Προσοχή, παρακαλώ!

Πρόσφατα ξεκίνησα κι εγώ, τελευταία και καταϊδρωμένη, να ακούω podcast, παρόλο που δεν είμαι καθόλου ακουστικός τύπος, κι αυτό σημαίνει ότι τελικά τα ακούω μόνο στις μετακινήσεις μου με ΜΜΜ, όπου και πάλι χάνω τα μισά,  γιατί ακόμα και το να χτυπήσω το εισιτήριο αρκεί για να μου αποσπάσει την προσοχή. Η ειρωνεία είναι ότι συχνά ακούω κάποιο podcast που μιλάει για την κατακερματισμένη προσοχή των σύγχρονων ανθρώπων, την αδυναμία συγκέντρωσης, την αυξανόμενη ανάγκη μας να παίρνουμε μικρές δόσεις ντοπαμίνης όλη μέρα, μέχρι που ο εγκέφαλός μας συνηθίζει τα πάντα και δεν μας κάνει πια εντύπωση το παραμικρό, τίποτα δεν μας δίνει πραγματική χαρά, ούτε πραγματική ξεκούραση, ούτε πραγματική ηρεμία.

Προσωπικά, ένιωσα ότι είμαι πλέον εθισμένη και κινδυνεύω κυριολεκτικά «να χάσω το μυαλό μου», τη μέρα που σκρολάροντας στο τηλέφωνό μου ενώ έβλεπα τηλεόραση άπλωσα το χέρι μου στο τραπέζι για να πιάσω το κινητό (που ήδη κρατούσα), προφανώς για να διακόψω το σκρολάρισμα με λίγο ακόμα σκρολάρισμα. Το ομολογώ, τρομοκρατήθηκα. Και ως παιδί της εποχής μου, για να αντιμετωπίσω το πρόβλημα, πρόσθεσα και τα podcast στους τρόπους με τους οποίους μπορώ να απασχοληθώ ώστε να κάνω οτιδήποτε άλλο εκτός από αυτά που έχω όντως να κάνω, με το άλλοθι, πάντα, ότι όλο αυτό αποτελεί κομμάτι της προσπάθειάς μου να δώσω λίγη προσοχή στην προσοχή μου, να βρω μια λύση, μια θεραπεία.

Γιατί πράγματι νιώθω άρρωστη. Η έλλειψη συγκέντρωσης οδηγεί τελικά σε τεράστια κούραση, εξάντληση, αδυναμία εκτέλεσης ακόμα και των πιο απλών λειτουργιών. Κι έτσι ένιωσα ανακούφιση – και δικαίωση – διαβάζοντας πρόσφατα την άποψη της αμερικανίδας ερευνήτριας Γκλόρια Μαρκ ότι, με τον ίδιο τρόπο που μπορούμε να πάθουμε έναν τραυματισμό στο πόδι, μια θλάση, ας πούμε, ή ένα διάστρεμμα, έτσι ακριβώς μπορεί να τραυματιστεί και η ικανότητά μας για συγκέντρωση και σκέψη.

Αν έχετε μιλήσει ποτέ με κάποιον που ασχολείται σοβαρά με τον αθλητισμό σίγουρα θα έχετε ακούσει για τις μέρες ξεκούρασης, για την αποθεραπεία, την αποκατάσταση μετά από τραυματισμούς, που σχεδόν πάντα σημαίνει ανάπαυση. Σύμφωνα με τους ειδικούς, η ικανότητά μας για αυτοσυγκέντρωση δεν είναι ανεξάντλητη, και η ανάγκη να αποσυνδεθούμε γίνεται όλο και πιο επιτακτική προκειμένου να ανακτήσουμε λίγη από τη χαμένη μας προσοχή.

Σίγουρα υπάρχει ένα μέρος προσωπικής ευθύνης στη διαχείριση της καθημερινότητάς μας. Ολα αυτά που είναι καλό να κάνουμε γενικότερα για την υγεία μας συμβάλλουν και στην ξεκούραση και ανανέωση του μυαλού: καλός και αρκετός ύπνος, μείωση του άγχους, σωστή διατροφή. Ομως, ποιος καταφέρνει πραγματικά να τα κάνει, όταν τα πάντα γύρω του μοιάζουν να είναι σχεδιασμένα για να τον σταματήσουν από αυτό ακριβώς; Το γεγονός ότι γράφονται τόσα άρθρα, τόσα βιβλία, ηχογραφούνται τόσα podcast γύρω από αυτό το θέμα, δείχνει ότι τουλάχιστον δεν είμαστε μόνοι μας όσοι νιώθουμε έτσι, δεν πρόκειται για πρόβλημα μιας μειοψηφίας αδύναμων ανθρώπων που δεν καταφέρνουν να δείξουν αρκετή αυτοσυγκράτηση και πειθαρχία, αλλά για μια επιδημία.

Η περίφημη «οικονομία της προσοχής» βασίζεται, όπως λέει και το όνομά της, στην προσοχή μας. Αυτό είναι το νόμισμά της και η μεγαλύτερη πλάνη μας είναι η αίσθηση ότι μπορούμε να ξοδεύουμε αλόγιστα και ότι αυτό δεν μας κοστίζει τίποτα. Ωστόσο, όπως λένε οι ειδικοί, έχουμε ήδη σχεδόν χάσει μια από τις βασικές λειτουργίες του μυαλού μας: την ικανότητά του να αφαιρείται, να ταξιδεύει κάπου αλλού, να ονειροπολεί, όπως λέγαμε κάποτε, και, σε εκείνο το διάστημα, να αποσυμφορίζεται, να κάνει χώρο για νέες, απροσδόκητες συνδέσεις, να βρίσκει αναπάντεχες λύσεις στα προβλήματα που μας ταλαιπωρούν. Η απεγνωσμένη μας ανάγκη να μην αφήνουμε πια κανένα κενό, να γεμίζουμε κάθε δευτερόλεπτο με «περιεχόμενο», μας οδηγεί να ζούμε πέρα από τις (ανθρώπινες – σωματικές και διανοητικές) δυνάμεις μας – κι αυτό δεν είναι ποτέ καλό. Αρκεί να καταφέρουμε να συγκεντρωθούμε και να σκεφτούμε για λίγο, και θα το δούμε καθαρά. Μόλις τελειώσει κι αυτό το βιντεάκι.