Αγκάθια στον δρόμο της διεύρυνσης

Οι ηγέτες των Δυτικών Βαλκανίων φαίνεται ότι έχουν εγκαταλείψει τις προσπάθειες να αλλάξουν και να μεταρρυθμίσουν τις χώρες τους βάσει της ευρωπαϊκής διαδικασίας διεύρυνσης επισημαίνει ο Μιλάν Νιτς, ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Τάξης και Διακυβέρνησης στην Ανατολική Ευρώπη, τη Ρωσία και την Κεντρική Ασία του Γερμανικού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων (DGAP), μιλώντας στα «ΝΕΑ».

Ξεκινάμε τη συζήτηση από τη δήλωση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ, που έκανε από το βήμα του διεθνούς συνεδρίου Bled Strategic Forum, το οποίο παρακολούθησε ο συνομιλητής μας και μας μεταφέρει το κλίμα που επικράτησε όχι μόνο στα πάνελ αλλά και πίσω από τα φώτα και τις επίσημες δηλώσεις, εκεί όπου οι ζυμώσεις και οι συζητήσεις αποκαλύπτουν πολλές φορές τις πραγματικές προθέσεις και αντιδράσεις. «Η δήλωση Μισέλ ήταν ανεύθυνη. Είπε ότι η ΕΕ πρέπει να προετοιμαστεί μέχρι το 2030 για τη διεύρυνση, να ολοκληρώσει δηλαδή η ΕΕ τη συζήτηση γύρω από τις προσαρμογές που χρειάζεται μέχρι τότε. Αν το είπε χωρίς να έχει συνεννοηθεί με τους ευρωπαίους ηγέτες και την Κομισιόν, τα έκανε χειρότερα. Στο συνέδριο είδαμε τη μη ενθουσιώδη αντίδραση των ηγετών των Δυτικών Βαλκανίων, που ήταν παρόντες. Οταν ο Μισέλ το είπε υπήρξε ένα κάποιο χειροκρότημα από το κοινό και οι βαλκάνιοι ηγέτες αντέδρασαν αδιάφορα. Δεν θα αλλάξει τη δυναμική. Οι αρνητικές αντιδράσεις δεν ήρθαν μόνο από τον Εντι Ράμα, ο οποίος αμφισβητεί την αξιοπιστία της ΕΕ προς τις υποψήφιες χώρες και είπε ότι «πρέπει να ξεκινήσουμε έναν πόλεμο για να μας δεχτούν», αλλά και από τον πρόεδρο του Μαυροβούνιου Ντριντάν Αμπάζοβιτς. Το μήνυμά τους ήταν ότι το 2030 είναι μακρινό, και ότι ο στόχος κινείται συνεχώς» μάς είπε ο Νιτς.

«Θα υπάρξει μια σύγκρουση»

«Οσοι ήμασταν στο Bled διαπιστώσαμε επίσης τον τρόπο με τον οποίο σκέπτονται οι ηγέτες των Δυτικών Βαλκανίων. Εχουν εγκαταλείψει τις προσπάθειες να αλλάξουν τις χώρες τους και να κάνουν μεταρρυθμίσεις. Το μήνυμά τους προς την Ευρώπη είναι ότι θα πρέπει να μας δεχτείτε όπως είμαστε. Δεν προσπαθούμε πλέον να διαμορφώσουμε την κοινή γνώμη, κουραστήκαμε να είμαστε στην αίθουσα αναμονής. Δεν μπορούν ακόμη να καταλάβουν γιατί χρειάζονται λειτουργικό κράτος και δικαστικό σύστημα για να ενταχθούν στην ενιαία αγορά. Δεν είναι διατεθειμένοι να παραιτηθούν από οποιαδήποτε εξουσία, συμπεριλαμβανομένης επί του δικαστικού τομέα, και θέλουν απλά να πιέσουν προς τα κάτω τα κριτήρια και να επιταχύνουν τη διαδικασία ένταξης. Δεν είναι δυνατόν να γίνει, οπότε νομίζω ότι θα υπάρξει μια σύγκρουση. Βλέπουν την Ουκρανία και τη Μολδαβία να προχωρούν και την ΕΕ να τις βοηθά και δεν βλέπουν ότι δεν αποτελούν γεωστρατηγικά το κύριο πρόβλημα για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Οι συζητήσεις στο συνέδριο αποκάλυψαν πολλές αντιφάσεις που έχουμε στη διαδικασία ένταξης των Δυτικών Βαλκανίων».

Κατά τον Νιτς «η ΕΕ έχει να κάνει δουλειά, η οποία έχει καθυστερήσει για να ετοιμαστεί για τη διεύρυνση και για να μεταρρυθμίσει τη διαδικασία ένταξης, το οποίο θα αποτελέσει ζητούμενο της επόμενης ευρωπαϊκής ηγεσίας, αλλά δεν πρέπει να συγχέεται με τις ημερομηνίες στόχους για την ένταξη χωρών από τα Δυτικά βαλκάνια. Οι ημερομηνίες ένταξης, κατά την άποψη των ίδιων των χωρών, εξαρτώνται αποκλειστικά από τις υποψήφιες χώρες, από την πρόοδο έναντι των κριτηρίων. Νομίζω ότι δεν θα επιτευχθεί αυτό που θέλουμε να τους κινητοποιήσουμε. Αυτό είναι το παράδοξο».

Τον ρωτάμε επίσης αν εκτιμά ότι η μη πρόοδος στη διαδικασία ένταξης των Δυτικών Βαλκανίων δεν δημιουργεί κίνητρα για να αποφύγουν τις συγκρούσεις και τις εντάσεις. «Είναι μέρος του γενικότερου προβλήματος. Ακόμη και οι χώρες που δεν είχαν διμερή προβλήματα, όπως η Αλβανία και το Μαυροβούνιο, δεν χρησιμοποίησαν την ευκαιρία για να επιταχύνουν τις μεταρρυθμίσεις και τη διαδικασία ένταξής τους. Δεν έχουν κίνητρο. Το Μαυροβούνιο έχει κλείσει τα περισσότερα ενταξιακά κεφάλαια, αλλά η νέα του ηγεσία χάνει χρόνο, δεν προβαίνει σε αλλαγές για να προχωρήσουν περαιτέρω. Ο Εντι Ράμα περιμένει να αποσυνδεθεί η Αλβανία από τη Βόρεια Μακεδονία για να προχωρήσει η ένταξη της χώρας, αλλά δεν το πιστεύει πλέον, και δεν τον ενδιαφέρει αν θα κλιμακώσει τις διμερείς εντάσεις με την Ελλάδα. Αν υπήρχε διαφορετική στρατηγική προοπτική τότε θα έθετε άλλες προτεραιότητες και θα άμβλυνε τις εντάσεις και τη σύγκρουση. Στα Δυτικά Βαλκάνια δεν σκέπτονται όπως στην ΕΕ. Η ΕΕ βλέπει μια ευκαιρία και συζητάμε για τη διεύρυνση σοβαρά, αλλά στις πρωτεύουσες των Δυτικών Βαλκανίων δεν το βλέπουν έτσι. Ας θυμηθούμε όταν ο πρόεδρος της Σερβίας Βούτσιτς πίεσε τον πρώην πρόεδρο της Κομισιόν Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ να του δώσει μια ημερομηνία στόχο ένταξης, το 2025. Ηταν απλά ένα κομμάτι χαρτί. Δεν άλλαξε τίποτα ούτε για τον Βούτσιτς ο οποίος είχε πει ότι το χρειάζεται για την κοινή γνώμη της Σερβίας, δεν βοήθησε ούτε τη Σερβία για να προετοιμαστεί καλύτερα, ήταν απλά για λόγους επικοινωνίας».