Μέτωπο Δημοκρατίας

Η μαύρη παλίρροια – μια κυβερνητική πλειοψηφία της Ακροδεξιάς – είχε φανεί στο ενδιάμεσο των δύο γύρων ότι θα αποφευγόταν. Ομως η γκρίζα παλίρροια – μια χώρα μη κυβερνήσιμη και σε μόνιμη νευρική κρίση – φαινόταν πολύ πιθανή. Το τελικό αποτέλεσμα των γαλλικών εκλογών – μια Βουλή κατακερματισμένη αλλά με σαφή δημοκρατική πλειοψηφία και την Ακροδεξιά στην τρίτη θέση – ελάχιστοι το ανέμεναν και πάρα πολλούς ανακούφισε. Κόντρα σε όλους και σε όλα ο Μακρόν, και η δημοκρατία, κέρδισαν, έστω και με μεγάλη ανατριχίλα, το στοίχημα. Το μόνο κακό – όσο η Λεπέν μένει εντελώς εκτός εξουσίας, τόσο οι ελπίδες της για την προεδρική εκλογή του 2027 μεγαλώνουν – φαίνεται κι αυτό να αδυνατίζει από την απέχθεια που για πολλοστή φορά αποδείχθηκε ότι προκαλεί στον γαλλικό λαό.

Στον δεύτερο γύρο φάνηκε η έλλειψη εφεδρειών της Ακροδεξιάς και η αδυναμία υπέρβασης ενός, έστω καμωμένου με εύθραυστα υλικά, «ρεπουμπλικανικού μετώπου». Οι αποσύρσεις υποψηφίων και η ευρύτητα του «υπέρ σωτηρίας» μετώπου επέτρεψαν να κερδηθούν πολλές από τις διεκδικούμενες έδρες και λειτούργησαν συμπληρωματικά της αδυναμίας προσώπων και εικόνας της Ακροδεξιάς. Θετικές εκπλήξεις, αλλά όχι νικητές, μπορούν να θεωρηθούν ένα αναγεννημένο από τις στάχτες του Σοσιαλιστικό Κόμμα – ο Γκλιξμάν δικαιούται να κοιτάζει ψηλά – και μια ως χθες εξαφανισμένη, αλλά σήμερα εφτάψυχη, προεδρική παράταξη. Παρότι τα επιμέρους κομμάτια της καθαρά εκλογικής υπέρ της δημοκρατίας συμμαχίας δεν τα ενώνουν πολλά πράγματα πέρα από την αντίσταση στην Ακροδεξιά, το εκλογικό αποτέλεσμα αναγκάζει τους νικητές να βρουν κοινούς τόπους και πρόσωπα.

Σε αυτό θα τους βοηθήσει σε πολύ μεγάλο βαθμό ένας Μακρόν που γλίτωσε ίσως χθες την υστεροφημία του. Το γαλλικό Σύνταγμα δίνει μεγάλα περιθώρια στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας σε περιπτώσεις, όπως η παρούσα, που το εκλογικό αποτέλεσμα δεν τα «λύνει» όλα μόνο του: ο λαός «είπε» τι δεν θέλει (την Ακροδεξιά στην εξουσία αλλά και μια από τα ίδια στην εξουσία), αλλά το πώς το θέλει χρειάζεται ερμηνεία: αντίθετα από ό,τι έλεγε ο Μιτεράν, σε αυτόν το δεύτερο γύρο οι Γάλλοι δεν διάλεξαν – άρα πρέπει να «μιλήσουν» οι θεσμοί. Το κριτήριο για την ανάθεση της πρωθυπουργίας σε κάποιο πρόσωπο είναι να μπορεί να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή που βγήκε από τις κάλπες. Στη συνέχεια, το πρόσωπο αυτό, συνεπικουρούμενο από τον Πρόεδρο, θα πρέπει να συγκροτήσει μια ομάδα εξουσίας, με επίκεντρο τον σχηματισμό που ήρθε πρώτος στις κάλπες. Ενας ελάχιστος κοινός παρονομαστής είναι η μη αποδόμηση των βασικών μέτρων του Προέδρου αλλά και το αισθητά πιο κοινωνικό πρόσωπο της νέας κυβέρνησης. Σε κάθε περίπτωση, η άρνηση της Λεπέν δεν αποτελεί κυβερνητικό πρόγραμμα, χρειάζεται επιπλέον φαντασία και γενναιότητα.

Μέχρι να φανούν οι πρακτικές λύσεις, ορισμένα γεγονότα έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα. Η «ψήφος κατά» – στην προκειμένη περίπτωση κατά μιας Ακροδεξιάς που συνεχίζει να τρομάζει, γιατί δεν έκρυψε ούτε την ακρότητα ούτε την αντιδημοκρατικότητά της – είναι πολύ ισχυρή, όταν γύρω από αυτήν επιτυγχάνεται ευρεία συσπείρωση. Ενας προικισμένος, έστω και χωρίς επαφή με το κοινό αίσθημα, πολιτικός, όπως ο γάλλος Πρόεδρος, δεν είναι εύκολο να αγνοηθεί πλήρως, ακόμα κι όταν παίρνει σχεδόν απαγορευτικά ρίσκα. Και κυρίως: ο φόβος για απώλεια των βασικών συστατικών της δημοκρατίας δεν μπορεί να αφήνει ασυγκίνητο έναν λαό, ιδίως όπως ο γαλλικός.

Στον πρώτο γύρο, η ψήφος και η στάση της κοινωνίας έδειχνε οργισμένη, απορριπτική και αδιέξοδη. Στον δεύτερο, άνοιξε το παράθυρο της ελπίδας. Η «societe bloquee» του Michel Crozier γράφηκε το 1970 και η Γαλλία αποφάσισε, την ύστατη στιγμή, αλλά εκπροσωπώντας ολόκληρη τη δημοκρατική ανθρωπότητα, να μην την ξαναζήσει.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος