E Pluribus Unum

^«Συναντήσαμε ποτέ Τραμπικό;» αναρωτήθηκε η δεκατετράχρονη κόρη μου, σκασμένη από τα αποτελέσματα, ανήσυχη για την κλιματική αλλαγή, για τη θέση της γυναίκας στις Ηνωμένες Πολιτείες και κατ’ επέκτασιν στον κόσμο.

Συναντήσαμε. Εναν.

Ταξιδέψαμε την άνοιξη στην Αμερική για την προώθηση του μυθιστορήματός μου «Νίκη» που εκδόθηκε στα αγγλικά. Πήγαμε στο Σικάγο, στο Ρόουντ Αϊλαντ, στη Φιλαδέλφεια, στη Νέα Υόρκη. Σε πανεπιστήμια, σε βιβλιοπωλεία, σε λέσχες ανάγνωσης. Μας καλοδέχθηκαν, μας φιλοξένησαν, άνθρωποι εγκάρδιοι, δοτικοί, που ενδιαφέρονταν για την Ελλάδα και για τη λογοτεχνία. Κουβεντιάσαμε – και για τι δεν κουβεντιάσαμε. Εφερνα εγώ συχνά τη συζήτηση στις επικείμενες εκλογές. Ανησυχούσαν, ήθελαν όμως να είναι αισιόδοξοι, «ο γέρο-Μπάιντεν αντέχει, θα τα καταφέρει!» μας διαβεβαίωναν. Στους κήπους τους, στα προάστια, είχαν πλακάτ με τη φωτογραφία του – το συνηθίζουν οι Αμερικάνοι να δηλώνουν φόρα – παρτίδα τις πολιτικές τους θέσεις, στα τζάμια των αυτοκινήτων βλέπεις αυτοκόλλητα με το γαϊδούρι – έμβλημα των Δημοκρατικών ή με τον ρεπουμπλικανικό ελέφαντα.

Στα περιβάλλοντα όπου βρεθήκαμε, ο μόνος που διαφοροποιούνταν ήταν ένας ομογενής εργολάβος οικοδομών. «Οταν κινείσαι στην πραγματική οικονομία ξέρεις ότι ως πρόεδρος ο Τραμπ διευκόλυνε, υποστήριζε το επιχειρείν» μού είπε ιδιαιτέρως. Δεν τον γουστάρω τον τύπο. Μα θα τον ψηφίσω. Οπως και πάρα πολλοί άλλοι».

Μού μίλησε ο κατασκευαστής ντόμπρα και σταράτα, δίχως ίχνος εμπάθειας. Πόρρω απείχε από τους οπαδούς του MAGA, με τις προβιές και τα κέρατα, με τις φασίζουσες αντιλήψεις και τα θρησκευτικά παραληρήματα. Εάν μιλούσε ωστόσο ειλικρινά σε μια «προχωρημένη» συντροφιά, στο Μανχάταν ή στο Σαν Φρανσίσκο, ή θα τον έπαιρναν στο ψιλό ή θα του επετίθεντο σκαιά. Και βέβαια δεν θα τον ξανακαλούσαν. Δεν μας αρέσει να συγχρωτιζόμαστε με όσους δεν μας μοιάζουν. Αντιπαθούμε χειρότερα εκείνους που μας μοιάζουν αλλά διαφέρουν σε κάτι κρίσιμο.

Αποτελούνται οι κοινωνίες από κύκλους που δεν θέλουν να τέμνονται μεταξύ τους; Ανέκαθεν. Οι μεν σχηματίζουν στερεοτυπικές εικόνες για τους δε, αντλούν αυτοπεποίθηση δαιμονοποιώντας τους. Στην Ελλάδα, που πάντα ρέπουμε προς τον διχασμό, το έχουμε ζήσει και πρόσφατα στο πετσί μας. Στο δημοψήφισμα του 2015, οι «Ναι» χαρακτηρίζονταν από τους «Οχι» προσκυνημένοι. Νενέκοι. Οι «Οχι» από τους «Ναι» απλώς ηλίθιοι.

Εξ απαλών ονύχων μάς μαθαίνουν να χωρίζουμε τον κόσμο στους δικούς μας και στους άλλους. «Τι ομάδα είσαι;» ρωτούν οι μεγάλοι τα παιδάκια. Στο γυμνάσιο, οι μεν δηλώναμε «ροκάδες», οι δε «καρεκλάδες». Μια φίλη έχει τέτοια ανάγκη να ανήκει, ώστε έχει αναπτύξει αστρολογικό σοβινισμό. Νιώθει απολύτως αλληλέγγυα με τους λέοντες, άντε και με τα άλλα ζώδια της φωτιάς, ενώ του νερού και του αέρα τα κοιτάει τουλάχιστον καχύποπτα. Κατά τα λοιπά, έχει μυαλό ξυράφι.

«Ασε τις αστρολογίες και τα κουραφέξαλα! Ο Τραμπισμός είναι πολιτικό κίνημα με άκρως απειλητικές όψεις! Οποιος υποτιμάει τον κίνδυνο, όποιος μένει στις γραφικές εκφάνσεις του, φέρεται αυτοκτονικά!». Συμφωνώ και επαυξάνω. Τι κάνουμε όμως όταν οι υποστηρικτές του αθροίζονται απολύτως δημοκρατικά, στις κάλπες, και βγαίνουν περισσότεροι;

«Αφού η ανατολική και η δυτική ακτή ανήκουν σε άλλο σύμπαν από τη βαθιά Αμερική, ας ανεξαρτητοποιηθούν. Ας ιδρύσουν μια καινούργια χώρα!» πρότεινε η κόρη μου. Εφηβική ελαφρομυαλιά; Το ίδιο υποστήριζαν πολλοί Λονδρέζοι το 2016. Να αποσχισθούν από τη βρετανική ενδοχώρα που είχε ψηφίσει μπρέξιτ και να παραμείνουν ως πόλη – κράτος στην Ευρωπαϊκή Ενωση. «Μοιράζουμε την Ελλάδα. Εμείς, οι Μνημονιακοί, κρατάμε το μικρότερο κομμάτι. Μετριόμαστε σε δέκα χρόνια με τους Αγανακτισμένους και βλέπουμε ποιος τα έχει πάει καλύτερα!» διάβαζες από το 2011 στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Εχει συμβεί κοινωνίες να διαρραγούν. Χώρες να σπάσουν στα δύο είτε με εμφύλιο πόλεμο είτε με βελούδινο διαζύγιο. Το βρίσκω εφιαλτικό. Εχω διαπλαστεί με το ιδανικό της εθνικής ενότητας, της ώσμωσης, της σύνθεσης των αντιθέσεων. Δεν θέλω οι κύκλοι να απομακρύνονται, θέλω να τέμνονται. Το «E Pluribus Unum» – «από πολλούς ένα» – στο αμερικάνικο εθνόσημο επιμένει να με συγκινεί.