Μια ανώφελη μετακίνηση

«Εκαστος εφ’ ω ετάχθη», ρήση διαχρονική και καθολικής ισχύος, που παρέδωσαν στην ανθρωπότητα οι αρχαίοι Ελληνες (και επανέλαβε και ο απόστολος Παύλος μερικές εκατονταετίες αργότερα). Σε ελεύθερη απόδοση, ο καθένας πρέπει να ασχολείται με αυτό στο οποίο είναι ταγμένος, με αυτό που έχει διδαχτεί και έχει εκπαιδευτεί.

Η έρευνα και ιδίως αυτή που υποκινείται από την περιέργεια και την τάση αναζήτησης (έμφυτα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης υπόστασης), αυτή που επίσης αποκαλείται και βασική έρευνα, αποτελεί το απολύτως απαραίτητο προαπαιτούμενο για την πρόοδο της ανθρώπινης κοινωνίας. Εχει ειπωθεί ότι αν δεν υπήρχε η βασική έρευνα, αλλά μόνο εκείνη που επιζητεί την άμεση πρακτική εφαρμογή, θα χρησιμοποιούσαμε τώρα ένα πολύ καλό κερί για φωτισμό, αλλά δεν θα είχαμε ανακαλύψει ποτέ τον ηλεκτρικό λαμπτήρα.

Η έρευνα παράγει γνώση και δεδομένα, που καταλήγουν ενίοτε στην παραγωγή καινοτόμων εργαλείων, τα οποία μπορεί να γίνουν πολύτιμα επιχειρησιακά μέσα, στα χέρια των δημοσίων Αρχών. Αυτό ισχύει για ένα τεράστιο φάσμα δραστηριοτήτων (πρόγνωση καιρού στη στεριά και τη θάλασσα, φυσικές καταστροφές, αντιμετώπιση κλιματικής κρίσης, ηλεκτρονικές εφαρμογές για τη διοικητική μηχανή, κ.λπ., κ.λπ.). Η έρευνα στη χώρα μας, αλλά και διεθνώς, επιτελείται κυρίως στα εθνικά ερευνητικά κέντρα και τα πανεπιστήμια. Τα κέντρα αυτά υπάγονται στη γενική γραμματεία Ερευνας και Καινοτομίας (ΓΓΕΚ) και απολαμβάνουν ένα καθεστώς, που παρέχει τα απαραίτητα εχέγγυα για την προαγωγή της έρευνας: εξασφάλιση ακαδημαϊκής ελευθερίας, αυξημένες δυνατότητες χρηματοδότησης από εθνικές και ενωσιακές πηγές, δυνατότητα παροχής υπηρεσιών, ειδικά κίνητρα, αλλά και ειδικό καθεστώς αξιολόγησης, για το ερευνητικό προσωπικό.

Οι ερευνητές είναι ενταγμένοι σε αυτό το καθεστώς και σε αυτό αποδίδουν. Η μετακίνηση ενός ερευνητικού φορέα σε άλλο περιβάλλον, που δεν έχει δομηθεί ειδικά για την εξυπηρέτηση του ερευνητικού γίγνεσθαι, τίποτε καλό δεν προοιωνίζεται. Είναι σαν να θέλουμε να δρέπουμε τους καρπούς των οπωροφόρων δέντρων, αλλά να μη φροντίζουμε τα δέντρα να έχουν το γόνιμο έδαφος και  τις ευνοϊκές συνθήκες για να ευδοκιμήσουν. Είναι αναπόφευκτο, σε αυτή την περίπτωση, η συγκομιδή των καρπών να πέσει κατακόρυφα.

Μετά τα παραπάνω, καταλαβαίνει κανείς ότι κακή υπηρεσία προσέφεραν στην κυβέρνηση, όσοι την παρότρυναν να αποφασίσει και, σύμφωνα με πληροφορίες του Τύπου, να έχει ήδη ετοιμάσει νομοσχέδιο για την υπαγωγή του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, του ιστορικότερου ερευνητικού ιδρύματος της χώρας, στο υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Ιδιαίτερα από τη στιγμή που υπάρχουν ήδη συγκεκριμένα σχήματα, όπως μνημόνια κατανόησης και προγραμματικές συμβάσεις, που εξυπηρετούν αποτελεσματικά και με αμοιβαίο όφελος τη συνεργασία μεταξύ δημόσιων ερευνητικών και κρατικών / επιχειρησιακών φορέων.

Ο Αντώνης Ν. Μαγουλάς είναι διευθυντής και πρόεδρος του ΔΣ του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), συντονιστής της Συνόδου των προέδρων των Ερευνητικών Κέντρων και Τεχνολογικών Φορέων