Θεσμοί και νοοτροπίες

Τα καταγγελλόμενα σχετικά με τη διαρροή προσωπικών δεδομένων εκλογέων θέτουν μείζονα ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν με τη δέουσα σοβαρότητα. Ακολουθεί σύντομη εξέταση της νομικής πτυχής και, έπειτα, η δέουσα θεσμική αξιολόγηση.

1. Οταν ένας πολιτικός επικοινωνεί με τους εκλογείς του με χρήση προσωπικών δεδομένων επικοινωνίας (π.χ. ηλεκτρονική διεύθυνση), έχει ο ίδιος ευθύνη για τη νόμιμη επεξεργασία τους. Για παράδειγμα, όταν τα δεδομένα έχουν συλλεχθεί αρχικώς για άλλο σκοπό, θα πρέπει είτε να υπάρχει συγκατάθεση του αποδέκτη, είτε η πολιτική επικοινωνία να είναι συμβατή με τον αρχικό σκοπό (ως παρακολούθημά του). Μάλιστα, ο πολιτικός οφείλει να ενημερώνει τον αποδέκτη για την πηγή άντλησης των δεδομένων του. Ωστόσο, αυτή η πτυχή του ζητήματος είναι η λιγότερο σημαντική.

Το μείζον ζήτημα είναι αν υπάρχει διαρροή δεδομένων από το κράτος στο οποίο ο πολίτης επέδειξε πίστη παρέχοντας τα δεδομένα, και την οποία το κράτος αναδέχθηκε υπό όρους μέγιστης ασφάλειας. Και το χρέος μέγιστης ασφάλειας προδήλως συντρέχει στο πλαίσιο εκλογικής διαδικασίας, όπου το κράτος φέρει εκ του Συντάγματος ιδιαίτερη εγγυητική ευθύνη. Αν αποδειχθεί τέτοια παράνομη διαρροή, η σχετική παράβαση θα είναι σοβαρή, θεμελιώνοντας λόγο ανεύρεσης και άμεσης καταστροφής των οικείων αρχείων. Παράλληλα, γεννάται δυνητικώς διοικητική και αστική ευθύνη εμπλεκόμενων προσώπων και, κατά περίπτωση, ποινική ευθύνη. Επειδή το ζήτημα διέπεται από το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η εφαρμογή του αποτελεί σαφή ευθύνη της χώρας, ενώ κρίσιμο ρόλο έχει η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.

2. Τα καταγγελλόμενα φέρεται ότι συνέβησαν όταν η χώρα προσπαθούσε να ξεπεράσει την υπόθεση των υποκλοπών και δίδονταν διαβεβαιώσεις για διασφάλιση των δικαιωμάτων ιδιωτικότητας των πολιτών. Οπως και τότε, έτσι και τώρα, τονίζουμε την κρισιμότητα άμεσης και πλήρους διαλεύκανσης. Τόσο για λόγους κράτους δικαίου όσο και για να αποτραπεί νέος κύκλος τοξικότητας στον δημόσιο βίο. Η τυχόν διαρροή δεδομένων από το ίδιο το κράτος και η επιλεκτική αξιοποίηση για άντληση αθέμιτου πλεονεκτήματος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με ελαφρότητα, ούτε να υποβαθμίζεται ένθεν κακείθεν στον συνήθη κομματικό ανταγωνισμό. Σε κάθε περίπτωση, εγείρει εκ νέου τους γνωστούς προβληματισμούς για την έλλειψη θεσμικών αντιβάρων στην εξουσία, την έλλειψη επαγγελματισμού και διαφάνειας στη λειτουργία του κράτους και την αίσθηση κοινοτοπίας στην παραβίαση δικαιωμάτων.

Εχουμε υποστηρίξει την ανάγκη μεταρρυθμίσεων ώστε η χώρα να ξεπεράσει χρόνιες αγκυλώσεις, ιδίως μετά την τραυματική δεκαετία των μνημονίων. Εν προκειμένω, υποστηρίξαμε και υποστηρίζουμε την επιστολική ψήφο. Είναι όμως αποκαρδιωτικό να βλέπει κανείς παραπλεύρως νοοτροπίες που δεν αλλάζουν.

ΥΓ.: Στις εκλογές του 2016 στις ΗΠΑ έγινε άντληση προσωπικών δεδομένων χρηστών πασίγνωστης πλατφόρμας κοινωνικής δικτύωσης από βρετανική εταιρεία υπέρ του Τραμπ. Συνεπεία του τεράστιου σκανδάλου που προκλήθηκε, η μεν εταιρεία οδηγήθηκε σε πτώχευση το 2018, ενώ πριν από λίγους μήνες το Πρωτοδικείο της Βόρειας Καλιφόρνια επικύρωσε συμβιβασμό ύψους 725 εκατ. δολαρίων σε βάρος της πλατφόρμας.

Ο Νίκος Παπασπύρου, διδάκτωρ του Παν. Χάρβαρντ, είναι αναπλ. καθηγητής στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ).