Περιπέτειες ιδεών, αναστοχασμοί και προσδοκίες

Ο φίλος και σύντροφος πρώην βουλευτής Νίκος Τσούκαλης έφυγε από τη ζωή στα 67 του χρόνια πριν από δύο Πέμπτες. Η παρουσία ενός ανθρώπου που ασχολήθηκε με τα κοινά έχει ενδιαφέρον όταν τη συζητάμε -μετά την απώλεια- όσο απομακρύνεται από το τυπικό βιογραφικό και αγγίζει τη «μεγάλη εικόνα» η οποία αποδίδει τα γεγονότα της πολιτικής ζωής και τα συμφραζόμενα του κόσμου των ιδεών. Ολα αυτά που συγκροτούν την πολιτική ιστορία.

Ο Τσούκαλης ήταν μια περίπτωση πολιτικού για την οποία εύστοχα έγραψε ο Νικόλας Σεβαστάκης: «Θυμώνω πολύ όταν ξέρω πως με τη μεγαλύτερη ευκολία κάποιοι μιλούν για πολιτικούς με ένα ρατσιστικό, μηδενιστικό ύφος παντογνωσίας. Λες και η πολιτική δεν έχει ενσάρκωση και ονόματα και χειρονομίες διακριτές που τη διασώζουν όσο και αν όλα πια θέλουν να την ακυρώσουν». Ετσι είναι. Ο Τσούκαλης μπορεί να μην ήταν φανταχτερός και φιρμάτος αλλά υπηρέτησε την πολιτική με λογική, ήθος και σεμνότητα. Ενα χαρακτηριστικό που υπήρξε στην παράδοση της Αριστεράς ειδικά στο κοινοβουλευτικό επίπεδο και σήμερα τείνει να μικρύνει δραματικά. Η πολιτική δηλαδή που δεν έχει εξαργύρωση σε πλούσια ζωή, σε διαμεσολαβήσεις με οικονομικά συμφέροντα και υποταγή στις πονηρές εξουσίες. Αυτή η πολιτική είναι σήμερα υπό αμφισβήτηση. Οι ίδιες οι πολιτικές ελίτ αποξενώνονται από την αληθινή κοινωνία και λειτουργούν με σχετική αυτονομία από τα συμφέροντα των πολλών. Ομως η παραδοχή αυτή δεν πρέπει να καταλήγει σε έναν ακραίο ισοπεδωτισμό. Οχι μόνο γιατί είναι άδικο για όσους -σαν τον Τσούκαλη- βρίσκουν μια ισορροπία ανάμεσα στο «εγώ» και στο «εμείς». Αλλά και γιατί το πιθανό υποκατάστατο των αμφισβητούμενων πολιτικών λύσεων θα είναι η κυριαρχία της οικονομικής εξουσίας και ο κυνισμός της δύναμης.

Πιθανά να καιροφυλακτεί και η κανονική βία αν θυμηθούμε ιστορικά τις συνέπειες με την απαξίωση των πολιτικών κομμάτων από τους Ναζί και από τη δική μας δικτατορία των συνταγματαρχών. Και είναι πράγματι ορατή η ανάγκη για εναλλακτικά παραδείγματα στην πολιτική. Οχι μόνο στο πεδίο των αφηγημάτων αλλά και στην εικόνα των βουλευτών. Αυτών που δεν χαϊδεύουν τα αφτιά ούτε στους ισχυρούς παράγοντες που κινούν τα νήματα ούτε μερικές φορές στα αρνητικά ένστικτα του πλήθους που οδηγούν στον λαϊκισμό. Για παράδειγμα ο Τσούκαλης και αρκετοί άλλοι δεν πείστηκαν για τη σημασία της εξαιρετικά δαπανηρής διενέργειας των Ολυμπιακών Αγώνων στη χώρα μας ούτε για τις φιλικές προς τον λαό προθέσεις από τις σιωπές κομματικών παραγόντων σε ένα πολύ δύσκολο θέμα, όπως ο χωρισμός Εκκλησίας και Κράτους. Αυτές οι θέσεις προφανώς δεν έχουν ψηφαλάκια. Δεν έχουν δημοφιλία. Είναι όμως ειλικρινείς και καθαρές.

