To παράδοξο Jevons και τα data centers

Η ενεργειακή σπαζοκεφαλιά της ψηφιακής εποχής μας αφορά την κατανάλωση ενέργειας από τα data centers. Η τεχνητή νοημοσύνη μας βοηθά, αλλά έχει κόστος.

Αν το Διαδίκτυο ήταν χώρα, θα ήταν ήδη από τις πιο ενεργοβόρες. Κάθε μας «εντολή» στην τεχνητή νοημοσύνη, στηρίζεται σε αμέτρητα data centers. Αυτά τα τεράστια εργοστάσια δεδομένων καταναλώνουν αρκετή ενέργεια. Το ερώτημα δεν είναι πια αν αυτό είναι πρόβλημα, αλλά γιατί ενώ η τεχνολογία γίνεται ολοένα και πιο αποδοτική, η συνολική κατανάλωση εκτινάσσεται.

Εδώ εμφανίζεται το Jevons Paradox – το φαινόμενο όπου η βελτίωση της αποδοτικότητας οδηγεί… σε περισσότερη κατανάλωση. Το 1865, ο William Stanley Jevons παρατήρησε ότι όσο αποδοτικότερη γινόταν η χρήση του άνθρακα στην Αγγλία, τόσο περισσότερο αυξανόταν η συνολική ζήτηση. Σήμερα, η ιστορία επαναλαμβάνεται σε ψηφιακή μορφή. Καλύτεροι servers, εξυπνότερη συμπίεση δεδομένων, ενεργειακά «πράσινα» chips – όλα αυτά κάνουν φθηνότερη την επεξεργασία και αποθήκευση. Αποτέλεσμα; Περισσότερα δεδομένα, περισσότερες υπηρεσίες, περισσότεροι χρήστες.

Δεν είναι λόγος για πανικό – είναι αφορμή για σοβαρή σκέψη. Η καινοτομία δεν είναι ο εχθρός, αλλά μέρος της λύσης. Οι πάροχοι επενδύουν ήδη σε data centers με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τεχνολογίες φυσικής ψύξης, όπως και ελληνικό ΑΙ Factory, ΦΑΡΟΣ. Ωστόσο, η πραγματική λύση ίσως είναι περισσότερο κοινωνική παρά τεχνολογική: Πόσα δεδομένα χρειαζόμαστε πραγματικά; Χρειάζομαι όντως 17.000 φωτογραφίες του καφέ μου στο cloud;

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι πανάκεια. Να είμαστε σίγουροι αν ένα πρόβλημα απαιτεί εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης για να λυθεί ή μπορεί και ένα software παλαιότερης γενιάς να κάνει εξίσου καλά τη δουλειά. Η ενεργειακή κατανάλωση των data centers είναι η νέα πρόκληση της εποχής μας, όχι γιατί δεν ξέρουμε πώς να την περιορίσουμε, αλλά επειδή συχνά δεν θέλουμε. Ο Jevons μας θυμίζει ότι η λύση είναι η ενσυνείδητη χρήση της τεχνολογίας. Οχι λιγότερο Internet, αλλά πιο έξυπνη χρήση του.

Γιατί, όπως πάντα, το ζήτημα δεν είναι η ενέργεια – είναι εμείς.

Ο Γιάννης Μαστρογεωργίου είναι ειδικός γραμματέας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού στην προεδρία της κυβέρνησης