Δημογραφικό και γεννήσεις

Το Δημογραφικό στη χώρα μας αναδεικνύεται ως ένα από τα ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπισθούν άμεσα, η συζήτηση δε γύρω από αυτό επικεντρώνεται συνήθως σε μία από τις διαστάσεις του, τη συρρίκνωση των γεννήσεων (1,44 εκατομμύρια τη δεκαετία 1971-80, 820 χιλ. οι αναμενόμενες τη δεκαετία 2016-2025) και τη μείωση του αριθμού των παιδιών που φέρνουν στον κόσμο οι διαδοχικές γενεές (2,0 παιδιά/γυναίκα όσες γεννήθηκαν το ’60, μόλις 1,5 όσες γεννήθηκαν γύρω από το 1980).

Στην Ελλάδα, όπως και στις άλλες ανεπτυγμένες χώρες, το περιβάλλον μεταπολεμικά για τη δημιουργία οικογένειας και παιδιού έχει αλλάξει ριζικά. Παντού καταγράφονται – αν και με διαφοροποιημένους ρυθμούς – κοινές τάσεις, όπως: έξαρση του ατομικισμού και ανάδυση μιας πρωταρχικής επιθυμίας για αυτοεκπλήρωση, ταχύτατη αστικοποίηση, συρρίκνωση του αγροτικού πληθυσμού, μαζική είσοδος της γυναίκας στην αγορά της μισθωτής – ανεξάρτητης εργασίας, αύξηση του χρόνου παραμονής στο εκπαιδευτικό σύστημα, αυξημένες δυσκολίες σταθερής ένταξης στην αγορά εργασίας, δυσκολίες στην πρόσβαση σε κατοικία, αυξημένα εμπόδια για έναν ικανοποιητικό συνδυασμό οικογενειακής ζωής και επαγγελματικής σταδιοδρομίας, έμφυλες διακρίσεις, αύξηση του κόστους μεγαλώματος ενός παιδιού…

Κάποιες χώρες έλαβαν υπόψη έγκαιρα τις προαναφερθείσες αλλαγές και ανέπτυξαν και πολιτικές για την άρση των έμφυλων διακρίσεων και των ασυμβατοτήτων ανάμεσα στην οικογενειακή και την επαγγελματική ζωή και για τη μείωση τους κόστους μεγαλώματος των παιδιών, πολιτικές που καλύπτουν όμως και τον γονέα/τους γονείς από κάποιους από τους βασικούς κινδύνους που μπορεί να αντιμετωπίσουν στο μέλλον. Η αναστροφή στη χώρα μας, έστω και καθυστερημένα, της τάσης μείωσης του αριθμού των παιδιών προϋποθέτει τη δημιουργία ενός εξαιρετικά ευνοϊκού περιβάλλοντος, που θα επιτρέψει στις νεότερες γενεές να αποκτήσουν τον αριθμό των παιδιών που επιθυμούν στον χρόνο που το επιθυμούν.

Η σταθεροποίηση δε και, στη συνέχεια, η ανόρθωση της γονιμότητας δεν είναι δυνατόν να επιτευχθούν ι) αν το ποσοστό των γυναικών χωρίς παιδιά σταθεροποιηθεί γύρω από το 25% και ιι) αν δεν αυξηθούν οι πιθανότητες όσων έχουν ένα πρώτο παιδί να κάνουν ένα δεύτερο και δευτερευόντως όσων έχουν κάνει ένα δεύτερο να φέρουν στον κόσμο ένα τρίτο.

Τα μέτρα που θα βοηθήσουν σε αυτό θα πρέπει να είναι επικεντρωμένα στο παιδί και την οικογένειά του ανεξάρτητα από τη μορφή της και να στοχεύουν κυρίως α) στη μείωση του (άμεσου ή έμμεσου) κόστους που προκύπτει από τη γέννηση και το μεγάλωμά του, β) στην εναρμόνιση της οικογενειακής με την επαγγελματική ζωή, γ) στην άρση των έμφυλων διακρίσεων στον δημόσιο και στον ιδιωτικό βίο, δ) στη λύση του στεγαστικού προβλήματος μέσω ενός εκτεταμένου προγράμματος κοινωνικής κατοικίας, ε) στην αύξηση των διαθέσιμων εισοδημάτων τους, στ) στην άρση του κλίματος αβεβαιότητας και ζ) στη μερική έστω προστασία από κινδύνους που ενδεχομένως να αντιμετωπίσουν στο μέλλον…

Ο Βύρων Κοτζαμάνης είναι καθηγητής Δημογραφίας, επιστημονικός υπεύθυνος του Ερευνητικού Προγράμματος (ΕΛΙΔΕΚ) «Δημογραφικά Προτάγματα στην Ερευνα και Πρακτική στην Ελλάδα» του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας