Ασημένια θρανία

Καθώς οι ανέμελες ημέρες του Αυγούστου μετρούν αντίστροφα πια, πλησιάζει ο καιρός που ο μαθητόκοσμος θα επιστρέψει στα θρανία. Ωστόσο, μήπως υπάρχει και ένας άλλος κόσμος, που πολύ θα ήθελε να ξαναβρεθεί κι αυτός στα θρανία, να νιώσει πάλι το ρίγος της συνάντησης και τη γοητεία της μαθητείας; Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, είναι πολύ πιθανόν το βλέμμα – εκείνο το στοχαστικό και συχνά αμήχανο – των ανθρώπων με τα ασημένια μαλλιά, να σκιρτούσε από χαρά.

Ο 21ος αιώνας έχει φέρει μια αναπάντεχη ανατροπή: ο μέσος όρος ζωής, που το 2000 ήταν τα 66 έτη, το 2050 υπολογίζεται ότι θα φτάσει τα 80. Για τη χώρα μας οι προβλέψεις (Eurostat, 2020) δείχνουν ότι το ποσοστό των ηλικιωμένων θα αυξηθεί εντυπωσιακά: από 1 στα 5 άτομα, που ήταν 65+ ετών το 2017, υπολογίζεται ότι το 2030 θα είναι 1 στα 3 και μέχρι το 2050 περίπου 1 στα 2 άτομα. Καθώς φαίνεται, με την αύξηση του προσδόκιμου ζωής και τη μακροζωία, το δημογραφικό τοπίο στον πλανήτη μας θα γίνεται ολοένα και πιο ασημί.

Η ανάγκη για αλλαγή

Αυτή η νέα πραγματικότητα απαιτεί από εμάς να επανεξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε το γήρας και τους ηλικιωμένους. Ηδη ο ΟΗΕ θέσπισε τη δεκαετία που διανύουμε (2020-30) ως «Δεκαετία Υγιούς και Ενεργού Γήρανσης» με στόχο «την εξάλειψη του ηλικιακού ρατσισμού και τη δημιουργία κοινωνικά φιλόξενου περιβάλλοντος για τους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας». Είναι, λοιπόν, η ίδια η πραγματικότητα που μας προ[σ]καλεί σε μια αναθεώρηση της «κλασικής» ζωής των τριών σταδίων (εκπαίδευση – εργασία – συνταξιοδότηση).

Η εκπαίδευση ως λύση

Η εκπαίδευση αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που θέτει η γήρανση του πληθυσμού. Το γεγονός ότι οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, διαθέτοντας χρόνο και ενέργεια για να ασχοληθούν με νέα ενδιαφέροντα, μας φέρνει στον νου τη σοφή προτροπή του Σόλωνα («γηράσκειν αεί πολλά διδασκόμενος») για μια διά βίου μάθηση. Είναι αλήθεια πως ο άνθρωπος όσο ζει, θέλει να μαθαίνει· και όσο μαθαίνει, θέλει να ζει. Η διά βίου μάθηση δεν είναι πολυτέλεια περιττή, αλλά μια αναγκαιότητα με πολλαπλές διαστάσεις και επιπτώσεις (ανθρωπολογικές, κοινωνικές και οικονομικές). Ακριβώς γι’ αυτό, χώρες όπως η Γαλλία, η Μεγάλη Βρετανία και η Κίνα, έχουν οργανώσει εδώ και περίπου 40 χρόνια (!) την εκπαίδευση για ηλικιωμένους με τα «Πανεπιστήμια τρίτης ηλικίας», τα οποία προσφέρουν μια ποικιλία μαθημάτων από τις ανθρωπιστικές επιστήμες μέχρι και τις ψηφιακές δεξιότητες.

Η σημασία της εκπαίδευσης στην τρίτη ηλικία

Η εκπαίδευση στην τρίτη ηλικία θα ωφελήσει τόσο τους ηλικιωμένους όσο και την κοινωνία γενικότερα. Μερικά από αυτά τα οφέλη είναι:

n Βελτίωση της ποιότητας ζωής: Η μάθηση νέων πραγμάτων συμβάλλει στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας, μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης νευροεκφυλιστικών ασθενειών και ενισχύει την ψυχοσωματική υγεία – πράγμα σημαντικό και για το εθνικό σύστημα υγείας.

• Κοινωνική ένταξη: Ενα Πρόγραμμα εκπαίδευσης προσφέρει στους ηλικιωμένους δυνατότητες να ενδυναμώσουν τον ρόλο τους στην οικογένεια και να εξελιχθούν σε ενεργά μέλη της κοινότητας.
• Μετάδοση γνώσεων και εμπειριών: Οι ηλικιωμένοι μπορούν να λειτουργήσουν συμβουλευτικά, με τις γνώσεις και τις εμπειρίες τους, προς στις νεότερες γενιές, αλλά και στη διατήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
• Δημιουργία νέων θέσεων εργασίας: Πολλοί πτυχιούχοι (φιλόλογοι, πληροφορικοί, γυμναστές, θεατρολόγοι, μουσικοί, ψυχολόγοι κ.ά.) αλλά και συνταξιούχοι, με την κατάλληλη επιμόρφωση, θα μπορούν να εργαστούν ως εκπαιδευτικοί.

Η χώρα μας μπορεί να αναπτύξει ένα σύστημα εκπαίδευσης για τους ηλικιωμένους, αξιοποιώντας τις υπάρχουσες υποδομές (σχολείων, δημοτικών εγκαταστάσεων κ.ά.), αλλά και την ψηφιακή τεχνολογία για την παροχή μαθημάτων μέσω Διαδικτύου. Αυτό που χρειάζεται είναι η κατάρτιση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου από το υπουργείο Παιδείας με τη συνεργασία πανεπιστημίων, δήμων και πολιτιστικών φορέων. Η επένδυση στην εκπαίδευση των ηλικιωμένων θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό το μέλλον και τη βιώσιμη ανάπτυξη της κοινωνίας μας. Τα «ασημένια θρανία» μπορούν να γίνουν σύμβολο αυτής της νέας εκπαιδευτικής πολιτικής.

Ο Θανάσης Νευροκοπλής είναι τ. διευθυντής Αρσακείου Γυμνασίου Θεσσαλονίκης της Φ.Ε.