Τι κάνουμε;

Μετά τις πυρκαγιές, οι πλημμύρες! Ατυχία! Κάποιος καταράστηκε τη χώρα, σκέφτονται πολλοί που, όπως και το πολιτικό σύστημα, θεωρούν ότι η κλιματική αλλαγή αντιμετωπίζεται με ευχολόγια.

Συμβαίνει όμως οι πυρκαγιές και οι πλημμύρες να έχουν την ίδια αιτία. Μόλις βγήκαμε από παρατεταμένο καύσωνα, που ταλαιπώρησε τη χώρα επί δύο εβδομάδες και προκάλεσε τεράστιες επίμονες δασικές πυρκαγιές. Η συσσώρευση θερμότητας στην ατμόσφαιρα δεν ανεβάζει μόνο τη θερμοκρασία, αυξάνει και την εξάτμιση του νερού, διαμορφώνοντας συνθήκες ευνοϊκές για ισχυρές καταιγίδες. Ο μεν καύσων είναι άμεσο αποτέλεσμα της παγκόσμιας θέρμανσης, ο δε σχηματισμός καταιγιδοφόρων νεφών είναι ένα πρόσθετο αποτέλεσμα, που καταλήγει σε ραγδαίες βροχές.

Η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή θα φέρνει, τις επόμενες δεκαετίες, περισσότερα βίαια καιρικά φαινόμενα: τυφώνες,  καταιγίδες, πλημμύρες, καύσωνες, ξηρασίες, πυρκαγιές, καθώς και φαινόμενα αργής εξέλιξης: θερμότερη ατμόσφαιρα και θάλασσα, άνοδο θαλάσσιας στάθμης, αλλαγές θαλάσσιων ρευμάτων, τήξη παγετώνων, ερημοποίηση εδαφών, συρρίκνωση δασών κ.ά. Κάποια φυσιολογικά μετεωρολογικά φαινόμενα, όπως το El Niño, δηλαδή η περιοδική θέρμανση του επιφανειακού νερού στον Ειρηνικό Ωκεανό, θα γίνουν εντονότερα και συχνότερα. Η εμφάνισή του φέτος προκαλεί ξηρασίες, πλημμύρες, τυφώνες και καύσωνες γύρω από τον Ειρηνικό, παράλληλα δε αναστατώνει το κλίμα σε όλον τον πλανήτη.

Το 2021 συνέβη πρωτοφανής βροχόπτωση (644.6 mm σε 24 ώρες, ξεπέρασε τη μέση ετήσια) στο Zhengzhou της Κίνας. Πλησιάζουμε σε αυτό το ρεκόρ, αφού η προχθεσινή βροχόπτωση στη Ζαγορά (754 mm) δεν απέχει πολύ από τη μέση ετήσια της περιοχής του Πηλίου, όπως και το προηγούμενο μέγιστο (644,7 mm) που είχε καταγραφεί στην Παλική Κεφαλλονιάς κατά τον μεσογειακό κυκλώνα «Ιανός», τον Σεπτέμβριο του 2020.

Η πλημμύρα πολύ δύσκολα αντιμετωπίζεται όταν συμβεί, χρειάζεται έργα πρόληψης στα ανάντη των λεκανών απορροής. Το 1993 το ΤΕΕ εκπόνησε μια δίτομη μελέτη για τις «Αναγκαίες Δράσεις για την προστασία του περιβάλλοντος στην Ελλάδα». Μια από τις σημαντικότερες προληπτικές δράσεις που προτάθηκαν είναι τα έργα ορεινής υδρονομίας. Εκτιμήθηκε ότι για να αντιμετωπιστεί το χειμαρρικό πρόβλημα που απειλεί με πλημμύρες τα κατάντη πρέπει να διευθετηθεί το μεγαλύτερο μέρος από τους περίπου 500 ενεργούς χειμάρρους της χώρας, με κατάλληλα τεχνικά και φυτοτεχνικά έργα, υπό την εποπτεία έμπειρων δασολόγων και υδραυλικών μηχανικών, με κόστος περίπου 225 δισ. δραχμές σε τιμές 1992. Ελάχιστα όμως χρήματα από τα Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης διοχετεύθηκαν σε αυτή τη δράση. Σήμερα, πόσα από τα πλούσια κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης προβλέπεται να δαπανηθούν για έργα ορεινής υδρονομίας, όταν ακόμα και η Δασική Υπηρεσία τα έχει πια ξεχάσει;

Οι καταστροφές από την κλιματική αλλαγή περιλαμβάνουν δασικές πυρκαγιές, πλημμύρες και διάβρωση εδαφών. Οταν φθάνουμε στο σημείο να πλημμυρίζει η Θεσσαλία, η ανάγκη είναι επιτακτική. Ωστόσο, η αντιμετώπιση βρίσκεται ακόμα σε φάση παιδικής χαράς, το πολιτικό σύστημα κινείται στην άνετη ζώνη του εφησυχασμού. Εχουμε υπουργεία Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Δεν έχουμε όμως ούτε αποφασιστικότητα για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής με κατάλληλη ενεργειακή πολιτική και ταχεία πράσινη μετάβαση ούτε έγκαιρη προσαρμογή της χώρας στα ακραία φαινόμενα που αναπόφευκτα θα εκδηλώνονται, αφού, πέρα από πυροσβεστικές δραστηριότητες, απαιτούνται συντονισμένες δράσεις προστασίας από επιπτώσεις σε υποδομές, οικισμούς, παραγωγικές δραστηριότητες και έργα στις ορεινές χειμαρρικές λεκάνες.

Ο Κίμων Χατζημπίρος είναι ομότιμος καθηγητής ΕΜΠ