«Ο,τι αφορά την επιθυμία είναι διαχρονικά πολύ ελκυστικό»

Πειρατές, πλοία, χάρτες, μυστικά, ανταρσίες, συμπλοκές και πολλές ανατροπές είναι τα ιδανικά υλικά για μια φαντασμαγορική παράσταση για παιδιά. Αυτά δηλαδή που βρίσκονται στον πυρήνα του αγαπημένου έργου της κλασικής λογοτεχνίας, το οποίο έβαλε τον θεμέλιο λίθο της «πειρατικής μυθολογίας» η οποία συνεχίζει σχεδόν ενάμιση αιώνα μετά να ερεθίζει το φαντασιακό ολόκληρου του πλανήτη. «Το νησί των θησαυρών» που εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1833 ανεβαίνει στο Θέατρο Πόρτα σε διασκευή – σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου, ο οποίος είχε ανεβάσει πριν από 10 χρόνια το ίδιο έργο του Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Κεντρικό σημείο της παράστασης αποτελεί η μουσική του Κορνήλιου Σελαμσή, βασισμένη σε ναυτικούς σκοπούς και πειρατικά τραγούδια του 17ου και του 18ου αιώνα, σε νέες ενορχηστρώσεις και επεξεργασία. Οι ηθοποιοί (Αλέξανδρος Γιαγκούσης, Στέλιος Θεοδώρου Γκλίναβος, Θεοφάνης Κοσμάς, Δημήτρης Κουρούμπαλης, Γιάννης Λατουσάκης, Δημήτρης Μήτρου, Μαρί Σουζάν Μουζέλα, Ιωάννης Μπάστας, Τάσος Ροδοβίτης, Γιώργος Φασουλάς, Πέτρος Δημοτάκης, Λευτέρης Δούρος) ερμηνεύουν τη μουσική και τα τραγούδια (σε στίχους Θωμά Μοσχόπουλου), παίζοντας κιθάρα, μπάντζο, μαντολίνο, φλάουτο, κλαρινέτο, σαξόφωνο, κόντρα μπάσο, κρουστά, βιολί, ακορντεόν και πιάνο.

Για τον αναγνωρισμένο συνθέτη η παρουσία της ζωντανής μουσικής σε μία παράσταση θεάτρου είναι κατ’ αρχάς ένα στοιχείο που αλλάζει και τη λειτουργία όλης της παράστασης. «Ολα είναι πιο ρευστά και αναγκαστικά πιο ευέλικτα καθώς δεν υπάρχει η σταθερά μιας ηχογράφησης. Αυτό σημαίνει πως όλα μπορεί να μην έχουν αίσια έκβαση σε κάποια παράσταση, να μην μπορέσουν να λειτουργήσουν. Το γεγονός πως η μουσική παίζεται από τους δέκα ηθοποιούς της ομάδας, ολοκληρώνει και μία κατεύθυνση προς ένα μουσικό θέατρο που όλη η παραγωγή της αφήγησης – μουσική, γλωσσική, σωματική – αναμειγνύεται και παράγεται σαν μία ενιαία χειρονομία».

Η ΔΥΣΚΟΛΙΑ. Την ίδια στιγμή εξηγεί ότι η εν λόγω προσέγγιση έχει μια πολύ συνηθισμένη, όπως τη χαρακτηρίζει, δυσκολία: απαιτεί από τους ερμηνευτές έναν βαθμό εγρήγορσης και μία δεξιοτεχνία στη διαχείριση των πολλαπλών δράσεων που έχουν, η οποία για πολύ μεγάλο διάστημα είναι πραγματικά κοπιώδης. «Αφηγητής είναι κι ένας ηθοποιός που φυσάει αέρα σε ένα σαξόφωνο ή χτυπάει ένα ξύλο με βελόνες πλεξίματος και η ενότητα σε αυτή την αφηγηματική πορεία, από τον λόγο στη βελόνα πλεξίματος, χρειάζεται μεγάλη λεπτότητα στη χρήση. Καθώς λοιπόν αυτού του γένους τα εγχειρήματα δεν είναι μέσα στην οικεία θεατρική πράξη, χρειάζεται μαζί με την καθαρή πρόβα κι ένας μεγάλος χρόνος που όλη η ομάδα, και σε αυτό δεν εξαιρώ τον εαυτό μου ή τον Θωμά και τη Σοφία Πάσχου, να εκπαιδευτεί και να χρησιμοποιήσει αυτή τη γλώσσα».

