Από τον Στιβ Ριβς στον νέο «Μονομάχο»

Ποιοι είναι οι κινηματογραφικοί υπερήρωες της εποχής μας; Μην είναι ο Μπάτμαν και ο Σούπερμαν; Ο Iron Man και ο Thor; Ο Τζέιμς Μποντ; Μα όλοι τους είναι ήρωες. Ομως ορισμένες φορές, το Χόλιγουντ στρέφει τη ματιά του προς το παρελθόν. Και αν οι συγκυρίες το επιθυμούν, την αίγλη των ηρώων την αποκτούν εκείνοι που φορούν χλαμύδα και σανδάλια! Αυτό φάνηκε πολύ έντονα όταν στα τέλη της δεκαετίας του 1990, το Χόλιγουντ άρχισε το ξεσκόνισμα των βιβλίων της Ιστορίας αναζητώντας μύθους που μπορούν να περάσουν στο σελιλόιντ. Ολα, καθώς φαίνεται, δείχνουν ότι οι μύθοι από την Αρχαία Ελλάδα και την Αρχαία Ρώμη είναι στην κυριολεξία χρυσωρυχεία. Φυσικά δεν χρειάζεται να είναι κανείς επιστήμονας για να αντιληφθεί τους λόγους για τους οποίους η αμερικανική κινηματογραφική βιομηχανία στρέφεται όλο και συχνότερα στην αρχαιοελληνική μυθολογία: εύκολα αναγνωρίσιμοι μύθοι που με την αρχετυπική φύση τους συμβάλλουν για μια θεαματική χρήση, έστω και σε υπερβολικό πολλές φορές βαθμό.

Ο ΠΡΩΤΟΣ «ΜΟΝΟΜΑΧΟΣ». Σε κάθε περίπτωση ένας πρωτοφανής αναβρασμός για την αρχαιότητα ξεκίνησε όταν ο «Μονομάχος» (Gladiator) του Ρίντλεϊ Σκοτ έγινε μια από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της χρονιάς του (2000) διεκδικώντας και κερδίζοντας πολλά Οσκαρ. Το 2004 ακολούθησε ο «Αλέξανδρος» (Alexander) του Ολιβερ Στόουν που κινήθηκε ικανοποιητικά αλλά όχι σαν τον «Μονομάχο» και λίγο αργότερα, το 2006, ήρθε το φαινόμενο των «300» του Ζακ Σνάιντερ. Απήχηση άνευ προηγουμένου, μια αποκάλυψη, μια μανία. Οι «300» που δεν ήταν παρά μια αιμοδιψής κινηματογραφική μεταφορά του κόμικ του Φρανκ Μίλερ έκανε της μόδας τα ανδραγαθήματα του Λεωνίδα και των τριακοσίων στις Θερμοπύλες (ή αλλιώς των Hot Gates όπως ακούμε στην ταινία). Ηταν τέτοια η επιτυχία των «300» που απέκτησε μια συνέχεια, την «300: Η άνοδος της αυτοκρατορίας» (300: Rise of an Empire, 2014), όπου το θέμα ήταν η ναυμαχία της Σαλαμίνας. Αργότερα ήρθε το ριμέικ της «Τιτανομαχίας» (Clash of the Titans, 2010), του οποίου η επιτυχία σήμανε επίσης μια συνέχεια την «Oργή των τιτάνων» (Wrath of the Titans, 2012).

Οπότε φτάνουμε στο σήμερα και βλέπουμε πολλή κουβέντα να γίνεται για την πολλά υποσχόμενη νέα παραγωγή που επιστρέφει στον μύθο του «Μονομάχου». Η «συνέχειά» της λοιπόν, «Μονομάχος II» και πάλι με τη σφραγίδα του Ρίντλεϊ Σκοτ, αναμένεται να συνεχίσει το επικό ταξίδι της εξουσίας, της ίντριγκας και της εκδίκησης που διαδραματίζεται στην Αρχαία Ρώμη. Ηδη το τρέιλερ της ταινίας που κυκλοφόρησε προσφάτως, το είδαν εκατομμύρια χρήστες του Διαδικτύου· φυσικά οι μελλοντικοί αγοραστές του εισιτηρίου για την αίθουσα. Τι περιμένουμε όμως; Χρόνια αφότου έγινε μάρτυρας του θανάτου του αξιοσέβαστου Μάξιμου (Ράσελ Κρόου) από τα χέρια του θείου του, ο Λούσιος (Πολ Μεσκάλ) αναγκάζεται να εισέλθει στο Κολοσσαίο, αφού η πατρίδα του κατακτήθηκε από τους τυραννικούς αυτοκράτορες που πλέον ηγούνται της Ρώμης. Γεμάτος οργή και με το μέλλον της αυτοκρατορίας να διακυβεύεται, ο Λούσιος πρέπει να ανατρέξει στο παρελθόν του για να βρει τη δύναμη να επιστρέψει η δόξα στον λαό της Ρώμης.

