Μετά τις {LF}πυρκαγιές

Προφανώς όσο διαρκεί το καλοκαίρι με τις υψηλές θερμοκρασίες η άμεση προτεραιότητα είναι η προσοχή για φωτιές και η κατάσβεσή τους όταν εκδηλωθούν. Σε λίγες εβδομάδες αυτός ο κίνδυνος θα ‘χει παρέλθει εκ των πραγμάτων. Πιθανώς όμως θα ξεπροβάλουν νέοι κίνδυνοι για τον χειμώνα, όπως πλημμύρες κ.ά. Ενας σημαντικός νέος κίνδυνος μπορεί να είναι οι κατολισθήσεις.

Μιλάμε φυσικά για περιοχές με πρανή, των οποίων τα δέντρα κάηκαν στις πυρκαγιές. Μια όχι ασήμαντη μορφή είναι η εδαφορροή, δηλαδή ολίσθηση του σχετικά επιφανειακού εδάφους (της τάξεως λίγων μέτρων βάθους) που έχει στερηθεί της προστασίας των ριζών των δέντρων και επηρεάζεται από βροχές και καταιγίδες. Χωρίς να μπορούν να προκαλέσουν μείζονα καταστροφή αυτές οι ροές εδάφους, μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα σε οικισμούς ή δρόμους που γειτονεύουν.

Ομως στις καμένες επικλινείς εκτάσεις μειώνεται συχνά η ευστάθεια και, υπό προϋποθέσεις, στις περιπτώσεις βροχών μπορεί να σημειωθούν κατολισθήσεις. Η μείωση της αντίστασης στην κίνηση από τις ρίζες των δέντρων αυτή καθαυτήν μάλλον αφορά ένα μικρό, αλλά όχι αμελητέο, τμήμα στην αρχή (στέψη) και στο τέλος (πόδα) μιας πιθανής επιφάνειας ολίσθησης. Ομως συχνά η έντονη ξηρασία μπορεί να επιφέρει διεύρυνση τυχόν ρωγμών του εδάφους. Ακόμη, η απουσία βλάστησης που θα έχει επέλθει από πυρκαγιά μπορεί να οδηγήσει σε τροποποίηση της συμπεριφοράς του υπόγειου νερού και π.χ. να επηρεάζει περισσότερο μια επιφάνεια αδυναμίας ή να προκαλεί πρόσθετες ωθήσεις μέσω της πλήρωσης των διευρυμένων ρωγμών κ.λπ.

Ακόμα και αν δεν συμβεί κάτι, η τυχόν μείωση του συντελεστή ασφαλείας σε στατικές συνθήκες μπορεί να οδηγήσει σε αστάθεια σε περίπτωση σεισμού με μικρότερη επιτάχυνση από αυτήν που ίσως είχε αρχικά υπολογιστεί.

Κατολισθήσεις συμβαίνουν όταν συντρέχουν πολλοί παράγοντες ταυτοχρόνως. Και μπορεί αυτό να συμβεί στις πρώτες βροχές, τον πρώτο χρόνο ή δέκα χρόνια μετά τις πυρκαγιές. Ομως πρέπει να εξεταστούν οι πιθανές περιπτώσεις και να ληφθούν – όπου χρειάζεται – τα κατάλληλα μέτρα αμέσως. Με δυο λόγια, από Σεπτέμβριο νομίζω είναι σκόπιμο να γίνει έλεγχος κατ’ αρχάς όλων των πρανών που είχαν δέντρα που κάηκαν. Οπου υπάρχει αμφιβολία ως προς την ευστάθεια μπορεί να χρειαστεί πιο εμπεριστατωμένος έλεγχος. Και σίγουρα όπου ο έλεγχος υποδείξει περιπτώσεις κινδύνου αστάθειας θα πρέπει να προγραμματιστούν οι κατάλληλες έρευνες και μελέτες και τελικά έργα αποτροπής.

Για να μην αιφνιδιαζόμαστε πάλι…

Ο Σπύρος Καβουνίδης είναι δρ Πολιτικός Μηχανικός – Εδαφομηχανικός