Βλέποντας στον Σκάι και ξαναβλέποντας στο YouTube τις φοβερές εκπομπές του Παύλου Τσίμα για τον Διονύση Σαββόπουλο, αισθάνθηκα μια αγαλλίαση. Είδα κανονικούς ανθρώπους να υπηρετούν μία τέχνη με προσήλωση και αγάπη. Τους είδα να μην αποθεώνουν τη μαζικότητα ενός κόσμου ο οποίος ασθμαίνει επιδιώκοντας να μιμηθεί τις περιπτώσεις που ξεχωρίζουν αλλά, αντίθετα, μέσα σε δημιουργικές ομάδες, να αναφέρονται σε επιρροές, σε πρότυπα που θέλουν να φτάσουν, σε πνευματικά ύψη που χρησιμεύουν ως μέτρο σύγκρισης, σε κοινωνίες και σε αιτήματα – αλλά και στην περιπόθητη ατομικότητα, στην ξεχωριστή δημιουργική ταυτότητα και στο βάθος της.
Είναι μια εκπομπή στην οποία κυκλοφορεί ο πλούτος της πραγματικότητας, χωρίς το φίλτρο που της βάζει η μαζική κουλτούρα. Ακούς αναφορές στον Νίκο Εγγονόπουλο, στον Κάρολο Κουν, στον Μανόλη Αναγνωστάκη και λες, ναι, υπήρξαν στη χώρα ποιητές, ζωγράφοι, λογοτέχνες, σκηνοθέτες, υπάρχουν ακόμα. Υπάρχει πάντα μια πλούσια πνευματική ζωή που διεκδικεί χώρο, εκτοπισμένη από την επιφάνεια της μαζικής κουλτούρας και, δυστυχώς, κι από την εκπαίδευση, που κι αυτή μοιάζει να δίνει λόγο στη μαζική κουλτούρα ή, πάντως, σε λειτουργούς που εύκολα την ακολουθούν.
Οι εκπομπές είναι υποδειγματικές. Αλλά το νόημά τους το δίνει, όπως πάντα όπου βρισκόταν στο κέντρο του ενδιαφέροντος, ο ίδιος ο Σαββόπουλος. Ακούγοντάς τον να μιλάει για τη ζωή του, τα τραγούδια του, την εποχή του, αναγκαστικά κάνεις κάποιες συγκρίσεις. Κυρίως, αναρωτιέσαι τι έχει αλλάξει σήμερα από τότε, από τα χρόνια της δικτατορίας κι από τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης.
Ο Σαββόπουλος ήταν παιδί μιας εποχής που δεν είχε πολλές πληροφορίες. Είχε όμως οικογένειες που απαιτούσαν, όχι πάντα με σωστό τρόπο, το παιδί να γίνει καλύτερος άνθρωπος από τους γονείς. Και σχολεία που, στο τέλος της χρονιάς, ζητούσαν μια μίνιμουμ γνώση κάποιων ελάχιστων πραγμάτων. Από εκεί ξεκίνησε. Προφανώς, επειδή ασφυκτιούσε μέσα στα όρια του συντηρητικού κόσμου μας, θέλησε να τα υπερβεί – κι αυτή η προσπάθεια της υπέρβασης ήταν η καλλιτεχνική του περιπέτεια.
Ο Σαββόπουλος ήταν ξεχωριστός, μοναδικός: ήταν ο εαυτός του. Αλλά για να γίνει ο εαυτός του, διάβασε, άκουσε, είδε και έμαθε πολλά, πέταξε αρκετά και κράτησε λιγότερα. Κι ήταν μέσα σ’ όλα, σε ό,τι τουλάχιστον τον ενδιέφερε. Ενημερωμένος για την πολιτική, για τα γράμματα, για τις τέχνες, για τα θεάματα. Ακομπλεξάριστα, τολμούσε να χρησιμοποιεί τις γνώσεις του, να τις εκθέτει. Μιλώντας, τοποθετούμενος, έκανε συχνά λάθη. Αλλά ό,τι παρήγε ως καλλιτέχνης είναι πέρα και πάνω από το σωστό και το λάθος: είναι πεδίο συγκίνησης και αισθητικής χαράς.
Τα τραγούδια του Σαββόπουλου είναι όπως κι η ζωή του. Γεμάτα περιεχόμενο. Μηνύματα, πληροφορίες, συγκρούσεις, αναφορές, αισθήματα και αισθήσεις. Είναι προϊόντα μιας προσωπικής ιδιοφυΐας, με τη συμβολή σημαντικών προσωπικοτήτων της τέχνης του. Κι είναι τεκμήρια μιας εποχής που αποθέωνε την πνευματικότητα.
Στενοχωριέμαι που αυτό το μοντέλο καλλιτέχνη δεν είναι σήμερα συνηθισμένο. Οι λεγόμενοι έντεχνοι είναι βαρετοί και κλαψιάρηδες. Το λαϊκό, κουρδισμένο για ξενυχτάδικα και βιντεοκλίπ. Κι η ραπ, από μουσική διαμαρτυρίας, έχει μετατραπεί σε μπρουτάλ τρόπο ζωής που αποθεώνει τη βλακεία και τη βαναυσότητα. Κατανοώ τι τη γεννάει, αλλά αρνούμαι να συμβιβαστώ με την ιδέα ότι η ζωή μας ορίζεται από τη βλακεία και τη βαναυσότητα. Και περιμένω από τον χυλό να ξεκινήσουν οι αυριανοί Σαββόπουλοι της εποχής τους.
Επειδή τίποτα δεν τελειώνει.
Μια εν ψυχρώ δολοφονία
Το έγκλημα στη Μινεάπολη των ΗΠΑ, η εν ψυχρώ δολοφονία μιας κοπέλας από πράκτορα της αστυνομίας που ερευνά και διώκει την παράνομη μετανάστευση, είναι δικαίως ζήτημα που έχει σοκάρει την Αμερική και τον δυτικό κόσμο – τον κόσμο όπου η ανθρώπινη ζωή δεν είναι άθυρμα στα χέρια βάναυσων εξουσιών αλλά μια από τις πιο ακριβές αξίες. Η παρουσία του Τραμπ στα πράγματα κατάφερε κι αυτό: να σχετικοποιηθεί η ανθρώπινη ζωή σε μια επικράτεια ο πολιτισμός της οποίας την αποθεώνει.
Ξέρω τις αντιρρήσεις. Η αστυνομία στην Αμερική έχει εξουσία να ασκεί ασύμμετρη βία, αν κρίνει ότι το οφείλει. Τίποτα δεν δικαιολογεί την υπέρβαση της αρχής της αναλογικότητας. Τίποτα δεν μπορεί να δικαιώσει τη βαναυσότητα που έφερε στους θεσμούς της χώρας – που βιώνει γρήγορα μια πρωτοφανή παρακμή, παραδομένη σε ένα σύστημα που εξυμνεί τη βαναυσότητα, ενώ στον αντίποδα κυριαρχούν οι ιδεοληψίες της πολιτικής ορθότητας, οι οποίες σπανίως αφορούν τους πληθυσμούς στους οποίους απευθύνονται οι πολιτικές του Τραμπ και τα αποτελέσματά τους.
Δεν ξέρω πού θα πάει αυτή η κατρακύλα της Αμερικής. Αλλά κι άλλες φορές η βία οδήγησε σε εκρήξεις τον υπόγειο κοινωνικό αναβρασμό. Κι αυτή τη στιγμή, ο αναβρασμός αυτός δυναμώνει ανάμεσα σε εκείνους που δεν έχουν να χάσουν παρά τις αλυσίδες τους.