ΤΑΙΝΙΕΣ ΧΛΑΜΥΔΑΣ. Γνωστές κυρίως με το χαϊδευτικό προσωνύμιο «peplum» όπως η γαλλική διανόηση είχε βαπτίσει τις ψευδοϊστορικές αυτές περιπέτειες, οι ταινίες χλαμύδας έχουν την ίδια ηλικία με το σινεμά. Μια από τις πρώτες ιταλικές ταινίες του είδους που χάρη στην επιτυχία της συνέβαλε στην ανάπτυξή του στα χρόνια του βωβού σινεμά, είναι η «Cabiria» του Τζιοβάνι Παστρόνε, παραγωγής… 1914! Από τα χρόνια του βωβού σινεμά με ταινίες όπως οι «Δέκα εντολές» του Σεσίλ Μπ. Ντε Μιλ μέχρι τον πρόσφατο «Μονομάχο ΙΙ» έχουν γυριστεί εκατοντάδες τέτοιες επικές ταινίες ενώ το είδος αναπτύχθηκε πολύ στην ιταλική Τσινετσιτά όταν στη δεκαετία του 1950 την «κατέλαβε» το Χόλιγουντ. Εξού και το παρατσούκλι «Το Χόλιγουντ στον Τίβερη» που η Τσινετσιτά πήρε εκείνη την περίοδο. Το ενδιαφέρον του Χόλιγουντ δεν οφειλόταν μόνο στη βολική χωροταξία αλλά – κυρίως – στην οικονομία. Εκείνη την εποχή τα εργατικά χέρια στην Ιταλία ήταν πολύ πιο φτηνά σε σύγκριση με τα αμερικανικά. Συνεπώς, το κόστος γυρισμάτων μιας λαμπρής υπερπαραγωγής όπως π.χ. το «Κβο Βάντις» (1951) του Μέρβιν Λιρόι μειωνόταν αισθητά αν η ταινία γυριζόταν στην Ευρώπη, όπως και έγινε. Στην Τσινετσιτά γυρίστηκε επίσης ο θρίαμβος των 11 Οσκαρ «Μπεν Χουρ» (1959) του Γουίλιαμ Γουάιλερ.

ΣΤΗΝ ΤΣΙΝΕΤΣΙΤΑ. Περί τα τέλη της δεκαετίας του 1950, η Ιταλία άρχισε να αντιγράφει με το δικό της, χαριτωμένο τρόπο τις επικές αμερικανικές παραγωγές. Στην Τσινετσιτά ανθίζει η ιταλική «ταινία – χλαμύδα». Ακόμα και οι πιο ελαστικοί ιστορικοί της εποχής πάθαιναν σοκ όποτε άκουγαν ότι ο Ηρακλής μάχεται (για μια ακόμη φορά) στο σελιλόιντ. Η φαντασία δεκάδων τσαπατσούληδων σκηνοθετών (τα ονόματα των οποίων σύντομα ξεχάσθηκαν) οργίαζε και πρόσωπα όπως ο Στιβ Ριβς στην καλύτερη περίπτωση, ή ο Κερκ Μόρις στη χειρότερη υπήρξε κάτι παραπάνω από κραυγαλέα. Ο Ριβς ήταν πάντως ο πρώτος διδάξας, ο κατεξοχήν εκπρόσωπος των ταινιών «peplum». Για αρκετά φεγγάρια, ο γενημένος στη Μοντάνα πρώην «Mr. World» (Μίστερ Κόσμος, 1948) και αργότερα «Mr. Universe» (Μίστερ Υφήλιος), υπήρξε ένας από τους δημοφιλέστερους σταρ της υφηλίου. Και όπλο του δεν ήταν τόσο οι υποκριτικές του ικανότητες όσο το χαρισματικά καλλίγραμμο σώμα του.

Από την άλλη μεριά βέβαια, ο «Κολοσσός της Ρόδου» ήταν η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του Σέρτζιο Λεόνε και γυρίστηκε επίσης στην Τσινετσιτά. Σύντομα όμως το είδος ξέπεσε και αυτή η παρακμή του κράτησε μέχρι το 2000 όταν ο «Μονομάχος» μπόρεσε να σηματοδοτήσει την έναρξη για μια μυθοπλαστική «επανεξέταση» μιας ιστορικής περιόδου που παρά τα διαλείμματα, δεν έπαψε ποτέ να επανέρχεται στο προσκήνιο.