H ανορθόδοξη ελπίδα

Οι προκλήσεις που δημιουργούνται στο ασταθές περιβάλλον της παγκόσμιας πολυπολικότητας είναι τεράστιες. Οι σχετικές αποφάσεις των ηγετών των μεγάλων δυνάμεων είναι κρίσιμες όχι μόνο για τα συμφέροντα των χωρών τους αλλά και για τη μοίρα ολόκληρου του κόσμου.

Ο επανεκλεγείς αμερικανός πρόεδρος Τραμπ καλείται σήμερα να αντιμετωπίσει κάποιες πρωτόγνωρες παγκόσμιες προκλήσεις που σχετίζονται άμεσα με τα πυρηνικά όπλα. Ο ίδιος έχει ήδη αποδείξει κατά την πρώτη θητεία του στον Λευκό Οίκο ότι είναι ένας ανορθόδοξος πολιτικός. Παρορμητικός, μεγαλόστομος και ακαταλόγιστος. Δεν κρύβει την περιφρόνησή του για τους παγκόσμιους κανόνες δικαίου και τους διεθνείς θεσμούς, προκρίνοντας για την επίλυση προβλημάτων κανονιστικές κατά περίπτωση προσεγγίσεις που προσομοιάζουν εκβιαστικές εμπορικές συναλλαγές. Πιστεύει πως οι κανόνες πρέπει να τίθενται από τον ισχυρό και όχι απαραίτητα από καθολικά συμφωνημένες αξίες. Η συμπεριφορά του στο παρελθόν προς τον Πούτιν, τους G7, ευρωπαίους ηγέτες και τον Κιμ Γιονγκ-Ουν υπήρξε ενδεικτική αυτής της προσωπικότητάς του.

Το ερώτημα που σήμερα προκύπτει: Θα μπορούσε αυτός ο Τραμπ, ο ανορθόδοξος και απόλυτος ηγέτης της παγκόσμιας υπερδύναμης, να αντιμετωπίσει με επιτυχία τρεις κορυφαίες και επικίνδυνα εντεινόμενες παγκόσμιες προκλήσεις;

1 Η Ρωσία απειλεί με χρήση πυρηνικών όπλων στον πόλεμο της Ουκρανίας. Εμπλούτισε μάλιστα τον εθνικό πυρηνικό της σχεδιασμό με σενάρια πρώτης χρήσης πυρηνικών όπλων, αποκτώντας έτσι στρατηγικό πλεονέκτημα στη διεξαγωγή του πολέμου αλλά και στην όποια μελλοντική απόφαση τερματισμού του. Ωστόσο, το παράδειγμα που δημιουργεί είναι τρομακτικό: «Εάν έχεις πυρηνικά όπλα, μπορείς να επιτεθείς και θα βγεις κερδισμένος. Αρκεί να απειλήσεις ότι δεν θα διστάσεις να τα χρησιμοποιήσεις πρώτος». Μια πρακτική που αναμφίβολα βλάπτει τα γεωστρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ, αφού στην υφήλιο υπάρχουν άλλοι οκτώ, εν δυνάμει ανταγωνιστές, κάτοχοι πυρηνικών όπλων.

Για τον Τραμπ, η πρόκληση αλλά και η ευκαιρία είναι μοναδική: Να δεσμεύσει τη Ρωσία, και μαζί της όλους τους κατόχους πυρηνικών όπλων, σε μια πυρηνική συμφωνία για τη μη-πρώτη χρήση πυρηνικών όπλων. Στην προσπάθεια του αυτή ο Τραμπ θα έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα. Τις  ιδιαίτερες σχέσεις του με τον Πούτιν, όπως τουλάχιστον τις εκδήλωσε στην προηγούμενη θητεία του.

2 Το Ιράν θεωρείται ότι είναι μια οριακά de facto πυρηνική χώρα. Η έξοδος των ΗΠΑ το 2018 από τη διεθνή πυρηνική συμφωνία JCPOA αυστηρού ελέγχου του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος απεδείχθη ένας μεγάλος παραλογισμός του τότε προέδρου Τραμπ. Εάν το Ιράν κατασκευάσει τώρα πυρηνικά όπλα, εξισορροπώντας την ισραηλινή πυρηνική ικανότητα, εκτιμάται ότι η Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος, η Τουρκία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δεν θα αργήσαν να το ακολουθήσουν. Ο κίνδυνος καθολικής ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή είναι μεγάλος με απρόβλεπτες γεωπολιτικές προεκτάσεις. Το παγκόσμιο καθεστώς μη-διάδοσης των πυρηνικών όπλων (NPT) θα καταρρεύσει. Η ζημιά στα περιφερειακά και ευρύτερα γεωπολιτικά συμφέροντα των ΗΠΑ είναι βέβαιη.

Ως εκ τούτου, και το Ιράν αποτελεί μια δελεαστική πρόκληση-ευκαιρία για τον Τραμπ να αποδείξει ότι είναι ο μεγάλος ειρηνοποιός-ηγέτης, όπως ο ίδιος υπερηφανεύεται. Πλην όμως θα πρέπει να αγνοήσει τον φραγμό που ο ισραηλινός πρωθυπουργός Νετανιάχου συνεχώς του υπενθυμίζει. Το έκανε και πρόσφατα μπροστά στις κάμερες στον Λευκό Οίκο: «Κάθε συμφωνία με το Ιράν θα είναι μια κακή συμφωνία» υπογράμμισε ο Νετανιάχου.

3Η Κίνα, μαζί με τη σταθερή οικονομική και τεχνολογική της ανάπτυξη, ακολουθεί μεθοδικά ένα πρόγραμμα ισχυροποίησης της πυρηνικής της ικανότητας. Η δυναμική ανάδειξή της σε πυρηνική υπερδύναμη σίγουρα καθορίζει τις προσπάθειες της Ουάσιγκτον για περιορισμό της επιρροής του Πεκίνου στην Ασία. Απειλείται η αμερικανική πυρηνική υπεροχή και η επιδιωκόμενη παγκόσμια ηγεμονία της. Συγχρόνως όμως, ενισχύεται η πιθανότητα δυναμικής αντιπαράθεσης ΗΠΑ και Κίνας με επίκεντρο την Ταϊβάν, η οποία όμως εύλογα θα προκαλούσε μια αλυσιδωτή αντίδραση στη διάδοση των πυρηνικών όπλων στην Ασία. Μετά την Ταϊβάν, τόσο η Νότια Κορέα όσο και η Ιαπωνία είναι έτοιμες και ικανές να κάνουν την κίνηση που επίσης θα σηματοδοτήσει το τέλος της NPT. Παρόμοια εξέλιξη σαφώς δεν θα είναι προς το συμφέρον κανενός εκ των δύο, ΗΠΑ και Κίνας.

Το ερώτημα είναι αν ο πρόεδρος Τραμπ θα εκλάβει την πρόκληση για επίλυση του προβλήματος Ταϊβάν – ύπαρξη μιας Κίνας με πρωτεύουσα το Πεκίνο – ως ευκαιρία για απόκτηση αμερικανικών στρατηγικών πλεονεκτημάτων. Και κυρίως, για αυταπόδειξη της μοναδικότητάς του. Ωστόσο, η επίτευξη ασιατικής ειρήνης θα παραμείνει και για τον παρορμητικό και ακαταλόγιστο Τραμπ μια αρκετά περίπλοκη υπόθεση.

Τελικά, λέτε να αποδειχθεί και θαυματουργός ο ανορθόδοξος πρόεδρος Τραμπ;

ΥΓ: Ποιος φανταζόταν ότι εν έτει 2025 θα καταλήγαμε να ελπίζουμε στα θαύματα!

Ο δρ Παντελής Οικονόμου είναι πρώην πυρηνικός επιθεωρητής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) και επιστημονικός συνεργάτης στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)