Η αλήθεια είναι ότι η γνώμη μου μπορεί να επηρεάζεται από την κοινή μας διαδρομή. Βρεθήκαμε στον ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ, στη ΔΗΜΑΡ και μετά στην προσπάθεια για μια μεγάλη Κεντροαριστερά με τη Δημοκρατική Συμπαράταξη και το ΠΑΣΟΚ/ΚΙΝΑΛ. Ο Νίκος μέχρι να φύγει από τη ζωή ήταν μέλος της συντονιστικής επιτροπής της πολιτικής κίνησης Ανανεωτική Αριστερά που αποτελεί μία από τις συνιστώσες του Κινήματος Αλλαγής.

Αυτές οι ταυτόσημες επιλογές είναι ένας καθρέφτης της κοινής πορείας με πολλές επιτυχίες και άλλες τόσες απογοητεύσεις για μια σύγχρονη μετριοπαθή αντιδογματική Αριστερά. Για την Αριστερά δηλαδή που κινείται προς τη σοσιαλδημοκρατία αλλά κουβαλά στις αποσκευές της και τις παρακαταθήκες του δημοκρατικού κομμουνισμού και της οικολογικής αντίληψης. Ενα στίγμα που εμβληματικά θύμιζε ένας άλλος μεγάλος απών. Ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης.

Προσωπικά είχα περάσει από το μεγάλο σχολείο του ΚΚΕ Εσωτερικού. Ενα πραγματικό σχολείο που μας είχε εκπαιδεύσει στη λογική των σύγχρονων σοσιαλιστικών ιδεών, μαζί με τον πολιτικό πολιτισμό και τις αντιλήψεις της ανοιχτής κοινωνίας. Αυτή ήταν και η αποτύπωση του Συνασπισμού πριν κακοπέσει στον αριστερισμό της ύστερης φάσης του ΣΥΡΙΖΑ και στον ακραίο λαϊκισμό της εποχής των μνημονίων. Ηταν και η αφορμή για την έξοδο της ανανεωτικής πτέρυγας από τον ΣΥΝ το 2010 στην οποία ο Τσούκαλης είχε καθοριστικό ρόλο. Τα πράγματα είναι λίγο – πολύ γνωστά. Ενα τμήμα με καταγωγή από τον ευρωκομμουνισμό σταδιακά κινήθηκε μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ προς τη σοσιαλδημοκρατία και ένα άλλο τμήμα προς τη ριζοσπαστική Αριστερά και τα αντιπαγκοσμιοποιητικά κινήματα. Στην Ιταλία είχαμε τη μετεξέλιξη του ΙΚΚ στο σημερινό Δημοκρατικό Κόμμα, όπως και την ένταξη πολλών ισπανών ευρωκομμουνιστών στο PSOE. Στην Ελλάδα η πλειονότητα κινήθηκε στην εκδοχή του ΣΥΡΙΖΑ και στα όρια της μετακομμουνιστικής Αριστεράς. Οσοι κάναμε την πρώτη επιλογή δεν έχουμε βεβαιότητες για την επιτυχία μας. Η κατάσταση του ιταλικού παραδείγματος είναι χαρακτηριστική για τις σοβαρές δυσκολίες. Ούτε και η επίσημη σοσιαλδημοκρατία περνάει άλλωστε την καλύτερη περίοδό της.

Ομως αυτή η περιπέτεια ιδεών, αυτή η ασυμβίβαστη προσπάθεια για νέες πολιτικές απαντήσεις, για νέα πολιτικά σχήματα έχει μία σημαντική αξία. Δεν είναι τελικά άδειο το κιβώτιο που κουβαλάμε κάποιοι αριστεροί όπως περιγράφει στο βιβλίο του ο Αρης Αλεξάνδρου. Υπάρχει περιεχόμενο. Με γενναίους προβληματισμούς, αναστοχασμό και προσδοκίες. Και οι άνθρωποι που προσπάθησαν σε αυτή την κατεύθυνση δεν επαναπαύτηκαν στις δήθεν αλάθητες βεβαιότητες. Μπορούν να έχουν τουλάχιστον ήσυχη τη συνείδησή τους. Οπως ο Νίκος Τσούκαλης όταν θα έκανε τον απολογισμό της ζωής στον δημόσιο ρόλο του, εκείνες τις δύσκολες νύχτες που η μάχη για την υγεία του δεν έδινε πολλές ελπίδες.

Ο Θόδωρος Μαργαρίτης είναι μέλος του Πολιτικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, γραμματέας της πολιτικής κίνησης Ανανεωτική Αριστερά.