Πληθυσμιακός μετασχηματισμός

Η Ελλάδα βαδίζει προς έναν πληθυσμιακό μετασχηματισμό που τινάζει στον αέρα τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού της συστήματος. Η αναλογία ενός εργαζομένου ανά συνταξιούχο έως το 2050, σύμφωνα με Τράπεζα της Ελλάδος και ΙΟΒΕ, καθιστά τον πρώτο πυλώνα – τον παραδοσιακά αναδιανεμητικό – εύθραυστο και ελλειμματικό. Ηδη, το 2023, οι μεταβιβάσεις από τον κρατικό προϋπολογισμό ξεπέρασαν τα 17 δισ. ευρώ, χωρίς αντίστοιχη αύξηση των ασφαλιστικών εισφορών.

Ο δεύτερος πυλώνας – τα επαγγελματικά ταμεία – καλύπτει μόλις ένα τμήμα του εργατικού δυναμικού. Βασίζεται στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα και προϋποθέτει επενδυτική διαχείριση, διάρκεια συμμετοχής και κατάλληλο δημογραφικό προφίλ. Παρά τις παροτρύνσεις για διεύρυνση, τα φορολογικά κίνητρα ωφελούν κυρίως υψηλόμισθους εργαζομένους, αφήνοντας εκτός ένα ευρύ φάσμα. Τα ταμεία αυτά μπορούν να παίξουν κρίσιμο ρόλο, αλλά απαιτούν θεσμική θωράκιση, ανεξαρτησία, επαγγελματική διακυβέρνηση και εποπτεία με διαφάνεια.

Ο τρίτος πυλώνας – η ιδιωτική ασφάλιση – παραμένει περιθωριακός: μόνο το 15% των πολιτών διαθέτει ιδιωτικό συνταξιοδοτικό πρόγραμμα. Η έλλειψη ασφαλιστικής παιδείας, η δυσπιστία απέναντι στον ιδιωτικό τομέα και το χαμηλό διαθέσιμο εισόδημα λειτουργούν αποτρεπτικά. Το 70% των νέων δηλώνει ότι δεν έχει πρόσβαση σε εναλλακτικό σχήμα, ακόμη και αν αναγνωρίζει ότι η μελλοντική δημόσια σύνταξη δεν θα επαρκεί. Οι ασφαλιστικές εταιρείες, παρά τις προσπάθειές τους, δεν έχουν καταφέρει ακόμη να κερδίσουν την εμπιστοσύνη του ευρέος κοινού.

Η πληροφόρηση είναι ανεπαρκής, οι ψηφιακές υπηρεσίες υποτυπώδεις. Οι νέες γενιές χρειάζονται διαφάνεια, προσωποποιημένες προβλέψεις και εργαλεία σύγκρισης. Χωρίς αναβάθμιση των συμπληρωματικών σχημάτων, οι συντάξεις κινδυνεύουν να μετατραπούν σε επίδομα επιβίωσης. Το ασφαλιστικό δεν είναι απλώς τεχνικό ζήτημα. Είναι υπαρξιακή πρόκληση για μια κοινωνία που γερνά, αποσύρεται και φτωχαίνει – και δεν αντέχει άλλες αναβολές.