«Μία κάποια λύση»

Προς το τέλος του 2014, ήταν σαφές, ότι το δεύτερο μνημόνιο δεν έκλεινε. Το ΔΝΤ το είχε διατυπώσει σαφώς στη δημοσιευμένη έκθεσή του, τον Σεπτέμβριο του 2014. Θα χρειαζόταν και τρίτο Μνημόνιο, ή άλλως νέοι δανειακοί πόροι, προκειμένου να καλυφθούν οι δανειακές υποχρεώσεις, ειδικά το δεύτερο εξάμηνο του 2015. Τα θέματα εκτός τροχιάς ήταν το πλεόνασμα του προϋπολογισμού, που θα απαιτούσε νέα μέτρα της τάξης των 8-10 δισ., τα κόκκινα δάνεια των τραπεζών, που θα απατούσαν νέα ανακεφαλαιοποίηση της τάξης των 10-20 δισ., το συνταξιοδοτικό, που παρά τος τεράστιες περικοπές παρέμενε μη βιώσιμο και το χρέος, που παρά το PSI, ήταν εξόφθαλμα μη βιώσιμο.

Η κυβέρνηση Σαμαρά προσπάθησε να κλείσει το Μνημόνιο με «πολιτική συμφωνία», ενόψει του «μπαμπούλα» του ΣΥΡΙΖΑ και πρότεινε «πιστοληπτική γραμμή» στο ΔΝΤ για να καλύψει την τρύπα του δεύτερου Μνημονίου με νέο δανεισμό από τις αγορές. Μόνο που το ΔΝΤ δεν το συζήτησε καν.

Με την εκλογή ΣΥΡΙΖΑ ήταν γνωστό ότι υπήρχε ένα εξάμηνο προκειμένου να επιτευχθεί  νέα συμφωνία. Ζήτησε, αλλά δεν έλαβε «δάνειο – γέφυρα». Ετσι οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν στις Βρυξέλλες, μετά την αρχική συμφωνία της 12ης Φεβρουαρίου, υπό ασφυκτικές συνθήκες καθώς η κυβέρνηση θα κάλυπτε τις τρέχουσες ανάγκες από τα τρέχοντα έσοδα, γεγονός που έγινε εφικτό μόνο με την ενεργοποίηση των διαθεσίμων των δημόσιων φορέων.

Οι διαπραγματεύσεις είχαν δύο φάσεις. Μέχρι τα μέσα Απριλίου έγιναν υπό τον Βαρουφάκη. Το επόμενο διάστημα υπό τον Τσακαλώτο. Η βάση της διαπραγμάτευσης ήταν το αρχικό 70/30 του Βαρουφάκη, η ιδέα δηλαδή συμψηφισμού του ανολοκλήρωτου Μνημονίου με την ατζέντα της κυβέρνησης. Αλλά οι διαπραγματεύσεις είχαν διακυμάνσεις. Ο Βαρουφάκης απέπεμψε τον Χουλιαράκη από συντονιστή στα τεχνικά κλιμάκια και δεν είχε σταθερή διαπραγματευτική τακτική. Ο Σόιμπλε, μέσω του Ντάισελμπλουμ και του Βίζερ, μετατόπιζε συνεχώς την ατζέντα. Παρ’ όλ’ αυτά, οι διαπραγματεύσεις είχαν προχωρήσει αρκετά. Σε έναν κατάλογο 44 σημείων συμφωνίας, σημαντική πρόοδος είχε γίνει στα 39 από αυτά.

Τον Μάιο όμως υπήρξε αντιστροφή. Οι Ευρωπαίοι ήταν αναβλητικοί, ενώ το ΔΝΤ επανέφερε κάθε τόσο το χωριστό δικό του πρόγραμμμα, που δεν ήταν στην ατζέντα. Τον Απρίλιο η κυβέρνηση αποπλήρωσε τις δόσεις του ΔΝΤ, μέσω ενός μηχανισμού ενεργοποίησης αποθεματικών της Ελλάδας στο ίδιο το ΔΝΤ. Τον μήνα Ιούνιο όμως ήταν αδύνατον να πληρωθεί. Με τρεις δόσεις ύψους 1,6 δισ. η κυβέρνηση επέλεξε τη «μη πληρωμή», θεωρώντας, και σωστά, ότι αυτό δεν αποτελεί «πιστωτικό γεγονός».

Το αδιέξοδο ήταν εμφανές. Οι Ευρωπαίοι, για άγνωστους ακόμα, προφανώς πολιτικούς λόγους, επεδίωκαν τη μη συμφωνία, και την κλιμάκωση της κρίσης. Επικαλούνταν στα Eurogroup την «αναξιοπιστία» της ελληνικής πλευράς, αρχής γενομένης στη Ρίγα στα τέλη Απριλίου. Ο Σόιμπλε αναθέρμανε την ιδέα της εξόδου από το ευρώ, του ανύπαρκτου «σχεδίου Κροατία». Αυτό ως γνωστόν δεν υπήρχε. Οι αναθέσεις σε ομάδα επιστημόνων είχαν καταλήξει σε ανολοκλήρωτο φιάσκο. Ανάλογο ήταν και το περίφημο Plan B, που υποτίθεται ότι ετοίμαζε ο Γκαλμπρέιθ, και κατά καιρούς εμφανιζόταν ως «ιδέες Βαρουφάκη» για «παράλληλο νόμισμα», αλλά που ποτέ δεν παρουσιάστηκε σε οποιαδήποτε γραπτή εκδοχή στο οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης. Κοινώς ο «πόλεμος των φαντασμάτων» καλά κρατούσε.

Μόνο που η διέξοδος δεν υπήρχε. Το δημοψήφισμα (ή νέες εκλογές) φάνταζε ως μονόδρομος, αν το διακύβευμα ήταν η ίδια η «παραμονή ή μη του ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση» και από ό,τι φαίνεται αρκετοί ευρωπαίοι φλέρταραν με την ιδέα αυτή. Το «τελεσίγραφο Γιούνκερ» επιτάχυνε τα πράγματα. Το «εκφοβιστικό» δημοψήφισμα θα ήταν μία κάποια λύση και για τις δύο πλευρές. Και αντίθετα από ό,τι είναι πιστευτό, αυτό διάλεξαν και οι δύο πλευρές. Η κυβέρνηση ρητά και οι εταίροι σιωπηλά. Ηταν χαρακτηριστικό ότι το «δημοψήφισμα Παπανδρέου» πολεμήθηκε και ακυρώθηκε στη στιγμή, ενώ το δημοψήφισμα του 2015 αντιμετωπίστηκε με ψύχραιμες δηλώσεις από όλους τους εταίρους.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα φυσικά θα έκλεινε τις τράπεζες, καθιστώντας υποτίθεται  το δίλημμα πιο εκβιαστικό.  Μόνο που η ζωή επέλεξε άλλες ατραπούς.

Ο Γιώργος Σταθάκης ήταν υπουργός Οικονομίας το 2015 και το 2016