Δεν πάω πουθενά, εδώ θα μείνω

Και ποιος τάχα θέλει να περάσει απέναντι; Αλλά και ποιος μας ρωτάει; Μα δεν τίθεται τέτοιος προβληματισμός! Εδώ μιλάει το εγώ, νικηφόρο ή ηττημένο, στα τραγούδια τα λαϊκά μιλάει το εγώ! Που του χρειάζεται ένας ήρωας, ένας τραγουδιστής, να πάρει επάνω του τις αισθηματικές αποχρώσεις της ερωτοχτυπημένης καρδιάς και να ανυψώσει το παράπονό της στα ουράνια. Τέτοιος ήταν ο Βασίλης Καρράς. Ενας πονόψυχος εξομολόγος, που έγινε αντικείμενο λατρείας από πολλούς νεοέλληνες ειδωλολάτρες, γιατί εξέφρασε με σπαραχτική παραφορά το οιονεί λαβωμένο τους συναίσθημα. Ευρωδυτική η φλούδα της ταυτότητάς μας μα το κουκούτσι της ανατολίτικο.

Η ερωτοπάθεια υμνήθηκε στο μεσογειακό τραγούδι πολύ περισσότερο απ’ τα κοινωνικά ζητήματα και τους πολιτικούς αγώνες. Μετά το μεσουράνημα του ανυπέρβλητου Ζεκί Μουρέν εκπληκτικά λαρύγγια ουρανομήκους έκτασης γεννήθηκαν στην Τουρκία την εποχή που «πέρασε» στο πλατύ κοινό η μόδα του «αραμπέσκ», μελωδίες δηλαδή αλλά και ερμηνευτικά μελίσματα κατά τον τρόπο του αραβικού τραγουδιού, με κορυφαίο το τραβεστί Μπουλέντ Ερσοϊ, μια σχολή που σε προγενέστερες δεκαετίες εκπροσωπήθηκε μοναδικά στη χώρα μας από τον εκπληκτικό τσιγγάνο μας Μανώλη Αγγελόπουλο («πέθανε ο εκφραστής των τριτοκλασάτων στην Ελλάδα» έγραψαν στην έγκυρη «Τζουμχουριέτ»), μα και από άλλους χαρισματικούς «αντεργκράουντ» ερμηνευτές, σαν τη Φωτεινή Μαυράκη και τον Μάκη Χριστοδουλόπουλο.

Οι μεσογειακοί λαοί ταυτίζονται ολόψυχα με τους λαϊκούς τραγουδιστές. Στον Λίβανο πιστεύουν πως πρώτα η Βηρυτός κι έπειτα η Φεϊρούζ. «Στου τραγουδιστή το ξόδι νταούλια και ζουρνάδες» λέει ο λαός μας. Την ιέρεια του Νείλου Ουμ Καλσούμ την ενταφίασαν έπειτα από πολυήμερο πένθος, όσο να φτάσουν τα καραβάνια απ’ τις χώρες του Μαγκρέμπ και της ασιατικής Αραπιάς. Ο Καζαντζίδης, ίσως επηρεασμένος από τα υστερικά φαινόμενα των θαυμαστριών του Πρίσλεϊ στο άκουσμα του θανάτου του, πίστευε πως η αξία ενός τραγουδιστή λογαριάζεται ανάλογα με τον αριθμό των αυτοκτονιών στην αναγγελία του χαμού του. Λάθος! Ο Ρωμιός δεν γκρεμίζεται απ’ τα βράχια για τέτοιους λόγους.

