Καθ’ οδόν προς {LF}την κρεμάλα

Σας πονάνε τα μάτια σας. Το κεφάλι. Η ψυχή σας. Τα αφτιά σας. Η ύπαρξή σας γενικά. Δεν ξέρετε από πού να πιαστείτε. Ψάχνετε μια σανίδα σωτηρίας. Σανίδες δεν υπάρχουν. Υπάρχουν όμως τούβλα. Πάρτε ένα τούβλο και βουλιάξτε μαζί του. Οχι κανονικό για να βουλιάξετε στον πάτο της θάλασσας. Αλλά ένα βιβλίο ρώσου συγγραφέα για να βουλιάξετε σε ένα άλλο σύμπαν. Οταν πήρα ένα δίμηνο διάλειμμα από τα κοινωνικά δίκτυα, πήρα και βιβλίο 1.590 σελίδων στην παραλία όπου έκανα κατασκήνωση. Είχα μπουχτίσει από τα πάντα. Το είδα επίσης σαν στοίχημα: να διαβάσω κάτι «καλό» και μεγάλο, να μείνω συγκεντρωμένος σε ένα κείμενο επικών διαστάσεων και να δω κάτι διαφορετικό, κάτι που θα με κάνει να βυθιστώ στις σελίδες, να αφήσω τις λέξεις να με τυλίξουν και να ζήσω μέσα του. Πέτυχε, γιατί το έφερα βόλτα και το τελείωσα. Ηταν οι «Ιστορίες από την Κολυμά» του Βαρλάμ Σαλάμοφ (Αγρα, 2022, μτφρ. Ελένη Μπακοπούλου), μια δαιδαλώδης συλλογή διηγημάτων, όπου εξιστορείται κάθε πιθανή πτυχή για τα δεκαεπτά χρόνια που πέρασε ο συγγραφέας στο σκληρότερο από τα σταλινικά γκουλάγκ της Σιβηρίας, αυτό της Κολυμά, στα ορυχεία χρυσού αρχικά.

Επιστρέφοντας στην Αθήνα και με το παραλυτικό άγχος της εξεταστικής του Σεπτέμβρη να καραδοκεί, βυθίστηκα ξανά στα κείμενα ενός Ρώσου, του Γκάιτο Γκαζντάνοφ. Με «Το φάντασμα του Αλεξάντρ Βολφ» (Αντίποδες, 2015, μτφρ. Ελένη Μπακοπούλου) ξέφευγα από την πλήξη των τελευταίων μαθημάτων. Οσο πιο βαθιά βυθιζόμουν στα νομικά εγχειρίδια, τόσο πιο πολύ έβλεπα την αφήγηση του Γκαζντάνοφ ως αγχολυτικό. Σ’ αυτήν ένας νεαρός στρατιώτης στη διάρκεια του ρωσικού εμφυλίου σκοτώνει κάποιον στην ύπαιθρο της Ουκρανίας, φέρει τον φόνο αυτόν βάρος στη συνείδησή του, ώσπου χρόνια μετά, όντας στο Παρίσι, διαβάζει το διήγημα κάποιου Αγγλου όπου περιγράφεται ακριβώς το περιστατικό αυτό, από την πλευρά όμως του θύματος. Και ξεκινά την αναζήτηση. Αργότερα, όταν τα ωράρια εργασίας με διέλυαν και το ενδεχόμενο της επανεκλογής του Τραμπ φαινόταν όλο και πιο πιθανό, έβρισκα πολύ διασκεδαστική τη γλώσσα του Ιβάν Τουργκένιεφ. Μέσα στον βόρβορο της επικαιρότητας, προτιμούσα να διαβάζω για τα προβλήματα των ρώσων αστών του 19ου αιώνα. Αλήθεια. Πολύ με ξεκούραζε. Η αφήγησή του, σαν ένα μακρόσυρτο κουτσομπολιό μιας αστής θειας που σε κάλεσε για τσάι και σου δίνει κανονικό ραπόρτο: για ό,τι έγινε στο χωριό, για το αγρόκτημα, για την αγροτική επανάσταση, για τους μουζίκους του πλούσιου που μένει απέναντι, προσέχοντας συγχρόνως να μην της ξεφύγει καμιά «κακιά» λέξη και την παρεξηγήσεις, μη νομίσεις δηλαδή ότι δεν είναι όντως αστή.

Πιο μετά που άρχισε τις τρέλες του ο νέος πλανητάρχης, έπιασα τον Αντρέγεφ. Ηταν υπερβολή. Με έβαλε και αυτός μέσα στις σελίδες και εκεί που είπα να ξεχαστώ, ένιωσα πως πήγαινα και εγώ αργά προς την κρεμάλα όπως οι πέντε συν δύο πρωταγωνιστές στο «Μια διήγηση για τους επτά κρεμασμένους». Τι θέλω να πω; Οσο ασφυκτική και αν είναι η καθημερινότητα, δεν είναι πιο ασφυκτική από μια κρεμάλα. Διαβάστε Ρώσους. Θα νιώσετε ένα με τις σελίδες του βιβλίου στο οποίο όλοι πάντα περνούν χειρότερα από εσάς.