Ο Σόιμπλε που γνώρισα

Η πρώτη ουσιαστική συνάντηση με τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε έγινε στο γραφείο του στο Βερολίνο τον Δεκέμβριο του 2009. Είχε αναλάβει τον Οκτώβριο του 2009, μερικές εβδομάδες μετά από εμένα, και είχε ήδη γίνει το κομβικό πρόσωπο στο Eurogroup. Ηταν η αρχή μία σχέσης με έντονη αντιπαλότητα αλλά και αμοιβαία εμπιστοσύνη. Σταχυολογώ εδώ κάποια στιγμιότυπα που φωτίζουν πιστεύω τον ρόλο του στο δράμα της ελληνικής κρίσης.

Στην πρώτη εκείνη συνάντηση με είχε ξαφνιάσει με το ερώτημα: «Είσαι πραγματικός υπουργός Οικονομικών;». Με το οποίο εννοούσε αν είχα τα κότσια να πάρω δύσκολες αλλά αναγκαίες αποφάσεις, αγνοώντας τις σειρήνες του υπόλοιπου πολιτικού συστήματος. Αυτή η ευθύτητα συνδυαζόταν δυστυχώς με την άρνηση ανάληψης πρωτοβουλίας εάν οι προσπάθειες που κάναμε ως κυβέρνηση δεν έβρισκαν ανταπόκριση στις αγορές: «Γιώργο, δεν υπάρχει πλάνο Β. Οι αγορές θα ανταποκριθούν θετικά εάν δείξετε ότι μπορείτε να μειώσετε το έλλειμμα».

Η άρνηση αυτή κράτησε μήνες. Γρήγορα όμως αντιληφθήκαμε πως η επίσημη αυτή θέση έκρυβε και εσωτερικές διαφωνίες: στο Βερολίνο τον Μάρτιο του 2010 με τον πρωθυπουργό, ακούσαμε τη γερμανίδα καγκελάριο να μας λέει αφοπλιστικά: «Ο Βόλφγκανγκ και εγώ δεν συμφωνούμε στο ζήτημα αυτό» (τη συμμετοχή της Γερμανίας σε ένα χρηματοδοτικό πακέτο για την Ελλάδα). Το υπουργείο Οικονομικών πίεζε, αλλά η καγκελάριος είχε επιφυλάξεις.

Η άρση των επιφυλάξεων δεν ήταν εύκολη· στο Eurogroup της 2ας Μαΐου 2010, η τελική ανακοίνωση από τον Σόιμπλε ότι η Γερμανία θα συμμετάσχει («∆εν ήταν εύκολο, αλλά θα το κάνουμε») προκάλεσε ανακούφιση σε όλη την αίθουσα. Και το τίμημα ήταν πολύ βαρύ: ένα πρώτο μνημόνιο με μεγάλο οικονομικό και κοινωνικό κόστος για την Ελλάδα. Ενα μήνα αργότερα, σε μια εξομολογητική στιγμή στο Eurogroup του Ιουνίου, ο Σόιμπλε παραδέχτηκε: «Ισως αργήσαμε στην περίπτωση της Ελλάδας».

Η επόμενη μεγάλη μάχη ήταν για το χρέος. Η αρχική κάθετη άρνηση της Γερμανίας το 2010 μετατράπηκε αρχές του 2011 σε πρώτη έμμεση παραδοχή ότι υπήρχε θέμα βιωσιμότητας. Τον Μάιο του 2011 στο Λουξεμβούργο ο Σόιμπλε ανοιχτά πλέον διαφωνούσε με την ΕΚΤ και στο Eurogroup του Ιουνίου 2011 πίεζε για κάποιου είδους διαχείριση του χρέους, λέγοντας «όλοι αντιλαμβανόμαστε την ανάγκη για ένα νέο πρόγραμμα. Αλλά χωρίς συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, δεν υπάρχει λύση».

Η τελευταία μας συνάντηση ήταν ένα γεύμα στο Βερολίνο τον Σεπτέμβριο του 2011, όταν ως (πλέον) υπουργός Ενέργειας και Περιβάλλοντος ζήτησα τη στήριξή του για το Πρόγραμμα Ηλιος. Στο τέλος της συζήτησης ήρθε η έκπληξη: «Γιώργο, η συμφωνία του Ιουλίου για το χρέος δεν θα δουλέψει. Χρειαζόμαστε ένα πραγματικό κούρεμα. Ισως γύρω στο 50%». Η πλήρης στροφή είχε συντελεστεί και μπαίναμε πλέον στη διαδικασία για τη μείωση του ελληνικού χρέους.

Με τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε διαφωνήσαμε πολύ και σε πάρα πολλά, από την αντίληψή του για την Ευρώπη, ως τις πολιτικές των μνημονίων· κρατώ όμως μία ευγένεια και έναν σεβασμό που είχε σε όσους αναγνώριζε, ακόμα και όταν διαφωνούσε μαζί τους. Μετά από εμένα συνεργάστηκε με άλλους επτά έλληνες υπουργούς Οικονομικών. Σταδιακά έγινε όλο και πιο αρνητικός με την Ελλάδα, με αποκορύφωμα την πρόταση για έξοδο από το ευρώ το καλοκαίρι του 2015. Αλλά εδώ θα αφήσω τον χώρο σε προσωπικές αναμνήσεις άλλων.

Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου είναι πρώην υπουργός, καθηγητής και πρύτανης στο European University Institute