Μια φανταστική ιστορία γραμμένη το 1883 γιατί συγκινεί και διεγείρει ακόμη τη φαντασία και το συναίσθημά μας; «Μια οποιαδήποτε ιστορία περιέχει κάτι το οποίο δηλώνεται κρυμμένο ή απολεσθέν και για το οποίο ξεκινά μια ειδική αποστολή ανεύρεσης, είτε συντάχθηκε τώρα ή και πριν από 422 χρόνια είναι, προς το παρόν τουλάχιστον, ενδιαφέρουσα και ελκυστική για την ανθρωπότητα. Το δε πεδίο των πειρατών και της ναυτοσύνης και του αμύθητου θαμμένου σε νησιά πλούτου είναι αναπόσπαστο κομμάτι της εκπαίδευσής μας. Είναι κάπως και μέσα στην τεχνολογία του οικονομικού μας συστήματος ως μηχανή επιθυμίας. Και ό,τι είναι περί την επιθυμία είναι πάντα πολύ ελκυστικό μες στους αιώνες».

Ο Κορνήλιος Σελαμσής εξηγεί ποια στοιχεία την καθιστούν σήμερα διαχρονική, επίκαιρη την ιστορία. Σε ό,τι αφορά τα τραγούδια που επέλεξε, τονίζει πως τα συνάντησε σε δεύτερο χρόνο καθώς την εποχή που πρωτοκάνανε την παράσταση ο Θωμάς Μοσχόπουλος είχε ήδη βρει μέσα σε ηχογραφημένες συλλογές σκοπούς του γούστου του και τού τους πρότεινε για να χρησιμοποιηθούν στο έργο. «Επειδή όμως αυτό είναι περιοριστικό για τη φαντασία και το είδος της δουλειάς που θέλω να κάνω, ξεκίνησα να αναζητώ τις παλαιότερες μορφές των τραγουδιών αυτών, των μελωδιών τους, και να αναζητώ έναν τρόπο να τις οικειοποιηθώ τόσο ώστε να μην είναι πια η χρήση μια αναφορά ή ένα ξανακοίταγμα. Τις “χειρούργησα” τόσο που πλέον δεν θυμάμαι την προέλευσή τους. Αυτό πάντως που εμένα συνάρπαζε ήταν το σε ποια χώρα, σε ποιο λιμάνι, σε ποια περίοδο χρησιμοποιούνταν το κάθε τραγούδι και από ποιους».

ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ. Η πρόκληση του εγχειρήματος είναι να αναδυθεί μία μορφή θεάματος που να μην μπορεί να διαχωριστεί ο λόγος από τον ήχο που συνυπάρχει ή από τη σωματική χειρονομία. «Μία μορφή που να ενεργοποιεί τη φαντασία και την αντίληψη του κοινού με έναν τρόπο που δεν θα βασίζεται μόνο στην κατανόηση αλλά στη διεύρυνση της φαντασίας, όσο κοινότοπο κι αν ακούγεται κάτι τέτοιο».

Ποιος είναι ο κίνδυνος και ποια τα οφέλη μιας τόσο ιδιαίτερης προσέγγισης; «Αν γνώριζα τα οφέλη και τους κινδύνους μιας τέτοιας προσέγγισης, σας δίνω τον λόγο μου, θα έγραφα ένα εγχειρίδιο γύρω από την υπόθεση του μουσικού θεάτρου και θα βοηθούσα την ανθρωπότητα να ζήσει μια καλύτερη ζωή μέσα από την άρτια τέχνη. Ως τότε, το μόνο που μπορώ να σας δηλώσω είναι πως κινδυνεύει ένα τέτοιο εγχείρημα σε κάθε παράσταση να μη μπορέσει να έχει την ακρίβεια και τη λεπτότητα που απαιτείται για να είναι εντελές, μα αν πετύχει μπορεί, θεωρώ, να είναι σημαντικά πιο επικίνδυνο από μια παράσταση που βρίσκεται κοντά στις οικείες μορφές».

info

Θέατρο Πόρτα, Μεσογείων 59. Κάθε Σάββατο 15.00 και Κυριακή 11.30 & 15.00. Τηλ. 210-8658.902, 210-8665.144. Εισιτήρια: {CR}www.more.com