Η επίπεδη κερκίδα

Δεν μπορούσαν να κατατάξουν με ασφάλεια τον Μάνο Χατζιδάκι κι έτσι του επετίθεντο σκληρά. Και από πλευρές της παραδοσιακής Αριστεράς και από πλευρές της Δεξιάς, κυρίως όμως από τον χώρο του λαϊκιστικού λούμπεν, ο Χατζιδάκις είχε κακοποιηθεί. Υπήρχαν μικρές υποστηρικτικές χειρονομίες από την ανανεωτική Αριστερά και μερικούς διανοουμένους (σε αντίθεση με πολλούς άλλους, καταδιωκτικούς). Αργότερα, στις αρχές της δεκαετίας του ’90, διευρύνθηκε το υπερασπιστικό μέτωπο. Π.χ. ο ραδιοσταθμός 902 αριστερά στα FM του ΚΚΕ, επί Π. Τσίμα και Δ. Δανίκα, στήριζε. Οι εξαιρέσεις δεν ακύρωναν όμως το κύριο: το αταξινόμητο, το μη εντασσόμενο σε ερμηνευτικές και πολιτικές παραδόσεις, παραμένει αντιπαθητικό και επικίνδυνο.

Οι πολιτικές στοιχίσεις στον τόπο μας είναι καθαρές αν και ασαφείς (συνδυάζεται τέλεια η ασάφεια με την κατηγορηματικότητα και τη φανατική ένταξη). Ή από τη μια μεριά ή από την άλλη, θα είσαι. Και αντίστροφα. Αν δεν είσαι από τη μια πλευρά, δεν μπορεί παρά να είσαι από την άλλη. Στις εσωκομματικές συγκρούσεις οι τομές αποκτούν χαρακτηριστικά ψύχωσης. Στη διάσπαση του ’68 δεν μιλιόνταν μέσα στο στρατόπεδο, αν και συνεξόριστοι. Τελευταία, πολλοί κρύβονται πίσω από διεθνή (π.χ. Ουκρανία – Ρωσία, Ισραήλ – Παλαιστίνη κ.λπ.). Ακίνδυνα (αλλά πυκνά) μίση, που διεγείρονται από μακρινές συγκρούσεις. Εχουμε άτυπα «κόμματα» ακολούθων, φανατικών, ιδεολογικά «ακανόνιστων», που δεν ανέχονται αντίθετη γνώμη. Η διχοτόμηση είναι το θέμα, όχι η πρόφαση με την οποία ενδύεται. Γιατί όμως; Η ευκολία αυτοπροσδιορισμού που προσφέρει η στοίχιση σε μια φατρία, σε κόμμα, σε ομάδα, η καταξίωση εντός τους, η χαρούμενη συνδεσιμότητα με άλλους ομοειδείς και συστεγαζόμενους, προσφέρει τη μεγάλη υπηρεσία μέσα στο καμένο ιδεολογικό, ηθικό και πολιτικό τοπίο; Είσαι μέρος μιας κερκίδας και αυτό σε πιστοποιεί. Η δυσδιάκριτη σκέψη, η δεύτερη ανάγνωση του συμβάντος, ο συνδυασμός των γεγονότων, η μνήμη, θεωρούνται τέκνα μιας αμαρτωλής αμφισημίας. «Είναι γεγονός ότι σε όλο τον κόσμο, τα οριοθετημένα, “κλειστά” και νοηματικά συμπαγή πολιτιστικά σώματα φαίνεται να δίνουν τη θέση τους σε ολοένα και πιο ανοικτές, ρευστές, ή και ακανονάρχητες μορφές, κοινωνικής οργάνωσης και συσσωμάτωσης» γράφει ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς. Και πιο κάτω: «…η ρευστότητα αυτή αντανακλάται στις ψυχοκοινωνικές παραμέτρους της κοινωνικής ενσωμάτωσης. Η “νέα τάξη πραγμάτων και ιδεών” χαρακτηρίζεται από την προϊούσα αποδυνάμωση της ανακουφιστικής αίσθησης του “ανήκειν” σε ένα δεδομένο σταθερό και συνεκτικό κοινωνικό Ολο». (Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, «Η επινόηση της ετερότητας» σ. 20, 21, εκδ. Καστανιώτη, 2010).

Η κίβδηλη και φανατική, αγελαία ένταξη, είναι μια νοσταλγική αντίδραση απέναντι στον πολτό των αφανισμένων ταυτοτήτων; Είναι μια ζωτική ανάγκη αυτοσχηματισμού και αυτο-οριοθέτησης; Ή απλώς ένα περίσσευμα αποθηκευμένου μίσους που βρίσκει οπή και έξοδο;

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος και καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