ακαθόριστο, που κοιτά την ανθρωπότητα όχι ως κοινότητα προς σωτηρία, αλλά ως εμπόδιο.
Το Alien: Earth δεν προτείνει λύσεις και δεν υπόσχεται διέξοδο. Δεν πιστεύει ούτε στην πολιτική αποκατάσταση, ούτε στη σωτηρία μέσω της τεχνολογίας, ούτε σε κάποια μεταφυσική παρηγοριά. Στον κόσμο του, η θνητότητα δεν νοηματοδοτείται και η αθανασία δεν λυτρώνει. Η συνείδηση δεν μπορεί να αποκοπεί από το σώμα, αλλά και το σώμα δεν προσφέρει πια έδαφος για ελπίδα. Ανάμεσα στον βέβαιο θάνατο και στους τεχνο-μεσσίες, η ανθρωπότητα μοιάζει παγιδευμένη σε μια διαχείριση της ύπαρξης χωρίς σκοπό. Ισως γι’ αυτό η σειρά, πέρα από τις αφηγηματικές της αρετές ή τα προβλήματά της, είναι τόσο ενοχλητική.
