Μαθήματα από την Αμερική

Ι Η ελληνική Κεντροαριστερά έχει πολλά να διδαχτεί από τις εξελίξεις των προηγούμενων ημερών στις ΗΠΑ: Οταν το Δημοκρατικό Κόμμα φάνηκε ότι δεν είχε κυβερνητική προοπτική, σύσσωμος ο Τύπος και στη συνέχεια οι εθνικοί πρώην ηγέτες του κόμματος, επέβαλαν στον Μπάιντεν τη μόνη συνετή λύση. Ακολούθως, οι νυν παράγοντες στρατεύθηκαν άμεσα πίσω από την αντιπρόεδρο. Παρά το ότι το κόμμα, όπως κάθε κυβερνητικό κόμμα, περιέχει επιμέρους τάσεις με έντονα διαφορετικές ιδεολογικές προτιμήσεις. Από την προοδευτική γερουσιαστή Ελίζαμπεθ Γουόρεν ως τον κεντρώο Μπάιντεν – αμφότεροι στάζουν μέλι σήμερα για την Κάμαλα Χάρις.

Ποια είναι η κινητήρια δύναμη πίσω από όλα αυτά; Οτι για να αλλάξεις τα πράγματα, για να προωθήσεις τις κοινωνικές δυνάμεις, τις ιδέες ή τις πολιτικές σου, πρέπει να έχεις κυβερνητική προοπτική. Αλλιώς θα σε εγκαταλείψουν οι κοινωνικές ομάδες (και στις ΗΠΑ οι χρηματοδότες) όπου απευθύνεσαι. Ακόμη και οι επιστήμονες του χώρου θα βαρεθούν να ασχολούνται. Και για να έχεις κυβερνητική προοπτική, πρέπει να συνυπάρξεις αρμονικά σε ευρύτερα σχήματα. Η επιλογή δεν είναι να επιβάλεις την πλατφόρμα σου, αλλά η κυβερνητική πλατφόρμα να είναι πιο κοντά στις θέσεις σου.

Και στις ΗΠΑ υπάρχουν προσωπικές στρατηγικές. Σε πρόσφατη συζήτηση των Δημοκρατικών κυβερνητών με τον πρόεδρο Μπάιντεν, εκείνοι δεν του έθεσαν θέμα αποχώρησης. Διότι ορισμένοι εξ αυτών, εκτιμούσαν ότι η ήττα ήταν βέβαιη και καλύτερα να είναι παρθένο το πεδίο ώστε να το διεκδικήσουν το 2028. Ωστόσο, η στάση αυτή απαξιώθηκε και πλέον ένας – ένας στοιχίζονται υπό τη Χάρις. Διατηρώντας βεβαίως τις προσδοκίες τους, αν αυτή αποτύχει.

ΙΙ Το πρόβλημα στην ελληνική Κεντροαριστερά είναι πολύ πιο σύνθετο από την επιλογή αρχηγών ή αρχηγίσκων. Το κρίσιμο είναι ότι, όπως στις ΗΠΑ, έτσι και στη χώρα μας, το εκλογικό σύστημα έχει πλειοψηφικά χαρακτηριστικά. Σε μας, με το μπόνους του πρώτου κόμματος, κυβερνητική προοπτική δίνει ΜΟΝΟ σχηματισμός που διεκδικεί την πρώτη θέση. Το μάθημα επομένως από την Αμερική είναι να απαιτήσει η κοινωνία από τους ενδιαφερόμενους, να εξηγήσουν πειστικά με ποιο πλάνο και με ποιες συνέργειες μπορεί ο χώρος να δώσει σχηματισμό ικανό να διεκδικήσει τέτοια θέση. Ωστε να είναι οι πολιτικοί φορείς ικανοί να δώσουν πρακτικό αντίκρισμα στις ιδέες τους και στις προσδοκίες των κοινωνικών δυνάμεων. Τα κόμματα υπάρχουν για τις κοινωνίες και όχι οι κοινωνίες για να σιτίζουν κόμματα.

Βεβαίως, κυβερνητική προοπτική δεν αποκτάται με τεχνητές συγκολλήσεις κορυφής προς το σκοπό ανταλλαγής κομματικών θέσεων. Στο παρόν στάδιο απαιτείται επίμονη αναζήτηση ρεαλιστικού και συγκροτημένου, προγραμματικού χώρου και δράσεων. Με αυτή την πρόκληση θα πρέπει να αναμετρηθούν άμεσα οι ενδιαφερόμενοι. Αν επιθυμούν να αποφύγουν την ανακύκλωση του παρελθόντος, μπορούν κάτι ακόμη να διδαχτούν από το Δημοκρατικό Κόμμα των ΗΠΑ: Οτι υπάρχει μείγμα πολιτικής που είναι ταυτόχρονα προοδευτικό και φιλελεύθερο. Που απορρίπτει τις μαρξιστικές εμμονές, χωρίς να είναι δέσμιο των μονοπωλίων.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι διδάκτωρ Νομικών του Παν. Χάρβαρντ και αν. καθηγητής στη Νομική Σχολή, ΕΚΠΑ.