Μόνο όπλο, η αλήθεια

Διακεκριμένοι καθηγητές Ιστορίας έχουν υποστηρίξει ότι ο εκλεγμένος πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει τα χαρακτηριστικά ενός φασίστα δικτάτορα. Ο ίδιος ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι δεν ενδιαφέρεται να προστατεύσει τους θεσμούς από τους οποίους εξαρτάται μια φιλελεύθερη δημοκρατία, όπως η ελευθερία του Τύπου, μια ανεξάρτητη Δικαιοσύνη και μια υπερκομματική γραφειοκρατία.

Το αν η αμερικανική δημοκρατία θα αντέξει τις προσπάθειες του Τραμπ να αποδυναμώσει τα θεμέλιά της εξαρτάται από το πόσο οι άνθρωποι είναι έτοιμοι να τα υπερασπιστούν. Οταν ο πρόεδρος της Νότιας Κορέας Γιουν Σουκ-γιολ, απογοητευμένος από τους βουλευτές της αντιπολίτευσης που μπλοκάρουν την ατζέντα του, κήρυξε ξαφνικά στρατιωτικό νόμο στις 3 Δεκεμβρίου, διαδηλώσεις ξέσπασαν αμέσως στους δρόμους και στην Εθνοσυνέλευση. Μπροστά στη συντριπτική αντίσταση, ακόμη κι από μέλη του κόμματός του, ο Γιουν υποχώρησε.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες απέχουν ακόμη πολύ από το να είναι μια απολυταρχία. Αλλά ο Τραμπ αντιμετωπίζεται ήδη από ορισμένους ανθρώπους ως τρομερός μονάρχης και όχι ως εκλεγμένος πρόεδρος. Ο ιδρυτής της Amazon και ιδιοκτήτης της «Washington Post» Τζεφ Μπέζος είναι ένας από τους πιο ισχυρούς άνδρες στη χώρα, αν όχι στον κόσμο. Αλλά εμπόδισε την εφημερίδα του να ταχθεί υπέρ της υποψηφιότητας της Κάμαλα Χάρις για την προεδρία. Ο τηλεοπτικός παρουσιαστής Τζο Σκάρμπορο, αφού χαρακτήριζε τον Τραμπ ως φασίστα για χρόνια στην εκπομπή του στο MSNBC, έσπευσε στη Φλόριντα για να υποκλιθεί στον εκλεγμένο πρόεδρο αμέσως μετά τη νίκη του.

Στο εσωτερικό του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος οι προειδοποιήσεις για την απειλή του Τραμπ έχουν δώσει τη θέση τους στον οπορτουνισμό. Ο γερουσιαστής Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος κάποτε αποκαλούσε τον Τραμπ «απατεώνα», είναι ο εκλεκτός του για υπουργός Εξωτερικών, ενώ ο Τζέι ντι Βανς, ο οποίος συνέκρινε τον Τραμπ με τον Αδόλφο Χίτλερ, θα είναι ο αντιπρόεδρός του. Η φιλοδοξία μπορεί εύκολα να ξεπεράσει τους πολιτικούς και ηθικούς ενδοιασμούς. Πολλά εξαρτώνται από το αν αρκετοί Ρεπουμπλικανοί θα υιοθετήσουν μια στάση αρχών.

Ενας άλλος τρόπος για να απαντήσει κανείς σε έναν διεφθαρμένο και εκδικητικό πρόεδρο είναι να επιδοθεί σε αυτό που ορισμένοι άνθρωποι που ζούσαν στη ναζιστική Γερμανία αποκαλούσαν «εσωτερική μετανάστευση»: να σκύβει το κεφάλι με την ελπίδα να μείνει μακριά από τα προβλήματα. Ωστόσο, όπως τόνισε στους «New York Times» ένας δημοσιογράφος που εργαζόταν παλιά στη Ρωσία, οι Ρώσοι υπό τον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, όπως και οι Γερμανοί υπό το Τρίτο Ράιχ, συνειδητοποίησαν γρήγορα ότι μπορεί να επιλέξουν να απομακρυνθούν από την πολιτική, αλλά η πολιτική δεν θα απομακρυνθεί από αυτούς.

Θα ήταν σοβαρό λάθος για τους Αμερικανούς να συμπεριφέρονται σαν να ζουν ήδη σε μια απολυταρχία. Οι διαφωνούντες σε πραγματικές απολυταρχίες έχουν κάνει συχνά το αντίθετο. Ο Βάτσλαβ Χάβελ, ο θεατρικός συγγραφέας και πολιτικός αντιφρονών που αργότερα έγινε πρόεδρος, ρίσκαρε τα πάντα για να αντισταθεί στο κομμουνιστικό καθεστώς της Τσεχοσλοβακίας.

Ο Τραμπ είναι ιδιαίτερα εχθρικός απέναντι στον Τύπο («εχθροί του λαού») και στα φιλελεύθερα πανεπιστήμια ακριβώς λόγω της ικανότητάς τους να εκθέτουν τη χρόνια και συχνά τοξική ψευδολογία του. Εχει απειλήσει να κλείσει ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς που δεν τον συμπαθούν, να φυλακίσει επικριτικούς απέναντί του δημοσιογράφους και να επιβάλει πρόστιμα σε πανεπιστήμια που θεωρεί «woke». Δεδομένης της ασάφειας του όρου, σχεδόν οποιοδήποτε εκπαιδευτικό ίδρυμα θα μπορούσε να γίνει στόχος.

Οι αντιδράσεις στα αμερικανικά πανεπιστήμια και τα δημοσιογραφικά γραφεία είναι δύσκολο να προβλεφθούν. Ο φόβος των αντιποίνων μπορεί να ωθήσει τους καθηγητές, τους εκδότες, τους δημοσιογράφους και τους διευθυντές των πανεπιστημίων να λογοκρίνουν τον εαυτό τους. Από την άλλη πλευρά, ορισμένοι αντίπαλοι του Τραμπ σε πανεπιστήμια και άλλα πολιτιστικά ιδρύματα της ελίτ θα μπορούσαν, λόγω απογοήτευσης και οργής, να γίνουν ακόμη πιο ακραίοι σε θέματα φύλου, φυλής και σεξουαλικής ταυτότητας.

Ο καλύτερος τρόπος για τους φιλελεύθερους στα μέσα ενημέρωσης και την τριτοβάθμια εκπαίδευση να ανταποκριθούν στην απειλή της αυταρχικής πολιτικής είναι να επικεντρωθούν στην αναζήτηση της αλήθειας μέσω του ανοιχτού διαλόγου και της ακαδημαϊκής ελευθερίας με ειλικρινείς και αμερόληπτες αναφορές. Αυτό πρέπει να κάνουν ούτως ή άλλως οι διανοούμενοι.

Ο Ιαν Μπουρούμα είναι ολλανδός συγγραφέας και ιστορικός. Είναι καθηγητής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Δημοσιογραφίας στο Κολέγιο Μπαρντ στη Νέα Υόρκη. Βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Θύραθεν