Aσημένια οικονομία

Το βασικό πρόβλημα δεν είναι πια πόσο θα ζούμε. Είναι το τι κάνουμε με το αυξανόμενο προσδόκιμο ζωής σε έναν κόσμο που στήθηκε για μικρότερο. Αν οι μισοί από όσους γεννιούνται σήμερα στις ανεπτυγμένες χώρες φτάσουν τα 100, όπως είπε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, τότε δεν μιλάμε για πρόβλεψη – αλλά για μετάβαση. Το διεθνές συνέδριο για τα «Οικονομικά της Μακροζωίας και της Γήρανσης» ανέδειξε με οξύτητα ότι οι οικονομίες, τα ασφαλιστικά συστήματα και οι αγορές εργασίας είναι εγκλωβισμένα σε έναν μεταπολεμικό σχεδιασμό που αντιστοιχούσε σε σύντομες, γραμμικές ζωές. Σήμερα χρειάζεται κάτι ριζικά διαφορετικό. Η σύνδεση του προσδόκιμου ζωής με την ηλικία συνταξιοδότησης, η ευελιξία στα ωράρια και η διά βίου μάθηση είναι πολιτικές που δεν κοστίζουν όσο φοβόμαστε – αλλά καθυστερούν την αποδόμηση του παραγωγικού ιστού.

Οπως επεσήμανε ο Αντριου Σκοτ, καθηγητής Οικονομικών στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας Ελισον της Οξφόρδης, το πρόβλημα δεν είναι η γήρανση αλλά το πώς γερνάμε. Και όπως έδειξε ο Ντέιβιντ Μάιλς, επικεφαλής αναλυτής του Γραφείου Υπευθυνότητας Προϋπολογισμού της Βρετανίας, η φύση της εργασίας είναι πλέον πολύ λιγότερο σωματική – άρα η αποχώρηση στα 62 ή 65 δεν έχει λειτουργική βάση. Παρ’ όλα αυτά, το κράτος συχνά ενθαρρύνει πρόωρη έξοδο, δημιουργώντας ένα δημοσιονομικό κόστος που, στην περίπτωση της Ελλάδας, ξεπερνά ήδη το 15% του ΑΕΠ.

Ο ΟΟΣΑ, μέσω του επικεφαλής οικονομολόγου του, Αλβάρο Περέιρα, προειδοποιεί ότι χωρίς βαθιές τομές τα χρέη των κρατών θα εκτοξευθούν. Ομως η επιμήκυνση της ζωής μπορεί να αποτελέσει και μοχλό ανάπτυξης. Ο Πιερρακάκης μίλησε για «ασημένια οικονομία»: τουρισμό υγείας, μακροχρόνια φροντίδα, ψηφιακές υπηρεσίες για ηλικιωμένους, προσέλκυση συνταξιούχων με κίνητρα. Το παράδειγμα της Ισπανίας και της Πορτογαλίας δείχνει ότι η ζήτηση υπάρχει.