Γλώσσα, λέξεις {LF}και εξουσία

Γιατί επινοήθηκε η γλώσσα; Για να διασωθεί η φαντασία, είναι η απάντηση. Και τι είναι η γλώσσα; Η γλώσσα είναι η οργανωμένη φωνητική και γραπτή απόδοση της σκέψης, που μέσα από ένα πλέγμα συντακτικών και γραμματικών κανόνων περιορίζει και ταυτόχρονα πολλαπλασιάζει τη δυνατότητα επικοινωνίας των ανθρώπων, υπό τη σκιά και την εξουσία της μαγικής διάταξης των λέξεων. Οι λέξεις. Οι λέξεις πάντα. Οι ιδέες κινούν τον κόσμο και οι λέξεις τον αλλάζουν. Κουραστικά, χρόνια το σημειώνω. Και είναι πράγματι ποιητική και μαγική η δύναμή τους, όταν οι λέξεις τοποθετηθούν στη σωστή θέση.

Αυτή τη δύναμη της γλώσσας να πολλαπλασιάζει και ταυτόχρονα να περιορίζει τη δυνατότητα επικοινωνίας των ανθρώπων τη συναντάμε σε κάθε συνθήκη εξουσίας και πολιτικού ανταγωνισμού. Και αν σε μια συνθήκη εξουσίας οι λέξεις παραμένουν οριστικά περιορισμένες και έγκλειστες, ενταγμένες σε ένα σύστημα αντίληψης και κατανόησης θεολογικού τύπου, εκεί που ο ανταγωνισμός είναι κυρίαρχος, η γλώσσα, η ποικιλία της γλώσσας, είναι το ανεξάντλητο εργαλείο και οι λέξεις το όπλο και τα όπλα. Δεν χρειαζόμαστε την ιστορία για να πάρουμε μια ιδέα για το μέτωπο αυτό, το φανερό και το κρυφό ταυτόχρονα. Μια μικρή προσοχή στην πολιτική μας ζωή και άφθονα τα παραδείγματα μιλούν για αυτή τη χρήση της γλώσσας, του λόγου και των λέξεων.

Δεν υπάρχουν ιδιοκτήτες της γλώσσας. Η γλώσσα είναι διαθέσιμη σε όλους. Ο πολιτικός ανταγωνισμός είναι και ένας ανταγωνισμός λέξεων και ένας ανταγωνισμός στην τέχνη της χρήσης τους. Αυτόματα το μέτωπο είναι ένα μέτωπο σημασίας και περιεχομένου. Να προστεθεί νόημα κατά περίπτωση, να γίνει το νόημα πολιτικό συμπλήρωμα που θα ενισχύσει την πειθώ και θα προσδώσει στους εκφωνητές αξία, προτίμηση συνεπώς και στήριξη στην κάλπη. Eτσι οι λέξεις ιδιοποιούνται. Οι χειριστές ζητούν αποκλειστικότητα και ιδιοκτησία. Μεταρρύθμιση. Μια λέξη παράδειγμα. Πολλά χρόνια τώρα την ακούμε επαναλαμβανόμενη, με το ίδιο κάθε φορά προσχηματικό πάθος. Ως αλλαγή κυριάρχησε κάποτε. Ως επανίδρυση επανέρχεται συχνά.

Μεταρρύθμιση. Λέξη μαγική. Κρύβει κάτι από εσώτερη επανάσταση, κινεί τη φαντασία μιας επιθυμητής νέας συνθήκης. Αυτόματα αποσπά την προσοχή, κερδίζει την υποστήριξη, τρέφει ελπίδες. Το πρόσωπο-χρήστης περιβάλλεται με πνεύμα νεωτερικό, αποσπάται από το χθες, είναι κομιστής του νέου και εγγυητής του. Ωραία οι λέξεις χειραγωγούν. Και μόλις τις μέρες αυτές για να μην έχει κανείς αμφιβολία για την περίστασή μας, λέξεις από παλιά, λέξεις από αλλού, εισβάλλουν διακομματικά στο προσκήνιο. «Πατρίς, θρησκεία, οικογένεια». Πρόκειται για το πολιτικό πρόγραμμα μιας χώρας που μεταμφιεσμένα εκφράζεται: κοιτάζουμε πίσω, αναζητάμε την ασφάλεια στο παρελθόν.

Καθημερινά, παρακολουθώντας την πολιτική μας ζωή, στους δημόσιους χώρους, στις οθόνες, στο Διαδίκτυο, οι λέξεις χρησιμοποιούνται από όλους αλόγιστα ως εργαλεία γιατί δεν αντέχονται ως νόημα. Από τη φύση τους δεσμευτικά τα νοήματα για τους εκφραστές τους καταργούνται στην πράξη από την κατάχρησή τους και την αντίστοιχη παραποίηση έως και διαστροφή των λέξεων που τα εκφράζουν. Πρόκειται για αλλοίωση που αντανακλά τη βαθύτερη αλλοίωση που έχει ήδη συντελεστεί στο κοινωνικό σώμα, το οποίο έχασε την ευχέρεια κατανόησης, αφού η αυθεντική επικοινωνία έχει πια απομακρυνθεί ως δυνατότητα και ως συνομιλία και ως διάλογος στην αναζήτηση μιας κοινής πορείας και μοίρας. Μιλάμε την ίδια γλώσσα, η εξουσία θέλει να καταλαβαίνουμε διαφορετικά πράγματα. Μέσα στη σύγχυση, η διάκριση της αλήθειας είναι πρώτα χρέος ατομικό. Οπως και η ευθύνη που προκύπτει. Η συλλογική αμφισβήτηση θα ακολουθήσει.

Ο Λευτέρης Κουσούλης είναι πολιτικός επιστήμονας.