Μπορεί να αλλάξει η ατζέντα;

Τόσο η κυβέρνηση όσο και η αξιωματική αντιπολίτευση προχώρησαν σε συγκεκριμένα βήματα προς την κατεύθυνση παρουσίασης πολιτικών στον τομέα των σιδηροδρομικών μεταφορών. Η κυβέρνηση υποσχέθηκε και άμεση υλοποίηση. Η ιδανική εκδοχή των πραγμάτων θα ήταν ότι μπαίνουν οι ράγες για επιστροφή στον ορθολογισμό, στην αντιπαράθεση θέσεων, την υλοποίηση δημόσιας πολιτικής και τον κριτικό έλεγχο. Από την άλλη πλευρά, είναι σημαντικό να κατανοούμε ότι είναι δυσχερής μία τέτοια αναστροφή των πραγμάτων.

Οι εξαγγελίες είχαν τις αναμενόμενες αντιδράσεις. Για τους επιφυλακτικούς, ηχεί παράδοξα έπειτα από έξι χρόνια να ακούγεται η υπόσχεση ότι θα αλλάξουν όλα. Για τους συμπαθούντες, πρόκειται για μία ένεση αυτοπεποίθησης, με την ελπίδα να κινητοποιηθούν οι συμπολιτευόμενες δυνάμεις. Οι σώφρονες καλά θα κάνουν να περιμένουν την υλοποίηση, και να αξιολογήσουν τα πράγματα τότε.

Στο μεταξύ τι γίνεται; Προφανώς υπάρχει το επικοινωνιακό στοιχείο και η επιδίωξη αλλαγής της πολιτικής ατζέντας. Αυτό δεν είναι αθέμιτο. Αντίθετα, είναι και ωφέλιμο, αν όντως κατατείνει στην εστίαση στα προβλήματα της χώρας και τις ανάγκες των πολιτών. Ο δημόσιος λόγος δεν μπορεί να μένει εγκλωβισμένος στο χθες, σαν όλη η χώρα να είναι ακροατήριο ενός δικαστηρίου της ιστορίας. Από την άλλη πλευρά, γεννάται προβληματισμός μήπως η συγκεκριμένη εστίαση κατευθύνεται περισσότερο από δημοσκοπικά ευρήματα και λιγότερο από μεταρρυθμιστική στόχευση. Μήπως δηλαδή πρόκειται για πολιτικό μάρκετινγκ, για ευκαιριακή επιλογή πολιτικών βάσει του ακροατηρίου που στη συγκεκριμένη στιγμή θέλει συγκεκριμένα πράγματα να ακούσει. Αυτό, αν συμβαίνει, ενέχει έναν μεγάλο κίνδυνο: παρακολουθείς το συγκεκριμένο πρόβλημα, αλλά δεν το προλαβαίνεις. Και έτσι, όταν ανακύψει το επόμενο ατύχημα, για το οποίο είσαι εντελώς απροετοίμαστος, θα βρεθείς στην ίδια ή σε χειρότερη θέση. Από το Μάτι στα Τέμπη.

Το δεύτερο πρόβλημα είναι κατεξοχήν πολιτικό. Μπορεί να αλλάξει η ατζέντα; Μπορεί να αναταχθεί η χαοτική και τοξική δημόσια σφαίρα σε ορθολογική βάση; Είναι σαφές ότι το κοινό έχει πλέον εθιστεί στην επιφύλαξη. Το ερώτημα είναι αν έχει διαβρωθεί ανεπανόρθωτα και η εμπιστοσύνη, διότι τότε η ανάταξη δεν θα είναι εφικτή. Η πολιτική της κυβέρνησης εδώ είναι επιλεκτική. Αντιλαμβάνεται ότι μεγάλο μέρος της κοινωνίας έχει πλέον αντισυστημικό προσανατολισμό, και επιδιώκει να κυριαρχήσει σε έναν συγκεκριμένο πολιτικό χώρο, με την προσδοκία να σπρώξει στο αντισυστημικό πεδίο κάθε ανταγωνιστή της. Φοβούμαστε όμως ότι έτσι απλώς διαχειρίζεται τον χρόνο. Η ανάκτηση της πολιτικής ηγεμονίας, που είχε στο παρελθόν, προϋποθέτει πρόσβαση σε ευρύτερα ακροατήρια. Και ο ορθολογισμός προϋποθέτει στον μέσο χρόνο ότι υπάρχουν δύο μετριοπαθείς εναλλακτικοί πόλοι που συγκρατούν ο ένας τον άλλον. Αλλιώς, θα διαιωνίζονται μετέωρες καταστάσεις και οι προσδοκίες θα ανατρέπονται σε κάθε νέα στροφή. Σε κάθε νέα δικογραφία, για παράδειγμα.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι αναπληρωτής καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