Η προσφυγομάνα Θεσσαλονίκη, η πιο φανατική ανάδοχος μαζί με τον Περαία του ρεμπέτικου και γενικότερα του λαϊκού τραγουδιού, ανέδειξε μεγαλεία στο είδος: Τα καλύτερα του Τσιτσάνη, τη Χασκίλ, τον Τσαουσάκη, τον Μπίνη – κι ο Στέλιος είναι μουσκεμένος απ’ την υγρασία της -, για να φτάσει τη δεκαετία του ’60 και του ’70 να αναδείξει τον Χοντρονάκο, τον Στέλιο Κεφάλα και την κόρη του Μαριάνθη, τη Λιλή, τον Σωκράτη, τον Καμπουρέλο, τη Μαριώ, να γεννήσει τον Σαββόπουλο και τον Παπάζογλου, να περιθάλψει στα στερνά του τον Ρασούλη, να μεγαλώσει τον πιο αξιόλογο απ’ τους νεότερους λαϊκούς Πασχάλη Τερζή και άλλους πολλούς. Ο Βασίλης Καρράς την περιείχε με τον τρόπο του αυτή την κληρονομιά. Κλήθηκε όμως απ’ την εποχή, και επέλεξε να υπηρετήσει μια πιο μεικτή σχολή τραγουδιού, που κρατάει κάτι – ως επιβίωμα κυρίως – απ’ το παλιό γνήσιο λαϊκό, που εκ των πραγμάτων όμως έχει προδοθεί, ή έστω νοθευτεί με πρόσμειξη αλλογενών ήχων, περιορισμό του ύφους του, αφού υπηρετεί αποκλειστικά τον υποτιθέμενο καρασεβντά των τωρινών Ελλήνων, μουτζαχεντίν της μπουζουκοδιασκέδασης των γηπεδικών λουστραρισμένων χώρων και με θεματική των στίχων του την ανυπέρβλητη καψούρα και τις παραφυάδες της.

Η ζυγαριά του βαθέος χρόνου είναι αμείλικτη. Και κατά το μάλλον αδέκαστη. Απλά λαϊκά τραγούδια έγραφε κι ο Βίρβος. Αλλά ακέραια, ευθύβολα και προπαντός αριστοτεχνικά. Η σύγχρονη καταναλωτική τραγουδοποιία υφίσταται επειδή φιλοξενεί κατά κόρον εύπεπτα, παιδαριώδη ομοιοκατάληκτα προς τέρψιν και αγαλλίασιν αβασάνιστων χαροκόπων, όχι μόνο ευκατάστατων αλλά ακόμη και «φτωχομπινέδων» που νιώθουν – παρά την αλλαγή των καταστάσεων – νόμιμοι κληρονόμοι της «πράσινης» εποχής των παχέων αγελάδων, όταν αυθεντικοί λαϊκοί αοιδοί, όπως ο Διονυσίου και η Ρίτα κολάκευαν το νεόπλουτο κοινό των σαλονιών της παραλίας έναντι παχυλού μπαγιόκου. Ο καιρός που ο μέγιστος λαϊκός Στέλιος Καζαντζίδης αρνούνταν με υποδειγματικό ηθικό φρόνημα τα εκατομμύρια για να μην ενδώσει στην επικράτηση της υποκουλτούρας στη λαϊκή μουσική είχε περάσει ανεπιστρεπτί. Τώρα πια έχουμε φτάσει στην εποχή που όλοι πάνω – κάτω είμαστε αργυρώνητοι, καθώς παρατηρείται θεωρούμενοι «ποιοτικοί» έντεχνοι αστέρες που διατείνονται σε συνεντεύξεις ότι δεν συνηγορούν στην πολιτιστική υποβάθμιση να συνεργάζονται μια χαρά με τους λαϊκοπόπ «σκυλολαϊκούς». Ολα έχουν μπερδευτεί γλυκά!

Μακάρι να βλέπαμε τέτοια πλήθη, σαν αυτά που έσπευσαν συντετριμμένα να προσκυνήσουν το σκήνωμα του ήρωά τους να ακολουθούσαν στις μικρές και μεγάλες διαδηλώσεις που βγαίνουν στον δρόμο για τη διακύβευση της κουραμάνας τους! Ή τους μισούς στην κηδεία ενός Ελύτη, ενός Τσαρούχη, ενός Κουν!

Ο Βασίλης Καρράς ήταν τυχερός. Ενα καλόκαρδο χωριατόπαιδο, με βαθιά, δυνατή, «πηγαδίσια» φωνή, ψημένο απ’ τα νιάτα του στις συνοικιακές πίστες της άλλοτε «φτωχομάνας» καθιερώθηκε στις αθηναϊκές αρένες με μια σειρά από αισθηματολογικές επιτυχίες και κατόρθωσε με το σπαθί του να κατακτήσει τις καρδιές πολλών θαυμαστών που ορκίζονται στ’ όνομά του. Δεν αγαπιέται τυχαία κάποιος τόσο πολύ! Αιωνία του η μνήμη!

Ο Θωμάς Κοροβίνης είναι συγγραφέας, ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο το «Ποιήματα και τραγούδια», εκδ. Αγρα